Ο Δεύτερος Βαλκανικός Πόλεμος και η Συνθήκη του Βουκουρεστίου

Η πρώτη σελίδα της εφημερίδας
«Χρόνος» της 20ής Οκτωβρίου
 1912 με θέμα τη βύθιση
 τουρκικού θωρηκτού στον
κόλπο της Θεσσαλονίκης.

Από την αρχή ακόμα οι πολεμικές επιχειρήσεις εξελίχθηκαν αρνητικά για τη Βουλγαρία. Τα δύο βουλγαρικά τάγματα μέσα στη Θεσσαλονίκη αιχμαλωτίσθηκαν αμέσως από τις δυνάμεις του στρατηγού Καλλάρη. Στις 19 Ιουνίου ο ελληνικός στρατός, έπειτα από σκληρό αγώνα, απελευθέρωσε τη Νιγρίτα. Το θέαμα που αντίκρισαν τα ελληνικά τμήματα ήταν αποτρόπαιο, n πόλη είχε πυρποληθεί και στους δρόμους κείτονταν νεκροί, θύματα της μανίας των Βουλγάρων. Ο βουλγαρικός στρατός κράτησε τις αμυντικές θέσεις στο μέτωπο με τη Σερβία (Στιπ, Κοτσάνη), αλλά υποχώρησε μπροστά στην επέλαση του ελληνικού στρατού. Η μάχη του Κιλκίς-Λαχανά (19-21 Ιουνίου 1915) υπήρξε η πρώτη αποφασιστική μάχη μεταξύ Ελλήνων και Βουλγάρων. Η μάχη υπήρξε σφοδρή, το ελληνικό Πυροβολικό έπαιξε σημαντικό ρόλο και τα ελληνικά τμήματα όρμησαν με εφ' όπλου λόγχη. Ο βουλγαρικός στρατός, για να μην εγκλωβιστεί, τράπηκε σε φυγή.Οι απώλειες του ελληνικού στρατού ανήλθαν στους 8.828 νεκρούς και τραυματίες. Στις 22 Ιουνίου απελευθερώθηκε η Δοϊράνη και τέσσερις μέρες αργότερα η Στρώμνιτσα. Στις 27 Ιουνίου ο ελληνικός στόλος κατέπλευσε στην Καβάλα, στις 28 Ιουνίου απελευθερώθηκε το Σιδηρόκαστρο. Στις 29 Ιουνίου απελευθερώθηκαν οι Σέρρες. Οι Βούλγαροι είχαν εγκαταλείψει τις Σέρρες μερικές μέρες νωρίτερα και εντός της πόλης είχε σχηματισθεί Πολιτοφυλακή από και μουσουλμάνους για να παρεμποδιστεί η εκ νέου είσοδος του βουλγαρικού στρατού. Οι Βούλγαροι πυρπόλησαν τις Σέρρες. Στις 30 Ιουνίου το Δοξάτο πυρπολήθηκε και μέρος του άμαχου πληθυσμού σφαγιάσθηκε κατά την αποχώρηση του βουλγαρικού στρατού. Την 1η Ιουλίου ο ελληνικός στρατός εισήλθε στη Δράμα. Στη συνέχεια, απελευθερώθηκε το Νευροκόπι. Στις 12 Ιουλίου απελευθερώθηκε η Αλεξανδρούιτολη και στις 15 Ιουλίου η Ξάνθη.

Στόχος του βασιλιά Κωνσταντίνου Α ' ήταν η ταπείνωση της Βουλγαρίας και η υπαγόρευση των όρων ανακωχής και των προκαταρτικών όρων ειρήνης με τη Βουλγαρία επί βουλγαρικού εδάφους. Στις 10 Ιουλίου ο ελληνικός στρατός κατέλαβε τα Στενά της Κρέσνας.

Ο ρουμανικός στρατός διέβη τον Δούναβη και κατέλαβε τη Δοβρουτσά φθάνοντας στη Βάρνα, ενώ το ρουμανικό Ιππικό προήλασε μέχρι τη Σόφια στις 8 Ιουλίου, χωρίς να συναντήσει ισχυρή αντίσταση. Στις 29 Ιουνίου τα τουρκικά στρατεύματα διείσδυσαν στην Ανατολική Θράκη και ανακατέλαβαν την Αδριανούπολη.

Λόγω του κινδύνου κατάληψης της Βουλγαρίας, n κυβέρνηση Ντάνεφ παραιτήθηκε, αναζητώντας απεγνωσμένα βοήθεια από την Ευρώπη. Στις 4 Ιουλίου ο ηγέτης των Φιλελευθέρων Βασίλ Ραντοσλάβωφ σχημάτισε νέα κυβέρνηση, με υπουργό Εξωτερικών τον έμπειρο διπλωμάτη Νικόλα Γεννάδιεφ. Λόγω της ταχείας προέλασης των Ρουμάνων εντός βουλγαρικού εδάφους, Ρωσία και Αυστροουγγαρία κάλεσαν τον Μαγιορέσκου να σταματήσει τις εχθροπραξίες και να μην εξουδετερώσει τη Βουλγαρία. Η Ρουμανία, όντας σύμμαχος των Κεντρικών Δυνάμεων και έχοντας το 1913 αποκαταστήσει φιλικές σχέσεις και με τη Ρωσία, κλήθηκε να αναλάβει διαμεσολαβητική αποστολή για την επίτευξη της ειρήνης. Η Ρωσία πρότεινε επίσης στην Ελλάδα και τη Σερβία να αρχίσουν διαπραγματεύσεις για ανακωχή στη Νύσσα και κατόπιν διαπραγματεύσεις για προκαταρκτική ειρήνη. Ο Γεννάδιεφ απέστειλε τηλεγράφημα στον Μαγιορέσκου για τη σύναψη ανακωχής, παρόμοια πρωτοβουλία ανέλαβε και ο Φερδινάνδος με τηλεγράφημά του στο βασιλιά της Ρουμανίας Καρολο Α '

Η ρουμανική κυβέρνηση απάντησε ότι τερματίζει την περαιτέρω προέλαση υπό τους εξής όρους:

Την παραχώρηση στη Ρουμανία της Δοβρουτσάς στη γραμμή Μπαλτσίκ-Τουτρακάν.

Την παραμονή του ρουμανικού στρατού στη Βουλγαρία μέχρι τη σύναψη της ειρήνης.

Παροχή πρώτων βοηθειών στο πεδίον
 της μάχης του Κιλκίς. Περιοδικό
 «L' lllustration» της 26ης Ιουλίου 1913.

Η κυβέρνηση Ραντοσλάβωφ δέχτηκε αμέσως τους όρους. Στις 9 Ιουλίου τα ρουμανικά στρατεύματα σταμάτησαν σε απόσταση 40 χιλ. από τη Σόφια και η Ρουμανία άρχισε να παρεμβαίνει στην Ελλάδα και τη Σερβία για τη σύναψη ανακωχής. Στις 10 Ιουλίου ο Μαγιορέσκου κάλεσε τους Πάσιτς και Βενιζέλο να αποστείλουν πληρεξούσιους στο Βουκουρέστι για τους προκαταρκτικούς όρους της ειρήνης, ενώ η ανακωχή θα μπορούσε να υπογραφεί στη Νύσσα. Φοβούμενος την υπογραφή χωριστής ειρήνης μεταξύ Ρουμανίας και Βουλγαρίας, ο Πάσιτς δέχθηκε αμέσως, ενώ ο Βενιζέλος απάντησε ότι θα δεχόταν την πρόσκληση, αλλά υπό τον όρο ότι και n ανακωχή θα συναπτόταν στο Βουκουρέστι και οι προκαταρκτικοί όροι της ειρήνης θα συνομολογούνταν στη ρουμανική πρωτεύουσα. Σκεπτόμενος πολιτικά και μην αποκλείοντας την υπογραφή χωριστής ειρήνης της Σερβίας και Ρουμανίας με τη Βουλγαρία, εφόσον και οι δύο χώρες αποδέχτηκαν τη ρωσική συμβουλή για κατάπαυση του πυρός, ο Βενιζέλος ήθελε να αποτρέψει την απομόνωση της Ελλάδας. Με την άποψη του Βενιζέλου δεν συμφώνησε ο Κωνσταντίνος Α' ο οποίος επιδίωκε την ταπείνωση της Βουλγαρίας και την υπαγόρευση των προκαταρκτικών όρων ειρήνης με τη Βουλγαρία επί βουλγαρικού εδάφους. Αλλά η προέλαση του ελληνικού στρατού επί βουλγαρικού εδάφους συνάντησε πολλές δυσκολίες. Στη μάχη της Ανω Τζουμαγιάς ο ελληνικός στρατός έφθασε στα όρια της αντοχής του. Ο Κωνσταντίνος Α ' τελικά υποχώρησε και δέχτηκε τη λύση του Βουκουρεστίου.

Ο Δεύτερος Βαλκανικός Πόλεμος έληξε με τη σύναψη ανακωχής πέντε ημερών στο Βουκουρέστι (17 Ιουλίου). Οι διαπραγματεύσεις για την ειρήνη άρχισαν αμέσως μετά την ανακωχή. Η συνθήκη ειρήνης υπογράφτηκε στις 28 Ιουλίου/10 Αυγούστου 1915. Ως ηττημένη χώρα, η Βουλγαρία δεν είχε τη δυνατότητα να προβάλει διεκδικήσεις. Ο Βενιζέλος δέχτηκε τελικά να παραιτηθεί από τη Δυτική Θράκη, αλλά σε καμιά περίπτωση από την Καβάλα. Για το ζήτημα της Καβάλας διεξήχθη ένας διπλωματικός αγώνας. Η Αυστροουγγαρία και n Ρωσία υποστήριζαν την εκχώρηση της Καβάλας στη Βουλγαρία. Ο Βενιζέλος, με επιδέξιους διπλωματικούς ελιγμούς, εξασφάλισε την υποστήριξη της Γερμανίας, της Ρουμανίας και της Γαλλίας. Η Ρουμανία στήριξε την Ελλάδα στο ζήτημα της Καβάλας μετά τις προφορικές διαβεβαιώσεις του Βενιζέλου για την παραχώρηση εκπαιδευτικών και θρησκευτικών δικαιωμάτων στους Κουτσόβλαχους. Η Γερμανία, μετά τη διάσπαση της σερβοβουλγαρικής συμμαχίας, επιδίωκε τη συγκρότηση μιας αντισλαβικής «ελληνο-ρουμανο-τουρκικής συμμαχίας» και στήριξε την Ελλάδα στο ζήτημα της Καβάλας. Ωστόσο, n Βουλγαρία δεν ταπεινώθηκε. Η Δυτική Θράκη παρέμεινε στη βουλγαρική επικράτεια και από τη Μακεδονία η γραμμή Στρώμνιτσα-Πετρίτσι στον Νότο, Ανω Τζουμαγιά - Ράζλογκ στον Βορρά. Η νότιος Δοβρουτσά στη γραμμή Μπαλτσίκ-Τουτρακάν εκχωρήθηκε στη Ρουμανία. Το Μαυροβούνιο, κατόπιν συμφωνιών με τη Σερβία, διπλασίασε την έκτασή του και προσάρτησε τμήμα του Νόβι Πάζαρ, του Κοσόβου (Τζιακοβίτσα, Πετς, Ντετσάνι) και τις πόλεις Πλαβ και Γκούσινγιε.

Έπειτα από διμερείς βουλγαροτουρκικές διαπραγματεύσεις, υπογράφτηκε στις 16/29 Σεπτεμβρίου 1913 n συνθήκη ειρήνης της Κωνσταντινούπολης που προέβλεπε την εκχώρηση της Ανατολικής Θράκης στην Οθωμανική Αυτοκρατορία με εξαίρεση των πόλεων Σβίλενγκρατ, Ιβαήλωφγκρατ και Μάλκο Τύρνοβο.

Το Κιλκίς βομβαρδισμένο από 
το ελληνικό Πυροβολικό 

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι οδήγησαν στην κατάλυση της οθωμανικής κυριαρχίας και στην εδαφική επέκταση των βαλκανικών κρατών. Ελλάδα, Σερβία και Ρουμανία είχαν ως άξονα της πολιτικής τους είτε τα ιστορικά δίκαια είτε την αποκατάσταση μιας ενδοβαλκανικής ισορροπίας. Αντίθετα, η Βουλγαρία είχε ως άξονα την αρχή των εθνοτήτων και την επιβολή του ηγεμονισμού της στη Βαλκανική. Αλλά στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οι πληθυσμοί ήταν αναμεμιγμένοι, η συνείδηση των Σλαβοφώνων ήταν ρευστή ή ακαθόριστη και τα απόλυτα εθνολογικά κριτήρια επισφαλή. Η Βουλγαρία δεν είχε ούτε ιστορικά δίκαια ούτε εθνολογική βάση στη Θεσσαλονίκη, αλλά πίστευε ότι η ενδοχώρα ήταν βουλγαρική. Η Σερβία διεκδικούσε το Κόσοβο, όπου το αλβανικό στοιχείο δεν ήταν ακόμα εθνικά αφυπνισμένο, αλλά ήταν αριθμητικά ισχυρό. Στη συνείδηση των Σέρβων λειτουργούσαν n ιστορική συνείδηση και n σημασία των νέων χωρών για το εθνικό κράτος. Η Ρουμανία διεκδικούσε τη νότια Δοβρουτσά, όπου το ρουμανικό στοιχείο ήταν ανύπαρκτο.

Αυτό οφειλόταν κυρίως σε λόγους αποκατάστασης της ενδοβαλκανικής ισορροπίας μετά την εδαφική επέκταση της Βουλγαρίας. Το αλβανικό εθνικό κίνημα δεν έτυχε της ιδιαίτερης προσοχής των Συμμάχων. Οι Αλβανοί πολέμησαν με τους Οθωμανούς. Λόγω των διαφορών τους και της ιδιάζουσας κοινωνικής δομής θεωρήθηκαν από τους Ελληνες και τους Σέρβους ανίκανοι για τη δημιουργία κράτους και έπρεπε να αρκεστούν σε μια πολιτιστική αυτονομία.

Υπήρχε, βέβαια, το δράμα των μουσουλμάνων προσφύγων, που στη δίνη του πολέμου μετέβαιναν στην Κωνσταντινούπολη. Αλλά ύστερα από πέντε αιώνες οθωμανικής δουλείας, οι μουσουλμάνοι θεωρούνταν «παρίες, παρείσακτοι». Εξευρωπαϊσμός και «αποβαλκανιοποίηση» σήμαιναν και απαλλαγή από το σύνδρομο του «οριενταλισμού» και ενίσχυση του χριστιανικού στοιχείου. Μια ακραία εκδήλωση αυτού του φαινομένου ήταν, για παράδειγμα, ο βίαιος εκχριστιανισμός των Πομάκων στη Δυτική Θράκη από τους Βούλγαρους κομιτατζήδες, ο εκχριστιανισμός των μουσουλμάνων Αλβανών στο Κόσοβο από τους Σέρβους.

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι αποτύπωσαν στη Δύση την εικόνα των βαλκανικών λαών «ως βαρβάρων». Δεν υπάρχει λόγος να αποκρύπτονται οι αγριότητες του πολέμου: το κάψιμο των Σερρών και της Νιγρίτας από το βουλγαρικό στρατό, οι βουλγαρικές ωμότητες στο Δοξάτο της Δράμας, n εξολόθρευση τουρκογενών μουσουλμάνων στη Θράκη από τους Βούλγαρους, η καταστροφή του Κιλκίς από το ελληνικό Πυροβολικό κατά τη διάρκεια μάχης. Δεν ήταν φρικαλεότητες βαλκανικής αποκλειστικότητας. Αν, σύμφωνα με την επιτροπή Camegie, οι αγριότητες των Βαλκανικών Πολέμων οφείλονταν στο αιώνιο μίσος των βαλκανικών λαών κατά των Τούρκων και την ανωριμότητά τους, τότε και οι ενήλικες Ευρωπαίοι δεν παρείχαν καλύτερα μαθήματα συμπεριφοράς στο παρελθόν, αλλά και στο άμεσο μέλλον. Ο βομβαρδισμός αμάχων, των Σέρβων προσφύγων στην Αδριατική, από την αυστριακή Αεροπορία το 1915, η γενοκτονία Σέρβων πολιτών από τις αυστριακές δυνάμεις στην κατεχόμενη Σερβία κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, δεν ήταν μαθήματα μιας διαφορετικής κεντροευρωπαϊκής συμπεριφοράς. Τις ωμότητες διέπραξαν μερικώς τα τακτικά βαλκανικά στρατεύματα. Ηταν κυρίως τα βουλγαρομακεδονικά κομιτάτα που επιδίδονταν σε πράξεις βίας στη Μακεδονία και τη Θράκη, οι παραστρατιωτικές σερβικές οργανώσεις στο Κόσοβο, αλλά και απλοί πολίτες που συμμετείχαν στο «πλιάτσικο».

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι επέσπευσαν την έκρηξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. οι σερβικές νίκες εξύψωσαν το κύρος της Σερβίας στο νοτιοσλαβικό κόσμο προς ανησυχία των Αυστριακών. Η Σερβία ήταν για τη Βιέννη μια επικίνδυνη χώρα που θα έπρεπε να εξουδετερωθεί. Η αφορμή του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου δόθηκε στο Σαράγιεβο, αλλά τα αίτια ανάγονται στις ιμπεριαλιστικές βλέψεις των Μεγάλων Δυνάμεων.

Πηγή κειμένου: ΕΛΛΗΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΑ, ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ

Σύβαρις και Θούριοι

Πάνω: Η πλατεία Α στην περιοχή
της Νότιας Πύλης. Κάτω:
Υπολείμματα εγκαταστάσεων στην
 περιοχή των ρωμαϊκών ιαματικών
λουτρών. Η ρωμαϊκή αποικία Κόπια
 σεβάστηκε ουσιαστικά τον
πολεοδομικό σχεδιασμό που
υλοποιήθηκε στα μέσα του 5ου αι.π.Χ 

Ανάμεσα στις αχαϊκές αποικίες, η Σύβαρις απέκτησε εξαιρετική φήμη, που έφτασε στα όρια του θρύλου. H γεωργική αξιοποίηση του πολύ εύφορου κάμπου, ο οποίος είχε ε δημιουργηθεί από τις προσχώσεις δύο ποταμών, του Κράθη και του Σύβαρη, αποτέλεσε τη βάση για τη μεγάλη ανάπτυξη της πόλης, η οποία ιδρύθηκε, σύμφωνα με την παράδοση, το 720 πχ. από αποίκους που ήρθαν από την Ήλιδα (Πελοπόννησος). Στην οικονομική ανάπτυξή της, όμως, συνέβαλαν οπωσδήποτε και άλλοι παράγοντες. H προνομιακή γεωγραφική θέση, πάνω στους εμπορικούς δρόμους της Μεσογείου, και οι στενοί δεσμοί με την ιωνική Μίλητο δημιούργησαν τις προϋποθέσεις ώστε η Σύβαρις να κόψει νομίσματα πρώτη σε ολόκληρη τη Μεγάλη Ελλάδα, εκμεταλλευόμενη τα ορυχεία αργύρου της Σίλας. H ισχύς της πόλης φαίνεται και από την ίδρυση αποικιών της στις τυρρηνικές ακτές: Λάος, Σκύδρος και Ποσειδωνία. Οι πολιτικές βλέψεις αυτής της πόλης, που ήταν κτισμένη στις ακτές του Ιονίου πελάγους, έγιναν σαφείς με τη συμμετοχή της στην ίδρυση του Μεταποντίου, για αντιπερισπασμό στον Τάραντα, αλλά Και με την καταστροφή της Σίρης.

O υπερβολικός πλούτος της πόλης οδήγησε τους κατοίκους σε έκλυση των ηθών, και το γεγονός αυτό έγινε η αιτία της καταστροφής της — αφού είχαν προκαλέσει την οργή των θεών, σύμφωνα με τους αρχαίους. Οι Κροτωνιάτες πράγματι, ανέτρεψαν το 510 π.Χ. το τυραννικό καθεστώς και κατέστρεψαν την ακμάζουσα αχαϊκή αποικία.

Πάνω στα ερείπια της κατεστραμμένης και εγκαταλελειμμένης Σύβαρης ιδρύθηκε, με πρωτοβουλία της Αθήνας, το 444/3 π.Χ. μια νέα πανελλήνια αποικία, οι Θούριοι, και ποΜοί Έλληνες εγκαταστάθηκαν εκεί, έπειτα από πρωτοβουλία του Περικλή. Ο σχεδιασμός της πόλης έγινε από τον διάσημο αρχιτέκτονα και πολεοδόμο Ιππόδαμο τον Μιλήσιο, ο οποίος πέρασε εκεί τις τελευταίες ημέρες της ζωής του. Το οδικό δίκτυο της νέας πόλης περιλάμβανε τέσσερις κεντρικούς δρόμους οι οποίοι διασταυρώνονταν με τρεις κάθετους και δευτερεύοντες μικρότερους δρόμους οι οποίοι συνέδεαν τα οικιστικά οικοδομικά τετράγωνα. Το τέλος της πόλης υπήρξε αναποφευκτο, μετά την αντιπαράθεση με τον Τάραντα για τον έλεγχο της Σίρης τις συνεχείς μάχες με τους αυτόχθονες και τα γεγονότα του B ' Καρχηδονιακού πολέμου, όταν ο Αννίβας με τα στρατεύματά του κυρίευσε και λεηλάτησε την πόλη και εξόρισε τους κατοίκους της στο Μεταπόντιο. Μετά την εξορία των κατοίκων εγκαταστάθηκαν στην πόλη κάτοικοι προερχόμενοι από την Ερδονία. Το 194 π.Χ. περιήλθε οριστικά στα χέρια των Ρωμαίων και στην τοποθεσία όπου είχαν υπάρξει η Σύβαρις και οι Θούριοι ιδρύθηκε μια νέα αποικία, αυτή τη φορά λατινική, την οποία κατ' ευφημισμόν ονόμασαν Κόπια (=αφθονία, ευημερία).

Τα ερείπια των τριών πόλεων, που η μία έχει επικαλύψει την άλλη, έρχονται σήμερα στο φως από την αρχαιολογική σκαπάνη χωρίς συνοχή, από τα πέντε τμήματα ανασκαφής που περιλαμβάνονται σε μια ευρεία περιοχή που δεν έχει εξερευνηθεί ακόμη. H Σύβαρις πρέπει να καταλάμβανε το τμήμα από το νότιο τομέα των ανασκαφών μέχρι τη σημερινή τοποθεσία Στόμπι, όπου ανακαλύφθηκε ένα περιφερειακό οικοδομικό τετράγωνο αρχαϊκής εποχής, το οποίο αποτελούσε το βόρειο άκρο της πόλης. Τα κτίσματα ήταν τετραγωνισμένα, κατασκευασμένα από ωμές πλίνθους, που ήταν τοποθετημένες πάνω οε θεμέλια από πέτρες, οι οποίες προέρχονταν από τον ποταμό, και αποτελούνταν από δωμάτια.

Μερικά κτίσματα διέθεταν εξωτερικό σκέπαστρο, φούρνους και χώρους για τη φύλαξη τροφίμων. H πεντάγωνη οροφή απαρτιζόταν από επίπεδα κεραμίδια και το πάτωμα από καλά πατημένο χώμα. Σε αυτό το περιφερειακό οικοδομικό τετράγωνο, λοιπόν, στο οποίο πιθανότατα κατοικούσαν κεραμοποιοί και γεωργοί, αυτό που ξεχωρίζει ανάμεσα στα ιδιωτικά κτίσματα είναι μια κατασκευή άγνωστης χρήσης που χρονολογείται μεταξύ του τέλους του 7ου και των αρχών του 6ου αι. π.Χ. και από την οποία σήμερα διασώζεται μόνο το περίγραμμα στις βάσεις των τοίχων. Δεν μπορεί να σχηματίσει κανείς σαφή εικόνα της πόλης, διότι τα αρχαιολογικά στοιχεία είναι αποσπασματικά. Δεν είναι γνωστή η θέση ούτε της Αγοράς ούτε των κύριων μνημείων της πόλης, πολιτικών ή θρησκευτικών.

Στην περιοχή Πάρκο ντελ Καβάλο, πάνω στο περιμετρικό ημικυκλικό τείχος του 1ου αι. π.Χ. εμφανίζονται επαναλαμβανόμενα παραλληλεπίπεδα με χαραγμένα ελληνικά γράμματα από λεπτόκοκκο λευκό ασβέστη και εγχάρακτη διακόσμηση που απεικονίζει νεαρές έφηβες να χορεύουν υπό την καθοδήγηση ενός αυλητή. H σύγκριση με τα γλυπτά του Ηραίου στις εκβολές του Σέλε, κοντά στην Ποσειδωνία, επιτρέπει την υπόθεση ότι η περιοχή αυτή ήταν έδρα λατρείας στα μέσα του 6ου αι.π.Χ. Από τα κτίσματα των Θουρίων έχουν ανακαλυφθεί μόνο σπαράγματα τοίχων που χρονολογούνται στα μέσα του 5ου αι. π.Χ. Τα ερείπια των δρόμων, οι οποίοι ακολουθούσαν τον ορθογώνιο τύπο του ιπποδάμειου τοπογραφικού σχεδίου, προσανατολισμένου από βορρά προς νότο και από ανατολή προς δύση, με άξονα τη μεγάλη ανατολικοδυτική πλατεία πλάτους 13 μ. με πλευρικούς αγωγούς απορροής των υδάτων, μας οδηγούν από την ευρεία περιοχή με κύριο σημείο τον περίβολο του Πάρκο ντελ Καβάλο (κοντά στην αριστερή όχθη του Κράθη) προς την ακτή στα ανατολικά, μέχρι τον περίβολο της Κάζα Μπιάνκα, όπου το λιθόστρωτο του αστικού κέντρου παραχωρεί τη θέση του στον χωματόδρομο. Σε αυτή την περιοχή, η οποία βρίσκεται κοντά στην ακτή και είναι γεμάτη από λιμνοθάλασσες, την εποχή της ίδρυσης της πόλης (μέσα του 4ου αι. π.Χ.) υπήρχε μια λιθόστρωτη τετραγωνισμένη έκταση στον δρόμο που συνέδεε το αστικό κέντρο με το λιμάνι. H ιδιόμορφη τοπογραφία, με μικρές κοιλότητες δίπλα σε κυκλικά κτίσματα οικοδομημένα σε δυο αντικριστές γωνίες, έδωσε την αφορμή να ερμηνευθεί ως τελωνείο.

Όσον αφορά την πολεοδομία της Κόπια, ένα πρώτο συμπέρασμα είναι ότι οι Ρωμαίοι σεβάστηκαν τις οδικές αρτηρίες των Θουρίων. Το πιο σημαντικό στοιχείο εμφανίστηκε έπειτα από ενδελεχείς μελέτες της αποδιδόμενης στον Ιππόδαμο αστικής τοπογραφίας, και πιο συγκεκριμένα έπειτα από έρευνες των υπολειμμάτων των χωμάτινων δαπέδων και του συστήματος αποχέτευσης. H σπουδαία ανακάλυψη των δύο ορθογώνιων βασικών διασταυρώσεων της μεγάλης ανατολικοδυτικής αρτηρίας, με δυο στενωπούς κατευθυνόμενες από βορρά προς νότο, πλάτους 6,50 μ, επιβεβαιώνει τον σχεδιασμό από τον Ιππόδαμο: η απόσταση των 295 μ., ανάμεσα στους δύο κόμβους διασταυρώσεων, αντιστοιχεί σε 1.000 αττικά πόδια, μονάδα αναφοράς που χρησιμοποιήθηκε και στον τοπογραφικό σχεδιασμό του Πειραιά 

Πηγή κειμένου: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΤΗ ΣΙΚΕΛΙΑ, τ.21, Εκδ. ΔΟΜΗ 

Κρότωνας

Ένα μικρό μέρος των
ερειπίων από τις αίθουσες
συμποσίων του Εστιατορίου,
που οικοδομήθηκε στον
 ιερό χώρο του Λακίνιου
ακρωτηρίου κατά
την ελληνιστική περίοδο, όταν
 ανακατασκευάστηκε το εσωτερικό
του ναού.

Η αχαϊκή αποικία του Κρότωνα ιδρύθηκε την τελευταία δεκαετία του 8ου αι.π.Χ. στην πεδιάδα όπου βρίσκονταν οι εκβολές του ποταμού Αισάρου. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι η πεδιάδα αυτή χάριζε υγεία στους κατοίκους της. Επίσης, είναι συνδεδεμένη και με έναν μύθο του Ηρακλή: εδώ ο ήρωας από την Πελοπόννησο σκότωσε τον Λακίνιο, που αποπειράθηκε να κλέψει τα βόδια του Ιέρωνα και, κατά λάθος, τον γαμπρό του, Κρότωνα, όνομα που υιοθέτησε η αποικία. H εγκατάσταση σε μια περιοχή πολύ εύφορη, πλούσια σε δάση, γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα, παρείχε στους αποίκους συνεχή οικονομική ανάπτυξη και κατάλληλες συνθήκες για να συγκροτήσουν μια ισχυρή αριστοκρατική τάξη. Ανάμεσα στον 7ο και τον 5ο αι. πχ οι αθλητές από τον Κρότωνα διακρίθηκαν στους Ολυμπιακούς αγώνες χαρίζοντας μεγάλη φήμη στη γενέτειρά τους Στο δεύτερο τέταρτο του 6ου αι. π.Χ. ο Κρότων συμμάχησε με το Μεταπόντιο και τη Σύβαρη, για να επιτεθούν στη Σίρη, την οποία και κατέστρεψαν. Στη συνέχεια. η επίθεση ενάντια στους Επιζεφύριους Λοκρούς οι οποίοι είχαν υποστηρίξει τη Σίρη, οδήγησε σε βαριά ήττα των Κροτωνιατών στη μάχη που έγινε κοντά στη Σάγρα (560 π.Χ). Η αναπόφευκτη περίοδο παρακμής έλαβε τέλος με την άφιξη του Πυθαγόρα γύρω οτο 530 ο οποίος έδωσε κοινωνική και οικονομική ώθηση στην πόλη. H δομή του κοινωνικού συστήματος, η νομοθεσία και η πολιτική της ολιγαρχικής τάξης δέχθηκαν έντονη επιρροή από την πυθαγόρεια αντίληψη. Παρ' όλα αυτά, μετά τη νίκη τους απέναντι στη Σύβαρη, το 510 π.Χ., τα ζητήματα που προέκυψαν σχετικά με τη διανομή των περιοχών που κατείχε η ηττημένη πόλη αποτέλεσαν τη βάση μεγάλων διαφωνιών, οι οποίες προκάλεσαν τη βίαιη εκδίωξη των πυθαγορείων. Μια νέα μεγάλη εξέγερση, που κατέληξε στη θανάτωση των πρωτεργατών, ακολούθησε την επιστροφή των πυθαγορείων το 480 π.Χ. μαζί με την εγκαθίδρυση μιας απόλυτα εχθρικής ολιγαρχικής κυβέρνησης. O εμφύλιος πόλεμος που ξέσπασε προκάλεσε την αποδυνάμωση της πόλης, κάτι όμως που δεν την απέτρεψε από το να λάβει ενεργό μέρος στην Αχαϊκή συμμαχία με τη Σύβαρη και την Καυλωνία. Στις αρχές του 4ου αι. π.Χ. ο Κρότων ήρθε αντιμέτωπος με τις επιθέσεις του Διονυσίου Α'. Ο Διονύσιος εξαπέλυε επιθέσεις ενάντια στις πόλεις των Ιταλιωτών, οι οποίες δημιούργησαν μια πιο ισχυρή συμμαχία πόλεων διαφορετικών εθνών το 393/2 π.Χ.Μέλη της συμμαχίας ήταν το Ρήγιο, το Ιππώνιο, οι Θούριοι και η Ελέα. Λίγο αργότερα, μια σειρά από ήττες κόστισαν στον Κρότωνα την απώλεια των αποικιών του (Λάος και Σκυλλήτιο), ενώ η Καυλωνία καταστράφηκε. Το 378 π.Χ, η πόλη έπεσε στα χέρια του Διονυσίου και έχασε την αυτονομία της.Την ίδια εποχή άρχισε η αναδιαοργάνωση της πόλης. 

Το 295 π.Χ., ο τύραννος των Συρακουσών, Αγαθοκλής, με το πρόσχημα της μεταφοράς στρατευμάτων προς ενίσχυση της πόλης, την κατέλαβε, ενώ κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ του Πύρρου και των Ρωμαίων υπέστη πολλές καταστροφές. Τελικά το 194 πχ. έγινε ρωμαϊκή αποικία. 

Από την ελληνική αποικία ελάχιστα ερείπια σώζονται. Τα σημαντικότερα είναι τα ερείπια του ναού της Λακινίας Ήρας στο Λακίνιο ακρωτήριο (σημερινό ακρωτήριο Κολόνα), ενός από τους σπουδαιότερους ναούς σε ολόκληρη τη Μεγάλη Ελλάδα, ο οποίος είχε συνδεθεί άρρηκτα με την ίδρυση της πόλης Τα αρχαιολογικά ευρήματα που ήρθαν στο φως κοντά στο αρχαιότερο οικοδόμημα λατρείας μαρτυρούν την παρουσία αυτοχθόνων πληθυσμών στην ιερά περιοχή πριν από την άφιξη των Ελλήνων. 

Στην ευρύτερη περιοχή του ναού, η οποία ήταν ασφαλής τόπος αποβίβασης για τους ναυτικους και καταφύγιο, πρέπει να υπήρχε και δάσος όπου βοσκούσαν τα ιερά βόδια που ήταν αφιερωμένα στη θεά. H ανέγερση του οικοδομικού συγκροτήματος του ναού, το οποίο ήρθε στο φως από την αρχαιολογική σκαπάνη και χρονολογείται στα μέσα του 4ου αι. π.Χ., συνέπεσε με τη νέα περίοδο άνθησης του Κρότωνα. Μια πύλη πλαισιωμένη από δύο τετράγωνους πύργους οδηγούσε στην ιερά οδό. Αμέσως μετά την είσοδο στον ιερό χώρο, στις πλευρές της ιεράς οδού, υπήρχαν δύο σημαντικά κτίσματα υπηρεσιών: το Καταγώγιον και το Εστιατόριον. Το πρώτο, χώρος ανάπαυσης των επίσημων φιλοξενούμενων, ήταν κτισμένο κατά μήκος της ιεράς οδού και περιλάμβανε μια κεντρική αυλή με δωρικό περιστύλιο στην οποία «έβλεπαν» οι διάφοροι χώροι, οι οποίοι νότια και ανατολικά (προς την ιερά οδό και τον ναό) περικλείονταν από δύο σειρές κιόνων δωρικού ρυθμού.

Στην άλλη πλευρά της ιεράς οδού υπήρχε το Εστιατόριον (26 30 x 29 μ), το οποίο αποτελείτο από δεκατέσσερις αίθουσες συμποσίων, οι οποίες περικλείονταν από περιστύλιο. O δρόμος λιτανειών, που χρονολογείται στην αρχαϊκή εποχή, είχε κατεύθυνση προς το αρχαιότερο κτίσμα λατρείας, το γνωστό κτίριο Β, που βρισκόταν στη βορινή πλευρά. Πρόκειται για έναν οίκο σε τετράγωνη μορφή, προσανατολισμένο στην ανατολή, ο οποίος, σύμφωνα με τα ευρήματα των ανασκαφών, δημιουργήθηκε σε τρεις φάσεις, από το πρώτο τέταρτο του 6ου αι. π.Χ. μέχρι το δεύτερο τέταρτο του 5ου αι. π.Χ. H ανακάλυψη μιας μικρής εξέδρας που βρισκόταν στο δυτικό τμήμα συνδέθηκε με την αρχαϊκή λατρεία της θεάς, καθώς η εξέδρα είναι πολύ πιθανό να λειτουργούσε ως τράπεζα προσφορών. H εύρεση πολλών αναθηματικών αντικειμένων στη γύρω περιοχή —που χρονολογούνται μεταξύ του 8ου και του 7ου αι.π.Χ.— φαίνεται να επιβεβαιώνει την υπόθεση περί λατρείας. Σήμερα, το ακρωτήριο όπου βρίσκεται ο ναός ονομάζεται Κολόνα από τη μοναδική δωρική κολόνα που απέμεινε όρθια από τον ναό A, ο οποίος στο δεύτερο τέταρτο του 5ου αι.π.Χ. αντικατέστησε τον αρχαιότερο ναό της αρχαϊκής εποχής: επρόκειτο για εξάστυλο περίπτερο (6 χ 15 κολόνες) με την είσοδο στραμμένη στην ανατολή. Το κτίσμα συγκρίνεται κάλλιστα με το Αθήναιον στις Συρακούσες.

Πηγή κειμένου : ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΤΗ ΣΙΚΕΛΙΑ, ΕΚΔ. ΔΟΜΗ

Κώστας Ταχτσής: Η ζωή του, το έργο του, η ανεξιχνίαστη δολοφονία του

Το μοιραίο ραντεβού του συγγραφέα 

Ο Κώστας Ταχτσής γεννήθηκε
στις 8 Οκτωβρίου 1927
στη Θεσσαλονίκη. Η καταγωγή του
 πατέρα του, Γρηγόρη, και της
μητέρας του, Έλλης, ήταν
από την Ανατολική Ρωμυλία. 

Ήταν Σάββατο. 27 Αυγούστου 1988. Η Ελπίδα Αρτέμη έπαιρνε και ξαναέπαιρνε τηλέφωνο, για δύο μέρες, τον αδελφό της, αλλά εκείνος δεν απαντούσε. Στην τελευταία της προσπάθεια κάλεσε τρεις τέσσερις φορές το Σάββατο το πρωί και το απόγευμα στο σπίτι, και πάλι χωρίς κανένα αποτέλεσμα. Στο τέλος ανησύχησε: πίστεψε ότι κάτι του είχε συμβεί. 

Η ώρα είναι πια 7:25 το βράδυ. Γεμάτη αγωνία. φεύγει από το σπίτι της και πηγαίνει στον Κολωνό, στην οδό Τυρνάβου 26, για να δει τι συμβαίνει. Χτυπάει το κουδούνι αλλά κανείς δεν απαντά. Ανοίγει με τα κλειδιά που της έχει δώσει ο αδελφός της, μπαίνει στην κρεβατοκάμαρα και παθαίνει σοκ. O γνωστός συγγραφέας Κώστας Ταχτσής, 60 χρονών, ο αδελφός της, είναι νεκρός.

Μόλις συνέρχεται από το σοκ, τηλεφωνεί σε στενό φίλο του συγγραφέα και του ανακοινώνει το θλιβερό μαντάτο. Εκείνος τηλεφωνεί στην αστυνομία και αμέσως κινητοποιούνται οι αστυνομικοί του Τμήματος Δίωξης Ανθρωποκτονιών, καθώς και ο ιατροδικαστής.

Λίγο αργότερα, υψηλόβαθμος αξιωματικός με ειδοποίησε να σπεύσω προς τον Κολωνό διότι είχαν σκοτώσει τον συγγραφέα Ταχτσή. Πραγματικά, σε περίπου τρία τέταρτα της ώρας είχα βρεθεί με το συνεργείο μου της ΕΡΤ, τον συνάδελφο του Έθνους Τάκη Τερζή και τον φωτορεπόρτερ Ανδρέα Λάντζο, στο σπίτι του συγγραφέα. Επρόκειτο για μια μονοκατοικία στην οδό Τυρνάβου 26, που ο Ταχτσής είχε αγοράσει πριν από περίπου ένα χρόνο. Είδαμε αστυνομικούς μαζεμένους απ'έξω και αρκετούς γείτονες να κάθονται στο απέναντι πεζοδρόμιο και να παρακολουθούν τις εξελίξεις. Σε λίγο έφτασε και ο ιατροδικαστής Χαράλαμπος Σταμούλης, που εξέτασε το πτώμα. Μετά τον ιατροδικαστή μπήκα κι εγώ στο σπίτι, χωρίς φυσικά το συνεργείο και τον φωτορεπόρτερ, και βρέθηκα μπροστά στο εξής θέαμα:

Ο εξηντάχρονος συγγραφέας, που έγινε ευρέως γνωστός με το έργο του Τρίτο Στεφάνι, ήταν ολόγυμνος πάνω στο κρεβάτι του, γυρισμένος στο δεξιό πλευρό, ενώ στο κεφάλι του υπήρχαν ίχνη αίματος. Όλα τα φώτα στο σπίτι ήταν αναμμένα και τα δωμάτια αναστατωμένα: πράγματα πεταμένα εδώ κι εκεί, ακόμα και στο μπάνιο. Τα πάντα ήταν άνω κάτω. Το ερ κοντίσιον βρισκόταν σε λειτουργία. Όλα αυτά καταδείκνυαν καραμπινάτη εγκληματική ενέργεια με κίνητρο τη ληστεία. Μέσα σε μια ντουλάπα που ήταν ανοιχτή είδα γυναικεία ρούχα και περούκες, που, όπως μου είπαν αργότερα. φορούσε κατά καιρούς ο άτυχος συγγραφέας.

Όταν ο ιατροδικαστής Σταμούλης ολοκλήρωσε την αυτοψία και την εξέταση του πτώματος. τον ρώτησα τι είχε διαπιστώσει. Μου απάντησε ότι ο θάνατος είχε επέλθει πριν από περίπου δύο εικοσιτετράωρα. δηλαδή το βράδυ της Πέμπτης, 25 Αυγούστου, ανάμεσα στις 9:00 και στις 12:00 τα μεσάνυχτα. Επειδή το ερ κοντίσιον ήταν ανοιχτό, το πτώμα δεν παρουσίαζε σημάδια αποσύνθεσης. Ο ιατροδικαστής μου είπε ότι δεν μπορούσε να γνωρίζει περισσότερα. «Πρέπει πρώτα να κάνω τη νεκροτομή και μετά θα σου πω τι ακριβώς συμβαίνει» είπε.

Πραγματικά, ο ιατροδικαστής έδωσε εντολή να μεταφερθεί αμέσως το πτώμα του συγγραφέα στο νεκροτομείο. ενημερώνοντας τον τότε διευθυντή της Ασφάλειας Αττικής, Γιώργο Βασιλόπουλο, ότι θα πραγματοποιούσε αμέσως τη νεκροτομή, χωρίς να περιμένει την επομένη το πρωί. Λίγο πριν από τα μεσάνυχτα. ολοκλήρωσε τη νεκροψία και τη νεκροτομή του πτώματος του άτυχου Ταχτσή. Τον πλησίασα στον νεκροθάλαμο και τον ρώτησα πάλι τι είχε διαπιστώσει. « Τον στραγγάλισαν με τα χέρια» μου απάντησε. Σε δηλώσεις που έκανε στην κάμερα ανέφερε τα εξής:

«Μόλις τελείωσα, και διαπίστωσα ότι φέρει αιμορραγικές διηθήσεις στον λαιμό. Εκτός από μια εκχύμωση στο δεξιό άνω βλέφαρο του συγγραφέα, δεν υπήρχαν άλλες κακώσεις. Αυτό είναι ενδεικτικό του ότι δεν προηγήθηκε πάλη μεταξύ δράστη και θύματος». 

Μερικές εβδομάδες αργότερα, τα εργαστήρια ολοκλήρωσαν τις αναλύσεις και οι τοξικολογικές εξετάσεις έδειξαν ότι ο συγγραφέας τη μοιραία βραδιά βρισκόταν σε κατάσταση μέθης. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των τοξικολογικών εξετάσεων. η περιεκτικότητα αλκοόλ στο αίμα του ήταν 1,60, και στα ούρα 1.70. 

Η κηδεία του συγγραφέα 

Στις 5:30 το απόγευμα της Τρίτης, 30 Αυγούστου 1988, έγινε στο Α' Νεκροταφείο η κηδεία του διακεκριμένου Έλληνα λογοτέχνη. Τον συνόδευσαν στην τελευταία του κατοικία πολλοί φίλοι και γνωστοί του, άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών. καθώς και κάποιοι επίσημοι και επώνυμοι. 

Τον νεκρό συγγραφέα αποχαιρέτησε η Τότε υπουργός Πολιτισμού Μελίνα Μερκούρη  η οποία τόνισε:

«Αποχαιρετώ τον Κώστα Ταχτσή εκ μέρους της Πολιτείας. Ήταν ένας μάστορας του γραπτού λόγου. Νηφάλιος και κατασταλαγμένος χειριστής των λέξεων και των σχημάτων, αυτός ο παρορμητικός στη ζωή. Το έργο του είναι μικρό σε ποσότητα και τεράστιο σε ποιότητα, προϊόν μόχθου, πάθους και ευθύνης. Και η γλώσσα του θα μείνει μνημείο. Σηματωρός αρμονίας και πλούτου μέσα στη σύγχυση των καιρών. Τα ελληνικά γράμματα μένουν φτωχότερα. χάνοντας τις απέραντες δυνατότητές του. Όπως φτωχότερη μένει η ζωή της "γιαγιάς Αθήνας” χωρίς τη θυελλώδη προσωπικότητά του".

Επίσης, τον αποχαιρέτησε εκ μέρους της Εταιρείας Συγγραφέων ο Ανδρέας Αγγελάκης. καθώς και ο Νίκος Πεντζίκης. Πάνω στο φέρετρό του είχαν αποτεθεί λουλούδια, βασιλικοί και ντάλιες, ένας λευκός σταυρός της αδελφής του και της ανιψιάς του, καθώς κι ένα μπουκέτο λουλούδια της Άννας Συνοδινού. Τον μετέφεραν στον τάφο του, που βρίσκεται κοντά στον μαντρότοιχο της βορειοανατολικής πλευράς του νεκροταφείου, και το φέρετρό του κράτησαν ο Αλέκος Φασιανός, o Διονύσης Σαββόπουλος και άλλοι φίλοι του. Στον τάφο του, δίπλα από τον τάφο ενός άλλου ταξιδεμένου συγγραφέα, του Στρατή Τσίρκα, κατατέθηκαν συνολικά είκοσι στεφάνια. μεταξύ των οποίων του Υπουργείου Παιδείας της Κύπρου, της Ένωσης Ελλήνων Εκδοτών, του Μάνου Χατζιδάκι, του Ηλία Πετρόπουλου, του Κώστα Αλαβάνου, του Γιάγκου Πεσμαζόγλου. του Αλέξανδρου Λυκουρέζου και πολλών άλλων.

Επανέρχομαι τώρα στον τόπο του εγκλήματος και στην έκθεση αυτοψίας που συνέταξαν οι αστυνομικοί της Ασφάλειας. Αναφέρεται σε αυτήν:

«Η μεγάλη ντουλάπα ήταν ανοιχτή και πολλά είδη ρουχισμού ήταν πεταμένα στο δάπεδο. Ένα κάθισμα (πουφ) ήταν σχισμένο. Μια μικρή ξύλινη κασέλα ήταν ανοιγμένη και ψαγμένη, και κάτω ήταν ριγμένα διάφορα αντικείμενα. Τα συρτάρια του γραφείου ήταν ανοιχτά και το περιεχόμενό τους πεταμένο. Η βιβλιοθήκη ήταν ερευνημένη και αρκετά βιβλία και σημειώσεις ήταν ριγμένα στο δάπεδο. Μια σακούλα απορριμμάτων ήταν ερευνημένη και στο δάπεδο ριγμένα διάφορα αντικείμενα».

Οι αξιωματικοί της Ασφάλειας που συνέταξαν την έκθεση αυτοψίας μου έλεγαν ότι στην τσέπη του παντελονιού του Κώστα Ταχτσή βρέθηκαν 5.500 δρχ., γεγονός που καταγράφηκε στην έκθεση. Από την έρευνα και τις ανακρίσεις που ακολούθησαν, διαπιστώθηκε ότι o δολοφόνος είχε αφαιρέσει ένα βίντεο, έναν τηλεφωνητή και μια φωτογραφική μηχανή. Αυτό προβλημάτισε τόσο τους αστυνομικούς όσο και εμάς τους δημοσιογράφους. Και το μέγα ερώτημα που απασχολούσε τους πάντες τότε ήταν: Γιατί o δολοφόνος δεν πήρε τα χρήματα από την τσέπη του συγγραφέα και πήρε μόνο τρία αντικείμενα περιορισμένης αξίας; Υπήρχε όμως κι ένα δεύτερο ερώτημα, σχετικό με τη σακούλα. Στα συρτάρια και στις ντουλάπες ορθώς έψαξε ο δράστης. αφού ήθελε να βρει χρήματα και πολύτιμα αντικείμενα, αλλά στη σακούλα απορριμμάτων γιατί έψαξε;

Απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα φυσικά και δεν υπήρξε, αφού έως τώρα η δολοφονία του γνωστού συγγραφέα παραμένει ανεξιχνίαστη. 

Ποιος ήταν o Ταχτσής 

Ο Κώστας Ταχτσής γεννήθηκε στις 8 Οκτωβρίου 1927 στη Θεσσαλονίκη, αλλά ο ίδιος έλεγε ότι ήταν Αθηναίος, επειδή οι πρόγονοί του ζούσαν στην Αθήνα για πέντε γενιές. Η καταγωγή του πατέρα του, Γρηγόρη, και της μητέρας του, Έλλης, ήταν από την Ανατολική Ρωμυλία. Οι γονείς του χώρισαν όταν ο Κώστας ήταν 7 χρονών, οπότε τον πήρε η γιαγιά του και κατέβηκαν στην Αθήνα, όπου έζησε ως την ημέρα της δολοφονίας του.

Μετά τις γυμνασιακές του σπουδές, έκανε αίτηση για να πάει στη Σχολή Εμποροπλοιάρχων, αλλά αρρώστησε και δεν μπόρεσε να δώσει εξετάσεις. Έδωσε όμως εξετάσεις και πέρασε στη Νομική Σχολή Αθηνών, όπου φοίτησε μόνο δύο χρόνια, αφού το 1947 κατατάχτηκε στον στρατό κι έγινε ανθυπολοχαγός. Μετά τον στρατό, εργάστηκε ως γραμματέας του Αμερικανού επόπτη στο υδροηλεκτρικό έργο του Λούρου ποταμού.

Το 1951 εξέδωσε την πρώτη του ποιητική συλλογή, με τον τίτλο Ποιήματα. Ακολούθησαν τέσσερις ακόμη συλλογές, ως το 1956, από τις οποίες τον έκαναν γνωστό η Συμφωνία του Μπραζίλιαν, το 1954, και το Καφενείο το Βυζάντιο, το 1956. 

Την ίδια περίοδο, συνδέθηκε φιλικά με τους Οδυσσέα Ελύτη, Νίκο Γκάτσο κ.ά. Το 1954 έφυγε για την Αγγλία, όπου έμεινε ως το καλοκαίρι του επόμενου χρόνου. Επέστρεψε στην Αθήνα και ασχολήθηκε επαγγελματικά με τη διδασκαλία της αγγλικής γλώσσας. Από την άνοιξη του 1956 έως τον Δεκέμβριο του 1964 έζησε σχεδόν αδιάκοπα στη Δυτική Ευρώπη, την Αυστραλία και τις ΗΠΑ, με ενδιάμεσες επιστροφές στην Ελλάδα. Την περίοδο αυτή, μπάρκαρε σε δανέζικο φορτηγό πλοίο προς τη Γερμανία, συνεργάστηκε στα γυρίσματα της ταινίας To παιδί και το δελφίνι ως βοηθός σκηνοθέτη, εκτέλεσε χρέη μάνατζερ σε περιοδεία του πιανίστα Τόνυ Γεωργίου στην Αφρική, εργάστηκε ως υπάλληλος εμπορικού καταστήματος και σιδηροδρομικός υπάλληλος στην Αυστραλία. Το 1960 ξεκίνησε να κάνει τον γύρο της Ευρώπης με βέσπα. Στις χώρες που επισκέφθηκε έγραψε "Το τρίτο στεφάνι", το οποίο ολοκλήρωσε στην Αυστραλία. κατά τη διάρκεια της δεύτερης εκεί παραμονής του, και το έστειλε στην Ελλάδα για εκτύπωση. Το έργο απορρίφθηκε ως ακατάλληλο και ο Ταχτσής πραγματοποίησε ιδιωτική έκδοσή του στην Αθήνα το 1962.

Δύο μήνες αργότερα o συγγραφέας έφυγε για την Αμερική, όπου έμεινε ως το τέλος του 1964. Μετά την οριστική επιστροφή του στην Αθήνα, συμμετείχε στη συντακτική επιτροπή του περιοδικού Πάλι (1964-67), μαζί με τους Νάνο Βαλαωρίτη, Μαντώ Αραβαντινού. Γιώργο Μακρή, και εργάστηκε ως ξεναγός και μεταφραστής. Μετέφρασε τέσσερα θεατρικά έργα του Αριστοφάνη, καθώς και έργα των Εντουάρντο ντε Φίλιππο, Ατάυντε κ.ά.

Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, το 1969, συνυπέγραψε τη «Δήλωση των 18» κατά της Χούντας και της λογοκρισίας, και διώχθηκε από την Ασφάλεια. Το ποιητικό έργο του Κώστα Ταχτσή κινείται στο πλαίσιο της θεματολογίας της καθημερινής ζωής και χαρακτηρίζεται από έντονα λυρική διάθεση, η οποία μεταφέρθηκε και στα πεζά του. Το έργο που τον καθιέρωσε στον χώρο της μεταπολεμικής ελληνικής λογοτεχνίας είναι το μυθιστόρημα Το τρίτο στεφάνι, μία ρεαλιστική και ταυτόχρονα συχνά λυρική απεικόνιση της ζωής και της κοσμοθεωρίας των Ελλήνων μικροαστών, που καλύπτει την περίοδο από τις αρχές του αιώνα μας ως τη σύγχρονη του συγγραφέα εποχή. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ψυχογραφική ικανότητα του Ταχτσή, ιδιαίτερα στους γυναικείους χαρακτήρες του, όπως και η εξαιρετική φροντίδα της γλωσσικής του έκφρασης. Το 1972 εξέδωσε τη συλλογή διηγημάτων "Τα ρέστα" και το 1979 μία συλλογή αυτοβιογραφικών κειμένων με τίτλο "Η γιαγιά μου η Αθήνα". 

Το Τρίτο στεφάνι δραματοποιήθηκε από το Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας το 1979, σε παραγωγή του Γιώργου Παυριανού. Τους ρόλους της Εκάβης και της Νίνας ενσάρκωσαν ανεπανάληπτα η Σμάρω Στεφανίδου και η Ρένα Βλαχοπούλου.

Ο Ταχτσής δεν έγραψε κανένα άλλο μυθιστόρημα, παρά τις υποσχέσεις που είχε δώσει κατά καιρούς. Τα υπόλοιπα πεζογραφήματά του αποτελούν κυρίως αποσπασματικά βιωματικά κείμενα. Το θέμα που επαναλαμβάνεται στα ύστερα κείμενα του Ταχτσή είναι η ομοφυλοφιλία του, που άλλοτε την αποδέχεται και άλλοτε τη θεωρεί σαν μόνιμη κατάρα. Σχετικά με το θέμα, είχε αναφέρει σε συνέντευξή του στο περιοδικό "Κράξιμο" τα εξής: «Ο ομοφυλόφιλος έρωτας έχει μια ποιητικότητα, αν θέλεις, ακριβώς επειδή δεν οδηγεί πουθενά. Έχει μια τραγική διάσταση. Ακριβώς γιατί ούτε παιδί γεννιέται. ούτε η κοινωνία πρόκειται ποτέ να τον αναγνωρίσει».

Μετά τον θάνατό του εκδόθηκαν τα βιβλία :Το φοβερό βήμα: (ημιτελής αυτοβιογραφία. 1989), "Από τη χαμηλή σκοπιά" (1992), "Συγγνώμην, εσείς δεν είστε o κύριος Ταχτσής;"(1996), "Τετράδιο εκθέσεων Κωνστ. Γρηγ. Ταχτσή" (εκθέσεις από τα σχολικά χρόνια του συγγραφέα, 1996) και "Ένας Έλληνας δράκος στο Λονδίνο"(2002). 

Για λόγους δεοντολογίας, αναφέρω εδώ ότι τα περισσότερα στοιχεία για το βιογραφικό και το έργο του Ταχτσή τα έλαβα από την εγκυκλοπαίδεια Ελευθερουδάκη και τη Βικιπαίδεια. 

Η οικογένεια του συγγραφέα 

Όπως ανέφερα παραπάνω, με το θέμα της δολοφονίας του εξηντάχρονου συγγραφέα ασχολήθηκα διεξοδικά σε μια από τις εκπομπές που παρουσίαζα, τον «Αυτόπτη μάρτυρα», στο ΜΕΓΚΑ. Συμμετείχε και η αδελφή του συγγραφέα. Ελπίδα Αρτέμη, με την οποία προσπαθήσαμε να βρούμε μια άκρη στη δολοφονία και τον άδικο χαμό αυτού του ανθρώπου.

Ειπώθηκαν πολλά για τον Ταχτσή, όπως, παραδείγματος χάριν, για τον τρόπο με τον οποίο άφησε την τελευταία του πνοή, για τα ερωτηματικά που προκύπτουν για τον δολοφόνο.,τα κενά που υπάρχουν στην ανάκριση και για το γεγονός ότι η αστυνομία, παρότι έχουν περάσει τόσα χρόνια από τον Αύγουστο του 1988, δεν έχει εξιχνιάσει την υπόθεση.

Οι αστυνομικοί υποστήριζαν ότι ο Ταχτσής διατηρούσε έναν τεράστιο κύκλο νέων με τους οποίους έκανε παρέα και, επειδή ο δράστης δεν ήταν σεσημασμένος, δεν μπόρεσαν να διαλευκάνουν το έγκλημα. Υπήρχαν μάρτυρες που έλεγαν ότι ο συγγραφέας σχεδόν καθημερινά έβαζε σπίτι του νέα πρόσωπα, που έβρισκε στην Ομόνοια. στην πλατεία Βάθη και αλλού, πράγμα που δυσκόλεψε το έργο των αστυνομικών.

Από την άλλη πλευρά, η οικογένεια του Ταχτσή, και συγκεκριμένα η Ελπίδα και η κορούλα της, Έλλη Αρτέμη, υποστήριζαν ότι οι έρευνες της αστυνομίας βρίσκονταν ίσως σε λάθος κατεύθυνση και ότι αυτός ήταν ο λόγος που δεν είχαν οδηγήσει πουθενά. Έλεγαν ότι ο δράστης μπορεί να μην προερχόταν από τις κακόφημες πιάτσες της Αθήνας και να μην είχε ως κίνητρο τη ληστεία. Ένα από τα βασικά τους επιχειρήματα ήταν το εξής: Ο συγγραφέας ετοίμαζε ένα βιβλίο μέσα στο οποίο θα υπήρχαν αποκαλύψεις για πρόσωπα και πράγματα στους κοσμικούς κύκλους της υψηλής κοινωνίας, όπου σύχναζε. Ο ίδιος έλεγε ότι το βιβλίο θα προκαλούσε μεγάλο σοκ στην κοσμική Αθήνα και ότι o ίδιος θα έπρεπε να εγκαταλείψει την Ελλάδα μετά την έκδοσή του. Σύμφωνα με την εκδοχή της οικογένειας του Ταχτσή, κάποιος από αυτούς που θα θίγονταν σημαντικά από το βιβλίο του ίσως έβγαλε από τη μέση τον συγγραφέα, για να του κλείσει το στόμα  και σκηνοθέτησε τη ληστεία.

Μάνα και κόρη υποστηρίζουν ότι, αν το κίνητρο του δολοφόνου ήταν η ληστεία, τότε o δράστης θα έπαιρνε και τις 5.500 δρχ. που είχε στην τσέπη του ο συγγραφέας, και όχι μόνο το βίντεο, τον τηλεφωνητή και τη φωτογραφική του μηχανή. Ισχυρίζονται ακόμα ότι o δράστης έκανε άνω κάτω το σπίτι για «ξεκάρφωμα», όπως λέγεται. προκειμένου να εμφανισθεί ως κίνητρο η ληστεία. Μάλιστα, υποστηρίζουν ότι τρεισήμισι μήνες πριν από τη δολοφονία του, στις 10 Μαΐου 1988, ο Ταχτσής είχε γράψει στο προσωπικό του ημερολόγιο: «Δεν θα πρέπει να λέω σε κανέναν τι πρόκειται να γράψω», πράγμα που καταδεικνύει πως κάτι είχε στο μυαλό του και τον βασάνιζε. Εξάλλου, λίγο καιρό πριν από τη δολοφονία του, είχε εκμυστηρευτεί στη γυναίκα που καθάριζε το σπίτι του ότι κινδύνευε η ζωή του, χωρίς όμως να της πει από ποιον και γιατί.

Υπάρχει κι ένα άλλο στοιχείο στην όλη υπόθεση: O συγγραφέας δεν πάλεψε με τον φονιά του. Ο ιατροδικαστής δεν βρήκε ίχνη πάλης. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί, λένε, εφόσον οι τοξικολογικές εξετάσεις δείχνουν ότι ο Ταχτσής ήταν πολύ μεθυσμένος. Ένας πολύ μεθυσμένος άνθρωπος δεν έχει τη δυνατότητα να αντιδράσει.

Εδώ θα πρέπει να επισημάνω ότι ένας ιατροδικαστής μου έλεγε ότι μπορεί o δράστης να μην ήθελε να στραγγαλίσει τον Ταχτσή. Πάνω στην πράξη, κι ενώ είχε περασμένο το χέρι του στον λαιμό του θύματος, τον έσφιξε περισσότερο, με αποτέλεσμα να του «μείνει». Αυτή βέβαια είναι μια άλλη εξήγηση, εντελώς διαφορετική από όσα υποστηρίζει η οικογένεια. Πάντως, θα πρέπει να πω ότι εκείνη την εποχή αυτή η εκδοχή «έπαιζε» και συζητούνταν ως πολύ πιθανή. Προς αυτήν κλίνω κι εγώ.

Υπάρχει πάντως και ένα ακόμη επιχείρημα της οικογένειας Ταχτσή. Ο πιθανός χρόνος της δολοφονίας τοποθετείται από τον ιατροδικαστή στην Πέμπτη, 25 Αυγούστου, από τις 6:00 το απόγευμα έως τις 12:00 τα μεσάνυχτα. Ο γείτονας που κατέθεσε ως μάρτυρας στην αστυνομία ανέφερε όμως ότι είδε τον άντρα με το μουστάκι που η αστυνομία αναζητούσε ως δράστη στις 4:30 τα ξημερώματα. Δηλαδή υπάρχει μια σοβαρή απόκλιση στον χρόνο. 

Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας Το Βήμα:

«Είκοσι τέσσερις ώρες μετά τη δολοφονία του συγγραφέα του Τρίτου στεφανιού, ο Γιάννης Τσαρούχης έλεγε σε κλειστό κύκλο φίλων πως "ο Ταχτσής βρήκε έναν θάνατο αντάξιο των ιδανικών του", οι σχέσεις του γνωστού ζωγράφου με τον συγγραφέα δεν ήταν πάντα καλές και ήπιες, βοηθούμενες από το γεγονός πως και οι δύο δεν έχαναν την ευκαιρία να διανθίζουν τις επί παντός κρίσεις τους με αρκετό "βιτριόλι". Πάντως, σε εντελώς ανύποπτο χρόνο, όταν ο Ταχτσής ήταν 20 χρονών, o Τσαρούχης είχε πει μπροστά του πως "o Ταχτσής κάνει γκελ με την άβυσσο". Ο ίδιος ο συγγραφέας πολύ αργότερα θυμόταν και πάντοτε προσυπέγραφε αυτή την επιγραμματική φράση του ζωγράφου».

Τελειώνοντας, θα ήθελα να πω ότι πολύ καλά κάνουν η αδελφή και η ανιψιά του Ταχτσή και θέτουν αυτούς τους προβληματισμούς. Όμως εμείς που ζήσαμε από κοντά τα γεγονότα κλίνουμε περισσότερο προς την εκδοχή ότι o δράστης της δολοφονίας ήταν ένας από τους εφήμερους φίλους του πασίγνωστου συγγραφέα. Και το λέω αυτό επειδή έχω καλύψει πολλές δεκάδες ανθρωποκτονιών ομοφυλόφιλων, που δυστυχώς βρήκαν τον θάνατο από τους εφήμερους φίλους τους, άλλοι επειδή τους έταζαν χρηματικά ποσά και δεν τους τα έδιναν ή τους έδιναν λιγότερα, άλλοι για λόγους εκδίκησης και άλλοι επειδή έπεφταν θύματα ληστείας.

Ωστόσο, όλα αυτά τα ερωτηματικά, όπως και διάφορα άλλα, προσδίδουν στην υπόθεση μεγαλύτερο μυστήριο, αφού μάλλον κανένας δεν θα μπορέσει να δώσει ποτέ μια πειστική απάντηση. Απάντηση θα δοθεί μόνο όταν η Ασφάλεια καταφέρει να φτάσει στην εξιχνίαση της υπόθεσης και τη σύλληψη του δολοφόνου του αείμνηστου συγγραφέα. 

Πηγή κειμένου: Πάνος Σόμπολος, "Τα εγκλήματα που συγκλόνισαν την Ελλάδα ", Εκδ. ΠΑΤΑΚΗ

Η επανάσταση των Νεοτούρκων (Ιούλιος 1908) και η επαναφορά του Συντάγματος του 1876

Ο Αχμέτ Νιγιαζί Μπέη, στρατιωτικός
 διοικητής της Ρέσνας, κατέφυγε τον
 Οκτώβριο 1908 με το στρατιωτικό του
τμήμα στα βουνά.

Την άνοιξη του 1908 n Μυστική Αστυνομία του Αβδούλ Χαμίτ Β' πληροφορήθηκε την ύπαρξη του Νεοτουρκικού Κινήματος στη Μακεδονία και άρχισε έρευνες για την εξιχνίασή του. Καθώς οι οθωμανικές αρχές ανακάλυψαν την ταυτότητα πολλών μελών των επιτροπών του Νεοτουρκικού Κινήματος, ήταν ορατός ο κίνδυνος της δολοφονίας σημαντικών στελεχών και αποκεφαλισμού του κινήματος στη Μακεδονία. Η εξέλιξη αυτή, σε συνδυασμό με τη νέα φάση του Μακεδονικού μετά την έγκριση της κατασκευής του βοσνιακού σιδηροδρόμου από το σουλτάνο και την αγγλορωσική πρωτοβουλία στο Ραβάλ, επιτάχυνε την εκδήλωση της Νεοτουρκικής Επανάστασης, n έναρξη της οποίας αρχικά προβλεπόταν για τον Αύγουστο (με την ευκαιρία της 53ης επετείου της ενθρόνισης του Αβδούλ Χαμίτ Β') ή για τον Οκτώβριο του 1908. Στις 3 Ιουλίου ο Αχμέτ Νιγιαζί, διοικητής της φρουράς της Ρέσνας, κατέφυγε με το στρατιωτικό του τμήμα δυνάμεως 160-200 ανδρών στα βουνά. Η κεντρική επιτροπή των Νεοτούρκων στη Θεσσαλονίκη κάλεσε τα μέλη της να ακολουθήσουν το παράδειγμα του Αχμέτ Νιγιαζί. Ταυτόχρονα έγινε έκκληση στις τοπικές αρχές, στην οποία τονιζόταν η ανάγκη της αποκατάστασης του Συντάγματος του 1876. 

Σύντομα στο στρατιωτικό σώμα του Αχμέτ Νιγιαζί προσχώρησαν τμήματα των φρουρών της Μακεδονίας. Τάγματα και συντάγματα της Μακεδονίας αρνήθηκαν να υπακούσουν στην εντολή του σουλτάνου να καταπνίξουν την εξέγερση και τέθηκαν επικεφαλής του αρχόμενου επαναστατικού κινήματος. Ούτε η στρατιά της Θράκης ούτε η στρατιά της Ανατολίας φάνηκαν πρόθυμες να στραφούν κατά των επαναστατών. Στα μέσα Ιουλίου όλη η Μακεδονία βρισκόταν στα χέρια των υποστηρικτών του Συντάγματος. Στις 22 Ιουλίου οι Νεότουρκοι κατέλαβαν τα Σκόπια, στις 25 Ιουλίου το Μοναστήρι και τη Θεσσαλονίκη. Οι επαναστάτες δεν διεκδίκησαν την πολιτική εξουσία, αλλά έθεσαν απλώς το ζήτημα της επαναφοράς του Συντάγματος του 1876. Χωρίς να έχει τη δυνατότητα πολιτικών ελιγμών, ο Αβδούλ Χαμίτ Β', τη νύχτα της 23ης προς την 24η Ιουλίου 1908, υπέγραψε το διάταγμα για την επαναφορά του Συντάγματος και τη διεξαγωγή εκλογών. 

Η επαναφορά του Συντάγματος προκάλεσε ένα κύμα ενθουσιασμού στους υπόδουλους και θεωρήθηκε ως μια νέα εποχή. Στη Θεσσαλονίκη άρχισαν να συγκεντρώνονται πλήθη έξω από τη νομαρχία και να συζητούν τα τεκταινόμενα. Πατριαρχικοί, εξαρχικοί και μουσουλμάνοι συμφιλιώθηκαν. Σε ένα απερίγραπτο παραλήρημα του κόσμου ξεδιπλώθηκε μια σημαία Που έγραφε «Ζήτω το Σύνταγμα, Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφοσύνη και Δικαιοσύνη». Λίγες μέρες αργότερα ο Ενβέρ πασάς μίλησε σ' ένα ογκώδες πλήθος έξω από τα καφενεία της νεοβαφτισμένης Πλατείας Ελευθερίας. Σε συγκινητικούς τόνους ανέφερε: «Είμαστε όλοι αδέλφια Δεν υπάρχουν πια Βούλγαροι, Ελληνες, Σέρβοι, Ρουμάνοι, Εβραίοι, μουσουλμάνοι - κάτω από το γαλανό ουρανό είμαστε όλοι ίσοι, είμαστε όλοι περήφανοι που είμαστε Οθωμανοί». 

εικ.1. Ο Ενβέρ πασάς διακήρυξε αρχικά την αδελφοσύνη όλων των εθνοτήτων της
Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. 
εικ.2. Ο αγγλόφιλος Κιαμήλ πασάς σχημάτισε
 κυβέρνηση  που διεξήγαγε εκλογές στα τέλη του 1908.

Καταργήθηκε n λογοκρισία, επιτράπηκε η λειτουργία των πολιτικών κομμάτων, διαλύθηκε η Μυστική Αστυνομία του Αβδούλ Χαμίτ Β'. Βούλγαροι κομιτατζήδες, Ελληνες αντάρτες και άλλοι οπλοφόροι κατέβηκαν από τα βουνά και κυκλοφορούσαν στις πόλεις. Και στην Αθήνα n κυβέρνηση Θεοτόκη είδε θετικά την επανάσταση των Νεοτούρκων. Το αντισλαβικό σύνδρομο της Αθήνας κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα είχε εκκολάψει μια ελληνο-οθωμανική προσέγγιση. Εξεταζόμενη υπό το πρίμα της προοπτικής της σφυρηλάτησης μιας αντιβουλγαρικής συμμαχίας μεταξύ Ελλάδας και Νεοτούρκων, στο πλαίσιο της ισοπολιτείας και της ισονομίας που διακήρυτταν, n στάση της Αθήνας ήταν ευεξήγητη. Ο Απόστολος Αλεξανδρής, έκτακτος απεσταλμένος της ελληνικής κυβέρνησης στην επιτροπή «Ενωση και Πρόοδος», δήλωσε στον Ενβέρ πασά τον Οκτώβριο του 1908: «Το Ελληνικόν Εθνος εύχεται ολοψύχως πλήρη ευόδωσιν του έργου των Νεοτούρκων. Μια ισχυρά Τουρκία θ' απαλλάξη τον εν Τουρκία Ελληνισμόν από καταδυνάστευσιν εκ μέρους των Σλαύων. Αν ποτέ πέση η Τουρκία, όπερ ούτε ευχόμεθα, ούτε το πιστεύομεν, αλλά αι βουλαί του Θεού είναι ανεξιχνίαστοι, επιθυμούμεν ημείς να την διαδεχθώμεν, διότι από ημάς επήρε τας εν Ευρώπη κτήσεις της. Εάν τα πάρουν όμως οι Σλαύοι, το εθνικόν αυτό όνειρον διαλύεται διά παντός». Το ανατολικό ιδανικό του αξιωματικού Αθανασίου Σουλιώτη-Νικολαΐδη, που είχε ιδρύσει το 1908 την «Οργάνωση της Κωνσταντινουπόλεως», και ο αντισλαβισμός του διπλωμάτη Ίωνα Δραγούμη, ο οποίος από το Ι 907 υπηρετούσε στην ελληνική πρεσβεία της Κωνσταντινούπολης, αποκτούσαν τώρα ένα συγκεκριμένο, ενιαίο περιεχόμενο: Από την ισοπολιτεία που επαγγέλλονταν οι Νεότουρκοι έπρεπε να αποκλειστούν οι Σλάβοι, η Οθωμανική Αυτοκρατορία όφειλε να εξελιχθεί σε μια ελληνοτουρκική συνομοσπονδία και να σωθεί από τις επεκτατικές βλέψεις της Ρωσίας και της Αυστρίας. Μόνο έτσι θα διατηρείτο ο Ελληνισμός της Ανατολής. Η Μεγάλη Ιδέα δεν ερμηνευόταν στενά υπό την έννοια της ένωσης των Ελλήνων σε ένα κράτος με Κέντρο την Αθήνα, αλλά ως επιβίωση υπό κοινοτική οργάνωση εντός της αναγεννημένης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που ενείχε την προοπτική της μετεξέλιξής της σε ελληνική αυτοκρατορία. Ο Αθανάσιος Σουλιώτης-Νικολαΐδης και ο Ίων Δραγούμης ήταν περισσότερο θεωρητικοί παρά πραγματιστές. Δεν είχαν αντιληφθεί ότι το Νεοτουρκικό Κίνημα ήταν μια έκφραση εκκολαπτόμενου τουρκικού εθνικισμού. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Ιωακείμ Γ' τήρησε από την αρχή μια επιφυλακτική στάση έναντι των Νεοτούρκων. 

Η εκδήλωση της επανάστασης των Νεοτούρκων
στο Πρίλεπε.

Ο ελάχιστος χρόνος που δόθηκε για τη διεξαγωγή των εκλογών του Οκτωβρίου δεν ήταν ωστόσο αρκετός για την ίδρυση πολλών κομμάτων. Στην ουσία ιδρύθηκε τον Δεκέμβριο του 1908 ένα αντιπολιτευτικό Κόμμα, το Φιλελεύθερο (Αχράρ), που είχε ενστερνιστεί τις θέσεις του Σαμπαχεντίν. Στις εκλογές του Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου 1908 το Κόμμα των Νεοτούρκων «Ενωση και Πρόοδος» κατήγαγε νίκη, εξασφαλίζοντας τις 150 έδρες από τις 275 της οθωμανικής Βουλής. 

Εξώφυλλο του γαλλικού περιοδικού
 «Le Petit Journal» για τη βοσνιακή κρίση
 του 1908. Ο πρίγκιπας της Βουλγαρίας
 Φερδινάρδος αυτοανακηρύσσεται τσάρος,
 ο αυτοκράτορας της Αυστροουγγαρίας Φραγκίσκος
Ιωσήφ προσαρτά τη Βοσνία Ερζεγοβίνη,
ενώ ο σουλτάνος Αβδούλ Χαμίτ Β '
απλώς παρακολουθεί.

Ωστόσο, οι Νεότουρκοι (μικροαστικής προέλευσης) δεν επωμίστηκαν την εκτελεστική εξουσία και από την αρχή υπήρχαν μια διαρχία και δυσλειτουργία. Ο σουλτάνος Αβδούλ Χαμίτ B', ως σύμβολο της ενότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, δεν καθαιρέθηκε. Απλώς οι Νεότουρκοι προσπαθούσαν να ασκούν από τη Θεσσαλονίκη τον έλεγχο της κυβέρνησης της Κωνσταντινούπολης. Η προϋπάρχουσα κυβέρνηση του Σαΐντ πασά παρέμεινε άθικτη μετά την επανάσταση του Ιουλίου και εξαναγκάστηκε σε παραίτηση τον Αύγουστο έπειτα από καταγγελίες ότι σκόπευε να υπονομεύσει τον προεκλογικό αγώνα των Νεοτούρκων για να μην πλειοψηφήσουν στη Βουλή. Νέα κυβέρνηση σχημάτισε ο υπερήλικας (80 ετών) Κιαμήλ πασάς, αγγλόφιλος, που διεξήγαγε τις εκλογές. Ο Κιαμήλ πασάς αρνήθηκε να συνεργαστεί με τους Νεότουρκους και επέδειξε συμπάθεια προς τους Φιλελεύθερους. Κρίση προκλήθηκε όταν ο Κιαμήλ πασάς εξανάγκασε σε παραίτηση τους υπουργούς Πολέμου, Πολεμικού Ναυτικού και Δικαιοσύνης στους οποίους είχαν εμπιστοσύνη οι Νεότουρκοι. Σύμφωνα με μια τροποποίηση του Συντάγματος του 1876, ο διορισμός και η παύση των υπουργών έπρεπε να έχουν την έγκριση της Βουλής. Προκλήθηκε συνταγματική κρίση και n κυβέρνηση του Κιαμήλ πασά απώλεσε την εμπιστοσύνη της Βουλής. Τον Φεβρουάριο του 1909 σχημάτισε κυβέρνηση ο πρώην γενικός επιθεωρητής στη Μακεδονία, ο ΧΙλμή πασάς. Και στην κυβέρνηση του ΧΙλμή πασά τα υπουργεία Πολέμου και Εξωτερικών κατέχονταν από άτομα που δεν ήταν έμπιστα των Νεοτούρκων. Η σχέση Βουλής και εκτελεστικής εξουσίας παρέμεινε δυσλειτουργική. Οι Νεότουρκοι υπέστησαν ισχυρό πλήγμα, όταν n Αυστροουγγαρία προσάρτησε τη Βοσνία Ερζεγοβίνη (4 Οκτωβρίου 1908) και η Βουλγαρία ανακήρυξε την ανεξαρτησία της (5 Οκτωβρίου). Οταν οι Κρήτες στις 7 Οκτωβρίου 1908 Κήρυξαν την ένωση με την Ελλάδα, η κυβέρνηση Θεοτόκη τήρησε τη γνωστή «άψογον στάσιν», δεν αποδέχτηκε την πράξη της ένωσης και παρέπεμψε το θέμα στις Μεγάλες Δυνάμεις. Αλλά με βέτο της Αυστροουγγαρίας και της Γερμανίας δεν συνεκλήθη συνδιάσκεψη των Μεγάλων Δυνάμεων για να εξετάσει βαλκανικά ζητήματα. Το ζήτημα της προσάρτησης της Βοσνίας- Ερζεγοβίνης λύθηκε με την καταβολή χρηματικής αποζημίωσης από τη Βιέννη στους Νεότουρκους. Επίσης και n Ρωσία συμφώνησε να καταβάλει χρηματική αποζημίωση στους Νεότουρκους για την αναγνώριση της ανεξαρτησίας της Βουλγαρίας. Η χρηματική αποζημίωση θα αφαιρείτο από τις πολεμικές αποζημιώσεις που όφειλε n Οθωμανική Αυτοκρατορία στη Ρωσία λόγω του Ρωσοτουρκικού Πολέμου του 1877-78. Το ζήτημα της αναγνώρισης της ανεξαρτησίας της Βουλγαρίας διευθετήθηκε οριστικά τον Απρίλιο του 1909. Η δυσλειτουργική σχέση Βουλής και εκτελεστικής εξουσίας και οι εδαφικές απώλειες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εκκόλαψαν την αντεπανάσταση της 13ης Απριλίου 1909.

Από την επανάσταση των Νεοτούρκων εναντίον 
του Αβδούλ Χαμίτ Β' το 1908

Πηγή κειμένου: ΕΛΛΗΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΑ, ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ

Άρης

Ο θεός του πολέμου Άρης σε 
λεπτομέρεια από τον κρατήρα Φρανσουά 
του 570 π.Χ (Αρχαιολογικό Μουσείο, Φλωρεντία)

Ο θεός του πολέμου, ένας από τους 12 Ολυμπίους, γιος του Διός και της Ήρας (ή της Ήρας μόνης, που ζήλεψε επειδή ο Ζευς απέκτησε μόνος την Αθηνά, πήρε από την Ανθούσα ένα λουδούδι, το μύρισε και συνέλαβε τον Άρη χωρίς άνδρα - γι' αυτό και τον έλεγαν Απάτορα, όπως την Αθηνά Αμήτορα. Η καταγωγή του είναι ίσως ξενική, πιθανότατα από τη Θράκη ή τη Σκυθία. (Οι Θράκες και οι Σπαρτιάτες θυσίαζαν, εκτός από τα ζώα, και έναν στους εκατό αιχμαλώτους στον Άρη). Αντίθετα προς τον Ρωμαίο αντίστοιχό του, δεν ήταν πολύ δημοφιλής στην Ελλάδα, όπου τον λάτρευαν κυρίως στη Θήβα και κατά δεύτερο λόγο στην Αθήνα. Οι άλλοι θεοί, ακόμη και οι γονείς του, δεν τον συμπαθούσαν (Ιλιάς, Ε' 889). Στη μάχη τον συνόδευαν η αδελφή του Έρις και οι γιοι του Δείμος και φόβος. Δύο μικρότερες θεότητες συνδέονται μαζί του: ο Ενυάλιος και η Ενυώ. Τον συνόδευαν επίσης οι Κήρες και άλλοι δαίμονες των μαχών. Ο Ενυάλιος αναφέρεται και ως γιος του. Παιδιά του επίσης είναι o Ασκάλαφος, o Ιάλμενος, ο Κύκνος, ο βασιλιάς των Θρακών Διομήδης (τους δύο τελευταίους τούς νίκησε ο Ηρακλής), ο Έρως και ο Αντέρως, η Αρμονία, η Αλκίππη (από την Άγλαυρο), ο Πρίαπος κ.λ.π. Στον πόλεμο, ο Άρης δεν έχει το μονοπώλιο: Ο Ζευς και η Αθηνά επεμβαίνουν το ίδιο συχνά με αυτόν στις μάχες και συχνά οι δικές του εμφανίσεις είναι άδοξες. Στην Ιλιάδα, η Αθηνά τον νικάει, και τον τραυματίζει ο Διομήδης, ο ήρωας του Τρωικού πολέμου και γιος του Τυδέως. Εμφανίζεται ως προστάτης των Τρώων, δηλαδή των βαρβάρων, άφρων και μαινόμενος, κατ' αντίθεση προς τη συνετά ανδρεία Αθηνά. Είναι ρωμαλέος, ταχύτατος, πελώριος, πάντα πάνοπλος, με περικεφαλαία, δόρυ ή ασπίδα. Πολεμούσε πεζός ή σε δίφρο που οδηγούσαν τέσσερα πυριπνοα άλογα, τέκνα του Βορέως και της Ερινύος, ή δύο άλογα, ο Δείμος και ο Φόβος (που εμφανίζονται αλλού γιοι του), με ηνίοχο την Ενυώ. Σύμβολά του ήταν το δόρυ οι δάδες (γιατί δύο ιερείς έριχναν, πριν από τη μάχη, δύο αναμμένες δάδες). Ιερός όρνις του ήταν ο γυψ, και του θυσίαζαν σκύλους και όνους. Κατά τον Παυσανία, ανατράφηκε στην Ελλάδα από μια γυναίκα που λεγόταν Θηρώ. Οι Αλωάδαι, Ώτος και Εφιάλτης, αιχμαλώτισαν τον Άρη και τον έφεραν στην Καρία, όπου τον κράτησαν 13 μήνες φυλακισμένο, ώσπου τον ελευθέρωσε ο Ερμής. Όταν σκότωσε το γιο του Ποσειδώνος Αλιρρόθιο (που είχε βιάσει την κόρη του, Αλκίππη), δικάστηκε στον Άρειο Πάγο και αθωώθηκε. Κάποτε που ήρθε στα χέρια με τον Ηρακλή, τους χώρισε ο Ζευς, ρίχνοντας ανάμεσά τους κεραυνό, Όταν θέλησε να εκδικηθεί το φόνο του γιου του, Κύκνου, από τον Ηρακλή, ο Ηρακλής τον πλήγωσε και τον έστειλε στον Όλυμπο.

Στη Θήβα, ο Άρης λατρευόταν ως πατέρας της Αρμονίας, της συζύγου του Κάδμου, και του δράκοντα που ο Κάδμος έσπειρε τα δόντια του για να γεννηθούν οι Θηβαίοι (βλέπε: Κάδμος). Στην Αθήνα είχε ναό στους πρόποδες του Αρείου Πάγου.

Ο Άρης είχε συνδεθεί ερωτικά με τπν Αφροδίτη, που ήταν γνωστή αρχικά σε μερικά μέρη (Σπάρτη κ.λπ.) ως θεά του πολέμου. Στην Οδύσσεια (8) αναφέρεται πως ο Ήφαιστος, σύζυγος της Αφροδίτης, έπιασε τη γυναίκα του επ' αυτοφώρω με τον Άρη, έριξε από πάνω τους ένα αόρατο δίχτυ και κάλεσε τους άλλους θεούς να δουν τη σκηνή, προκαλώντας μεγάλη ευθυμία στον Όλυμπο. Σύμφωνα με μερικές εκδοχές, ο ζηλότυπος Άρης ήταν εκεί μεταμφιεσμένος σε αγριόχοιρο, σκότωσε τον αγαπημένο της Από την Αφροδίτης Άδωνη. Από την Αφροδίτη ο Άρης απέκτησε τους Δείμο και Φόβο,    Έρωτα και Αντέρωτα, Αρμονία. Οι καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις του Άρεως δεν είναι πολλές. Ένα αγγείο της Λήμνου του 8ου αιώνα π.Χ. παριστάνει τη σκηνή του Άρεως με την Αφροδίτη. Η ζωφόρος του Παρθενώνα τον δείχνει χωρίς γένια και χωρίς πολεμική ενδυμασία. Υπάρχουν αγάλματα του Σκόπα, του Αλκαμένους και του Λεωχάρους. Ένας άλλος τύπος του Άρεως είναι εκείνος που τον παρουσιάζει αναπαυόμενο (4ος αιώνας π.Χ.): Ο θεός κάθεται γυμνός κρατώντας στο αριστερό χέρι το ξίφος, και έχοντας στα πόδια του την ασπίδα, που κοντά της παίζει ένας ερωτιδεύς. Συμπλέγματα του Άρη και της Αφροδίτης είναι συνήθη σε πλαστικά μνημεία και σε ζωγραφικά έργα των ρωμαϊκών ιδίως χρόνων. 

Στους Ρωμαίους ο Άρης (Mars) είναι ο μεγαλύτερος θεός μετά τον Δία (Jupiter). Από αυτόν ονομάστηκε ο Μάρτιος, πρώτος μήνας του ημερολογίου στη Ρώμη και άλλες ιταλικές πόλεις, και από το όνομά του προέρχονται τα ονόματα Μάρκος, Μάρκελλος, Μάρκιος, Μάμερκος κ.λπ. Ο ιερέας του Άρεως, φλάμεν Μαρτιάλις, είναι ο δεύτερος των μεγάλων Flamines. Τον Μάρτιο και τον Οκτώβριο γίνονταν οι εορτασμοί προς τιμήν του θεού. Τον έλεγαν Gradivus (Μαχητή), lnvictus (Ακατανίκητο), Ultor (Εκδικητή). Η τελευταία επωνυμία τού δόθηκε από τον Αύγουστο μετά τη μάχη των Φιλίππων. Ένας ναός του υπήρχε στο Πεδίον του Άρεως, ένας άλλος στην Αππία οδό, ένας τρίτος στον Ιππόδρομο του Φλαμινίου. Οι Ρωμαίοι θεωρούσαν τον Mars γενάρχη τους, πατέρα του Ρώμου και του Ρωμύλου από τη Ρέα Συλβία, του αφιέρωναν τα πολεμικά λάφυρα, άγγιζαν την «ουρανόσταλτη» πέλτη (ασπίδα) του, λέγοντας «Άρη, αγρύπνα επάνω μας», πριν φύγουν για τη μάχη. Οι ιερείς του, οι 12 Σάλιοι, περνούσαν την πόλη χορεύοντας στις εορτές του. Σε πολλές περιπτώσεις, ο Mars δεν αντιστοιχούσε με τον Άρη, αλλά με τον Απόλλωνα των Ελλήνων. 

Πηγή κειμένου: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, ΛΕΞΙΚΟ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, ΕΚΔ. ΔΟΜΗ

Αίσωπος

Ο πατέρας των Ελλήνων μυθοποιών. Η ύπαρξή του αμφισβητείται, αλλά σύμωνα με τον Ηρόδοτο (Β' 134) ήταν δούλος του φιλοσόφου Ιάδμονος, γιου του Ηφαιστοπόλιος από τη Σάμο. Ο Ιάδμων αυτός είχε δούλη και την εταίρα Ροδώπιδα, που έλεγαν πως έγινε ερωμένη ενός φαραώ της Αιγύπτου κι ενταφιάστηκε σε ειδική πυραμίδα. Όταν ο Ιάδμων ελευθέρωσε τον Αίσωπο (που ο Ηρόδοτος τον λέει λογοποιόν), ο τελευταίος ταξίδεψε σε πολλά μέρη της Ανατολής κι έφτασε στην αυλή του Κροίσου, βασιλιά των Μήδων, που διασκέδασε με τις ιστορίες του και τον έστειλε στους Δελφούς, με προσφορές προς τον Απόλλωνα. Εκεί ο Αίσωπος αγανάκτησε για την απληστία των ιερέων και τους μίλησε σαρκαστικά, με αποτέλεσμα εκείνοι να του βάλουν στις αποσκευές του ένα χρυσό κύπελλο αφιερωμένο στο θεό και να τον κατηγορήσουν έπειτα ότι το έκλεψε. Οι κάτοικοι των Δελφών καταδίκασαν τον ποιητή να γκρεμιστεί από την κορυφή του Παρνασσού Υάμπεια, απ' όπου γκρέμιζαν τους κακούργους (Αριστοφάνης, Σφήκες, 1.446). Επειδή αργότερα οι Δελφοί έπασχαν από διάφορες ασθένειες εξαιτίας αυτής της ασέβειας, το Μαντείο όρισε πως έπρεπε να πληρώσουν αποζημίωση για το φόνο του Αισώπου. Και όπως λέει ο Ηρόδοτος, εμφανίστηκε τότε ο Ιάδμων, εγγονός του ιδιοκτήτη του Αισώπου, για να εισπράξει την αποζημίωση. Ο Αίσωπος, λοιπόν, πρέπει να έζησε την εποχή του Κροίσου, δηλαδή τον 6ο αιώνα π.Χ. Καταγόταν από τη Φρυγία ή τη Θράκη ή τη Σάμο ή τις Σάρδεις ή την Αίγυπτο. Ο Πλούταρχος λέει πως ήταν άσχημος, τραυλός και καμπούρης αλλά έξυπνος και πνευματώδης. Μερικές παραδόσεις τον εμφανίζουν να απαγγέλλει στους Αθηναίους, όταν κατέλαβε την αρχή ο Πεισίστρατος, το μύθο των βατράχων που αναζητούν βασιλιά, να μετέχει στο συμπόσιο των Επτά Σοφών (που περιγράφει ο Πλούταρχος) κ.λπ. 

Ο Αίσωπος δεν φαίνεται να έγραψε σε βιβλίο τους μύθους του, παρόλο που στον Αισώπου Βίον, που συνέταξε το 14ο αιώνα μ.Χ. ο Έλληνας μοναχός της Κωνσταντινούπολης Μάξιμος Πλανούδης, αναφέρεται πως ο Αίσωπος «έγραψε τους μύθους του και τους άφησε στη βιβλιοθήκη» (του βασιλιά Κροίσου). Το πιθανότερο είναι πως όλες οι ιστορίες με ηθικό ή αλληγορικό χαρακτήρα που δεν μπορούσαν αποδοθούν στον Ησίοδο, στον Αρχίλοχο ή σε άλλους γνωστούς συγγραφείς της αρχαιότητας, λέγονταν αισώπειοι μύθοι, κι εκδόθηκαν πρώτα τον 4ο αιώνα από τον Δημήτριο τον Φαληρέα σε μια συλλογή απ' όπου άντλησαν μεταγενέστεροι μυθογράφοι (Βαβρίας, Φαίδρος κ.ά.). Μερικοί από τους μύθους του Αισώπου είναι παλιοί όσο η ελληνική φυλή, άλλοι προέρχονται από την Αίγυπτο ή την Ανατολή. Ο μύθος του ίδιου του Αισώπου συνδέεται στενά με το μύθο των Επτά Σοφών και με την ιστορία της πρώτης πεζογραφίας στην αρχαία Ελλάδα. Οι μύθοι που έχουν περισωθεί σήμερα έχουν οι περισσότεροι ζώα για πρωταγωνιστές και παρά το στεγνό ύφος τους αποτελούν υποδείγματα για την παγκόσμια μυθογραφία (Λαφοντέν κ.ά.). Λέγεται πως ο Σωκράτης, στις τελευταίες ημέρες του στη φυλακή, προσπαθούσε να μετατρέψει τους μύθους του Αισώπου σε έμμετρο κείμενο. Ο Αισώπου Βίος του Πλανούδη στηρίζεται στην ιστορία του Αισώπου που διασώθηκε σε έναν πάπυρο του 2ου-3ου αιώνα μ.Χ. και γράφτηκε από ανώνυμο, πιθανότατα τον 1ο αιώνα μ.Χ. Η ιστορία αυτή διαιρείται σε τρία μέρη: Ο Αίσωπος στη Σάμο, ο Αίσωπος στη Βαβυλώνα και ο Αίσωπος στους Δελφούς. Πολλές πνευματώδεις φράσεις του Αισώπου ή μύθοι και ανέκδοτά του είναι συνυφασμένα εκεί με τις διάφορες περιστάσεις της ζωής του. Σε πολλά ανέκδοτα φαίνεται εξυπνότερος, αν και δούλος, από τον «φιλόσοφο» κύριό του στη Σάμο. Εμφανίζεται να σώζει τους Σαμίους από την απειλή του Κροίσου. Στο δεύτερο μέρος ο Αίσωπος εμφανίζεται να νικά το βασιλιά της Αιγύπτου Νεκτανεβώ σε έναν διαγωνισμό αινιγμάτων. Και στο τρίτο εξιστορείται η αποστολή και ο θάνατός του στους Δελφούς. Στη Βίλα Άλμπανι της Ρώμης διασώζεται μια γλυπτή προτομή του Αισώπου που οφείλεται σε άγνωστο καλλιτέχνη της αρχαιότητας που αποδίδει όλη τη φυσική ασχήμια του και μαζί όλη την ψυχική του ωραιότητα. Ο Λάντορ στις φανταστικές συνομιλίες του έχει κι έναν διάλογο μεταξύ του Αισώπου και της συνδούλης του Ροδώπιδος. 

Πηγή κειμένου: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, ΛΕΞΙΚΟ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, ΕΚΔ. ΔΟΜΗ 

Οι επιχειρήσεις στη Μουργκάνα και η μάχη της Κόνιτσας

Η πρώτη σελίδα του "Εμπρός" της 6ης
Ιανουαρίου 1948, αφιερωμένη στη μάχη της Κόνιτσας 

Λίγες ημέρες αργότερα ξεκίνησε και μια νέα διείσδυση μονάδων του ΔΣΕ, αυτή τη φορά προς την πλευρά της Μουργκάνας, της οροσειράς της Θεσπρωτίας που μπορούσε να υποστηρίξει τη δυνατότητα ανταρτοπολέμου. Ταυτοχρόνως οι αντάρτες κινήθηκαν και προς τις περιοχές Σουλίου και Πωγωνίου, δημιουργώντας επιπρόσθετα προβλήματα στις μονάδες του Εθνικού Στρατού. Το επίκεντρο όμως της όλης ενέργειας παρέμενε η περιοχή της Μουργκάνας, η οποία επρόκειτο να χρησιμεύσει ως ισχυρό προγεφύρωμα εν όψει της αναμενόμενης μεγάλης επίθεσης στην πόλη που θα αποτελούσε το «μήλον της έριδος» στη συγκυρία-δηλαδή την Κόνιτσα. Για την επιτυχία του εγχειρήματος χρησιμοποιήθηκαν οι μονάδες του Αρχηγείου Ηπείρου του ΔΣΕ, που είχε ανασυγκροτηθεί το αμέσως προηγούμενο διάστημα. Στο Αρχηγείο Ηπείρου τοποθετήθηκε στρατιωτικός διοικητής o Βασίλης Γκανάτσιος (Χείμαρρος). Τον πλαισίωναν ο Κώστας Κολιγιάννης (Παύλος Αρβανίτης) ως πολιτικός επίτροπος και ο Γιώργος Καλλιανέσης (Μεσσήνης) ως επιτελάρχης του Αρχηγείου. Επρόκειτο για μια δύσκολη αποστολή, καθώς οι αποστάσεις που θα έπρεπε να διανυθούν ήταν μεγάλες, και σε σημαντικό βαθμό εντός περιοχών ελεγχόμενων από τον αντίπαλο. Η εξόρμηση ξεκίνησε από την περιοχή Ζαγορίων στα τέλη Νοεμβρίου 1947, και το σχέδιο προέβλεπε την ύπαρξη δύο λαβίδων, δηλαδή την προσέγγιση του στόχου τόσο από την περιοχή Πωγωνίου όσο και από την περιοχή του Καλαμά. Παρά το γεγονός ότι υπήρξαν και αποτυχίες, κυρίως στην επίθεση εναντίον της Ζίτσας, n επιχείρηση ολοκληρώθηκε με επιτυχία με την κατάληψη των χωριών της οροσειράς της Μουργκάνας. Σημαντική ενίσχυση σε υλικό και τροφοδοσία απέδωσε η νίκη του ΔΣΕ στο Δελβινάκι και η κατάληψη της κωμόπολης. 

Ταυτοχρόνως στρατολογήθηκαν και νέοι της περιοχής στον ΔΣΕ, με σημαντική παρουσία νεαρών κοριτσιών ανάμεσά τους. Το γεγονός αυτό καθαυτό προξένησε την έντονη αντίδραση του κυβερνητικού στρατοπέδου αλλά και της Εκκλησίας, καθώς ο χώρος βρισκόταν υπό την κοινωνική επιρροή του Μητροπολίτη Ιωαννίνων (και μετέπειτα Αρχιεπισκόπου Αθηνών) Σπυρίδωνα. Παρ' όλα αυτά η εδραίωση του στα χωριά της περιοχής υπήρξε εντυπωσιακή και για έναν πρόσθετο λόγο, δηλαδή τον προσανατολισμό της τοπικής κοινωνίας σε «πολεμική». Με τον τρόπο αυτό έγινε κατορθωτή η εμπέδωση της κυριαρχίας του ΔΣΕ στις φτωχές αυτές κοινότητες που στήριζαν προπολεμικά μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους στα εμβάσματα των μεταναστών. Προκειμένου μάλιστα να ομαλοποιηθεί η τροφοδοσία αυτών των χωριών και να υποστηριχθεί η παράταση της παραμονής των ανταρτών ο ΔΣΕ οργάνωνε και κανονικές νυχτερινές επιχειρήσεις στα χωριά της «ουδέτερης ζώνης», στις οποίες συμμετείχε πλήθος χωρικών. Από την άλλη πλευρά, δεν μπορεί να υποτιμηθεί και το γεγονός της άσκησης βίας εκ μέρους των ανταρτών, ιδίως σε περιπτώσεις κατά τις οποίες χωρικοί προσπαθούσαν να βρεθούν σε ελεγχόμενο από τον Εθνικό Στρατό έδαφος. 

Σε κάθε περίπτωση η κατάληψη του ορεινού συγκροτήματος της Μουργκάνας δημιουργούσε πρόσθετες δυσκολίες στον Εθνικό Στρατό, που ήταν υποχρεωμένος πλέον να λαμβάνει σοβαρά υπ' όψιν τη νέα κατάσταση, να απασχολεί εκεί σημαντικό τμήμα των δυνάμεων στην Ηπειρο, και να σχεδιάζει την ανακατάληψη του χώρου. Για το λόγο αυτό συγκροτήθηκε η 84η Στρατιωτική περιοχή, με έδρα την κωμόπολη Φιλιάτες. Η μονάδα αυτή συνιστούσε σχεδόν μια Μεραρχία. Οι εκτιμήσεις της ηγεσίας της VIII Μεραρχίας του Εθνικού Στρατού ήταν αποκαλυπτικές για την περίοδο αυτή: «Κατά τας ανωτέρω επιχειρήσεις οι συμμορίται ναι μεν δεν έσχον καμία οφθαλμοφανή επιτυχία (διάλυσιν τμήματος τινά σημαντικού) πλην όμως κατώρθωσαν να οργανωθούν πέριξ του ορεινού όγκου της Μουργκάνας έχοντας ασφαλισμένα τα νώτα των επί των συνόρων. Η εγκατάστασις εις την ανωτέρω περιοχή έξι (6) συμμοριακών συγκροτημάτων με ελευθέραν επικοινωνίαν με την Αλβανίαν και τον εκ τοιαύτης ποικίλον ανεφοδιασμόν, είναι διαρκής σοβαρά απειλή και ευνοεί γενικοτέραν επίθεση εναντίον της Ηπείρου». Σε κάθε περίπτωση η δημιουργία του προγεφυρώματος αυτού θα απασχολούσε έκτοτε τις δυνάμεις του Εθνικού Στρατού μέχρι την τελική ανακατάληψη του χώρου τον Σεπτέμβριο του επόμενου έτους (1948). 

Σχετικά με την κατάσταση που επικρατούσε στην περιοχή, θα πρέπει να υπογραμμισθεί και το γεγονός της παρουσίας ημιστρατιωτικών σχηματισμών που δρούσαν στο πλευρό των τμημάτων του Εθνικού Στρατού. Πρόκειται για το τμήμα του πρώην ΕΔΕΣίτη Δ. Γαλάνη, γνωστού από τις εκτελέσεις της Παργινόσκαλας Πρέβεζας, τον Σεπτέμβριο του 1944. Το συγκεκριμένο τμήμα έλαβε μέρος στις επιχειρήσεις της Μουργκάνας ως επικουρικό των τμημάτων του Εθνικού Στρατού, διαλύθηκε όμως ουσιαστικά τον Φεβρουάριο του 1948 μετά από αιφνιδιασμό που υπέστη από τον ΔΣΕ. Η αντιμετώπιση αυτών των ενόπλων από τους αντάρτες ήταν εξαιρετικά αυστηρή, καθώς υπήρχαν ανοιχτοί λογαριασμοί από την περίοδο της Κατοχής.Την ίδια συμπεριφορά επιδείκνυαν και οι πρώην ΕΔΕΣίτες αυτής της κατηγορίας στους αντάρτες, αλλά, πολλές φορές, και στον πληθυσμό χωριών που θεωρούνταν ύποπτα για συνεργασία με τον ΔΣΕ. Η πόλωση που επικρατούσε στην περιοχή ήταν πολύ μεγάλη και οδήγησε σε εξαιρετικά αιματηρές συγκρούσεις. 

Η επιτυχία του ΔΣΕ στη Μουργκάνα αποτύπωνε τα νέα δεδομένα που είχαν δημιουργηθεί στην Ήπειρο. Δεν ήταν όμως η κύρια επιχείρηση της περιόδου. Καθώς οι δυνάμεις των ανταρτών εμφανίζονταν ενισχυμένες στη συγκυρία, το Γενικό Αρχηγείο του ΔΣΕ αποφάσισε τη διεξαγωγή μιας τολμηρής ενέργειας, που είχε σκοπό να δημιουργήσει μεγάλα προβλήματα στην αντίπαλη πλευρά. Η μάχη της Κόνιτσας, που ξεκίνησε ανήμερα των Χριστουγέννων του 1947, ήταν η μεγαλύτερη ως τότε αναμέτρηση των δύο αντιπάλων. Η κατάληψη της πόλης επρόκειτο να χρησιμεύσει στην ηγεσία του ΚΚΕ προκειμένου να υποστηριχθεί πολιτικά η ανακήρυξη του νέου κυβερνητικού σχήματος των «βουνών», της λεγόμενης Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης (ΠΔΚ), που είχε προηγηθεί λίγες ημέρες πριν. Η τελική αποτυχία του ΔΣΕ στις παρυφές της Κόνιτσας είχε οπωσδήποτε σημαντικές επιπτώσεις βραχυπρόθεσμα, δεν συνιστούσε όμως αποφασιστικής σημασίας πλήγμα. 

Επίλογος 

Ο πόλεμος εισερχόταν στην πλέον αδυσώπητη περίοδό του, όπως αποδείκνυε και ο περίφημος νόμος 509, που έθετε εκτός νόμου το ΚΚΕ και τις συναφείς οργανώσεις. Η ρήξη είχε καταστεί πλέον ανεπίστρεπτη και η σύγκρουση θα ολοκληρωνόταν το καλοκαίρι του 1949 με την τελική ήττα του ΔΣΕ στον Γράμμο και το Βίτσι, αφήνοντας πίσω της σωρούς ερειπίων, μια χώρα καθημαγμένη και μια κοινωνία εντελώς διαφορετική σε σχέση με αυτή των αρχών της δεκαετίας του 1940. Οι επιπτώσεις από την εμφύλια σύγκρουση υπήρξαν, κυρίως για τον ορεινό χώρο, καταστροφικές και τα οικονομικο-κοινωνικά δεδομένα στις επόμενες δεκαετίες παρέμειναν εξαιρετικά αρνητικά. Το κράτος με την κατίσχυσή του κατόρθωσε να ελέγξει τις όποιες αντιδράσεις και να επιβληθεί απόλυτα επί των τοπικών κοινωνιών, οι οποίες αποδιοργανώθηκαν επιπλέον και από την επέλαση της νεωτερικότητας. Από την άποψη αυτή η τομή που δημιούργησαν τα γεγονότα της δεκαετίας 1940-50 υπήρξε σημαντική, γεγονός που αντανακλάται και στις πολιτικές κληρονομιές αυτής της πολυαίμακτης περιόδου. 

Πηγή κειμένου: ΕΛΛΗΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΑ, 1946-1949 ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ ΚΑΙ Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ

Αμέσως μετά την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα ένα πλήθος δημοσιογράφων και εκδοτών τάχθηκε υπέρ των κατακτητών συνιστώντας μάλιστα ενεργητική και άμεση συνεργασία μαζί τους. Πρώτος από όλους εκφράστηκε ο γνωστός ακαδημαϊκός και λογοτέχνης Σπύρος Μελάς. 

Ο Μελάς, πεπεισμένος για τη νίκη του Άξονα, εκδηλώθηκε από τις πρώτες κατοχικές ημέρες. Eγραφε στην "Καθημερινή" της 4ης Μαϊου 1941: "Χάρις εις την γενναιόφρονα χειρονομία του Αρχηγού του Γερμανικού Έθνους οι πολεμισταί μας επιστρέφουν στα σπίτια τους. Ετσι επιστρέφουν μ' ευγνωμοσύνη σ' αυτόν και μ' ελαττωμένο τον πόνο τους" 

Ακόμα στις 7 Μαϊου, τρεις μέρες αργότερα, αναφέρει: "Ο κ. Πρωθυπουργός εκάλεσε τους δημάρχους όπως "αποκατασταθή παρά τω λαώ η ειλικρινής και ανυπόκριτος συνεργασία μετά της Γερμανίας". Θα τολμούσα να προσθέσω μια λέξη ακόμα: και ενεργητική. Ο μόνος τρόπος ν' αντικρύσωμεν την "άνευ ορίων : καταστροφήν, όπως την εχαρακτήρισεν εις τον ιστορικόν του λόγον o Χίτλερ. Ο μόνος δρόμος για να περισώσουμε ό,τι είναι δυνατόν να περισωθή ακόμη, είναι αυτός. Ειλικρινής και ενεργητική συνεργασία με τον κατακτητή. Και στις 8 Μαϊου: "Οι Ελληνες είμαστε λαός περίεργος. Είχαμε κράτος ολοκληρωτικό και πολεμούσαμε με τη σημαία των Δημοκρατιών... Τέτοιου είδους αντίφασις ματάγινε ποτέ στην πολιτική ιστορία;... Φανταζόμουνα για μια στιγμή νίκη της σημαίας με την οποία πολεμούσαμε. Και γελούσα μέχρι δακρύων. Τι θα εσήμαινε η νίκη αυτή;... Πολιτική αυτοκτονία του νικητού. Τί θα γινότανε την επαύριον το ολοκληρωτικό καθεστώς μας; Στάχτη και καπνός... 

Αριστερά o διάσημος συγγραφέας και δημοσιογράφος
 Σπύρος Μελάς, ο ενθουσιασμένος υμνητής των πρώτων κατοχικών ημερών.
Δεξιά, o καθηγητής Σπυρ. Γαλανός, συνεργάτης της ιταλικής προπαγάνδας.

Οι περισσότεροι δημοσιογράφοι τάχθηκαν με το μέρος των Γερμανών και συνεργάσθηκαν γράφοντας ύμνους και εγκωμιαστικά άρθρα υπέρ του Χίτλερ μερικές ημέρες ακόμα πριν από την αποχώρηση των στρατευμάτων κατοχής. Χαρακτηριστικό άρθρο της εποχής είναι το ακόλουθο: 

"Η αγάπη του Αρχηγού της Γερμανίας προς την Ελλάδα είναι μεγάλη και ειλικρινής. Ας αφήσουμε λοιπόν κατά μέρος τα μίση και τας διχονοίας και ας προσβλέψωμεν προς την δημιουργίαν μιας αληθινά νέας Ελλάδος με αναπτερωμένα τα ηθικά ιδανικά, ηνωμένοι και ομονοούντες, με την στοργήν και την πραγματικήν προστασίαν την οποίαν μας εγγυάται η φωτεινή διάνοια ενός μεγάλου ανδρός, του οποίου η μόνη σκέψις και θέλησις είναι να δημιουργήση νέαν Ευρώπην, στηριζομένην επί της ισότητος και της δικαιοσύνης" (Σταύρος Ευταξίας, "Καθημερινή", 25 Μαϊου 1941). 

Στην εφημερίδα "Κουαδρίβιο" - δημοσιογραφικό όργανο της ιταλικής προπαγάνδας- ένα άρθρο στις 20 Σεπτεμβρίου 1942 αναφέρει: "Ο Μουσολίνι είναι ακριβώς μία γιγαντιαίων διαστάσεων πολιτική φυσιογνωμία, είναι ένα πελώριον ορόσημον, ένα δυναμικόν και γεμάτο πληρότητα σύμβολον εις την πολιτικήν ιστορίαν της ευρωπαϊκής ηπείρου και συνεπώς του κόσμου. Τέκνον ενός αιώνος γεμάτου από τοξίνες γήρατος, εις όλα σχεδόν τα κεφάλαια της ζωής, o Μουσολίνι ενεφανίσθη με ηθικόν και πνευματικόν παράστημα Ηρακλέους... Επαναστάτης πολιτικός o Μουσολίνι, εύστροφος αλλά και δυναμικός και ατσαλένιος, ηρωικός στρατιώτης και παλαιός πολεμιστής, δεν εγνώρισε τον συμβιβασμόν, ούτε κατά την επαφήν του με τα πράγματα, ούτε μέσα του. Τα θυελλώδη του αισθήματα ποτέ μα ποτέ δεν του εθόλωσαν τη διαυγή και βαθείαν ενατένισίν του εις τα πράγματα..." (Ανδρέας Κονδάκης). 

Διαβάζουμε στην εφημερίδα 'Πρωια", στις 17 Σεπτεμβρίου 1943: "O Φύρερ ησχολήθη εις τον τελευταίον λόγον του και πάλιν με την Ελλάδα. Το γεγονός τούτο εσχολιάσθη υπό των κύκλων τοι) Βερολίνου και επεστήθη άπαξ έτι η προσοχή εις την στάσιν την οποίαν η Γερμανία είχε λάβει πρότερον έναντι της Ελλάδος, στάσιν την οποίαν λαμβάνει και σήμερον. O γερμανικός λαός ουδέποτε είχεν οιασδήποτε φύσεως εχθρικάς διαθέσεις έναντι του ελληνικού λαού. Τουναντίον εθεώρησε πάντοτε την Ελλάδα ως κοιτίδα πολιτισμού. Ο Φύρερ εις τον σημαντικόν λόγον του, τον απαγγελθέντα την 4ην Μαϊου 1941 ενώπιον του Ράιχσταγκ, διετύπωσε την αντίληψιν ταύτην σαφώς. Ετόνισε τότε ότι κάμει διάκρισιν μεταξύ του ελληνικού λαού και των ανωτέρων εκείνων κύκλων, των επηρεασμένων υπό του εις την Αγγλίαν αφωσιωμένου μονάρχου, οίτινες είχον υπ' όψιν των περισσότερον την εξυπηρέτησιν της αγγλικής πολεμικής πολιτικής, παρά την εκτέλεσιν των πραγματικών καθηκόντων των ως ηγετών του ελληνικού κράτους και οι οποίοι έρριψαν την Ελλάδα εις έναν δι 'αυτήν ολέθριον πόλεμον... (Γεώργιος Καράντζας). 

Δύο καθηγητές πανεπιστημίου, που
 εμφανίστηκαν στην δημόσια ζωή της Κατοχής.
 Αριστερά ο Κων. Μέρμυγκας (δημαρχος Αθηναίων) και
δεξιά ο Κων. Λογοθετόπουλος (πρωθυπουργός).

Στις 26 Οκτωβρίου 1941 στην εφημερίδα "Ακρόπολη' δημοσιεύθηκε ένα άρθρο του Ανδρέα Κονδάκη, παλαιού αξιωματικού των Βαλκανικών Πολέμων και της Μικρασιατικής Εκστρατείας, με τίτλο "Δεν θα επανέλθης ποτέ Γεώργιε": 

Όταν o Στρατιώτης Βασιληάς πατέρας σου, Ελληνας αγνός, ετίθετο από τον αντάξιό του πολιτικό. τον Βενιζέλο, επί κεφαλής του Στρατού μας το 1912, συ ψυχρός μόνον παρατηρητής, κουρασμένος και αδιάφορος, παρηκολούθεις το Γενικό Στρατηγείο, στις ωραίες εξορμήσεις και νίκες του Ελληνικού Στρατού. Το ίδιο και στη Μικρασία το 1920-22 σ' έναν περιττό περίπατο ηρκέσθης. 

Μετά την ανιστόρητη καταστροφή, τη Μικρασιατική, που ήταν επακολούθημα της διαιρέσεως των Ελλήνων, που προήλθε από την διάσπασι της ιστορικής δυάδος Κωνσταντίνου - Βενιζέλου χάρις στις ραδιουργίες του Μεταξά και ακόμη από την αιώνια Αγγλική πολιτική να εγκαταλείπωνται οι Σύμμαχοι για θύματα, όταν τούτο είναι αναγκαίον στην νέα πολιτική γραμμή της και να αποκλείωνται ακόμη από θαλάσσης κατόπιν, με την όχι πλήρη δικαιολογία του συναποκλεισμού των κατακτητών, ενώ o πατέρας σου έφευγε για δεύτερη φορά, θυσιάζοντας τον θρόνον του για να μη βλάψη την Ελλάδα, συ υπέγραφες αχάριστα, δουλικά και εγκληματικά την καταδίκη των φίλων της Δυναστείας σου πολιτικών, για να μη τυχόν χάσης τον θρόνον σου, δείχνοντας έτσι για πρώτη φορά ολοφάνερα πως η μεγαλύτερη χαμέρπεια της ανθρωπίνης ψυχής, η αχαριστία, ήταν ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά στην ψυχοσύνθεσή σου, την τόσο λίγο βασιλική. 

Την ίδια αχαριστία έδειξες και απέναντι εκείνων των Ελλήνων ηγετών και παραγόντων που, διαπράττοντες ένα μοιραίο σφάλμα, παρέσυραν τους παλαιούς Κωνσταντινικούς και πολλούς συντηρητικούς Ελληνας και εβοήθησαν στην επάνοδό σου στον θρόνο.

Αφού ανεμίχθης στις εσωτερικές ραδιουργίες, στις οποίες σε ανέμιξεν o αριστοτέχνης σ' αυτές Ιωάννης Μεταξάς, προέβης στο πραξικόπημα της τραγικής δικτατορίας της 4ης Αυγούστου, εφίμωσες τον Ελληνικό Λαό και τον παρέδωκες από σαδιστική διάθεση και υπολογισμό ατομικού συμφέροντος και για εξυπηρέτησι ξένων συμφερόντων στην πιο στυγνή και αχαρακτήριστη τυραννία της τελευταίας τετραετίας, της οποίας τόσο τραγικό για την Ελλάδα μας υπήρξε το τέλος. 

Τίποτε δεν μπορεί να μειώση τις ιστορικές ευθύνες τις οποίες φέρεις για την τεταρτοαυγουστιανή προδοσία του Βασιλικού σου όρκου προς το Ελληνικό Σύνταγμα, επίορκε Βασιληά. 

Ωρκίσθηκες να τηρήσης το Σύνταγμα και να διαφυλάξης τις ελευθερίες του Ελληνικού Λαού και συ υποδούλωσες αυτόν εσωτερικώς και ωδήγησες την Πατρίδα μας ανοήτως εις εσφαλμένη πολιτική γραμμή και σε πολέμους καταστρεπτικούς γι ' αυτή, παρά τας γνώμας των υπευθύνων διαπρεπών ανωτάτων στρατιωτικών ηγετών, από πείσμα και προσωπικό συμφέρον, αντίθετον με το πραγματικό συμφέρον της Ελλάδος. 

Επέβαλες στην Ελλάδα μας την θλιβερή και τραγική 4η Αυγούστου, η οποία, ως συμμορία και ως άθροισμα ακρίδων επέπεσε κατά του εξαπατηθέντος Ελληνικού λαού, τον οποίον εφίμωσε. ετυράννησε, διέφθειρε την νεολαίαν του, κατεδίωξε πάντας τους παλαιούς πολεμιστάς, τους στυλοβάτας αυτούς του Εθνικού Μεγαλείου, κατήργησε τους νόμους προστασίας τους οποίους οι πραγματικοί φίλοι των παλαιών πολεμιστών, ο ηρωικός και μέγας πατριώτης στρατηγός Πάγκαλος, ο Γενικός Επιτελάρχης των ευτυχών της Ελλάδος ημερών, o υπουργός Στεφανόπουλος και o στρατηγός Κονδύλης εψήφισαν, ηρνήθη την ηθικήν και υλικήν αμοιβήν και αποκατάστασιν εις τους παλαιούς πολεμιστάς και αναπήρους, παρέλειψε να χορηγήση εις τούτους το ηθικόν προβάδισμα όπως εις όλα τα κράτη απενεμήθη, κατεδίωξε τον υποφαινόμενον αρχηγόν της Συνομοσπονδίας των και τους προέδρους των, περιφρόνησε τους αναπήρους, κατεδίωξε τους αληθείς πατριώτες. επεχείρησε να δημιουργήση τεταρτοαυγουστιανόν στρατόν κατά του οποίου ήτο θλιβερά πρόκλησις η διοίκησίς του από έναν ψυχοπαθή υπουργό, τον Παπαδήμα, εκ των κορυφαίων υπευθύνων της εθνικής συμφοράς, ελήστευσε τον δημόσιον και ιδιωτικόν πλούτον, ενέκρωσε την εθνική οικονομία, θέσασα επί κεφαλής της έναν στενοκέφαλον αρνησία τραπεζιτικόν όστις αφήκε την χώραν κατά τον πόλεμον γυμνήν από πρώτες ύλες, ιματισμόν, εφόδια στρατού, επισιτισμόν, είτε από κακήν συναλλαγματικήν πολιτική, είτε, ίσως όπως πολλοί πιστεύουν, και εκ προθέσεως κατ' εντολήν των εν αμαρτίαις συμμάχων ανωτέρων του, ίνα παραμείνη αυτούσιον το συνάλλαγμα προς συναποκόμισιν κατά την εκ των προτέρων προσχεδιασμένην φυγήν σου και φυγήν των. Εδημιούργησε τον σάλον εις την παιδείαν και την Εκκλησίαν της χώρας και τις στρατιές των αργομίσθων της ΕΟΝ, η οποία ενώ ήτο ως Ιδέα αρίστη και τιμία, εξέπεσε στην συνείδησι της κοινής γνώμης εξ αιτίας της 4ης Αυγούστου και της ακολουθείσης γραμμής της διαφθοράς και της σπατάλης και γιατί επεχειρήθη να γίνη οργάνωσις από εθνική, προσωπική. 

Δεν αφήκε τίποτε από τον δημόσιον και ιδιωτικόν πλούτον, από τα χρήματα των κοινωνικών ασφαλίσεων, των ασφαλιστικών ταμείων, των φιλανθρωπικών ιδρυμάτων, των διαφόρων οργανισμών, των κληροδοτημάτων και των αναθημάτων ακόμη της Παναγίας της Τήνου, που να μη αφαιρέση και να μη διασπαθίση ή συναποκομίση. 

Αφήκες την Ελλάδα να διοικήται από ένα Ρασπουτινιακό τύπο, τέως δημοσιογράφο, τον μοιραίο Διάκο, όστις διέφθειρε υπερκυβερνών τα πάντα, εδημιούργησε στρατιές χαφιέδων και πραιτωριανών και ανήγαγε την δωροδοκίαν και μονοπώλησιν των διοικητικών εργασιών σε θρησκεία, έγινεν όργανον ξένων συμφερόντων και ωδήγησε την Ελλάδα μαζί σου στην καταστροφή. 

Ο μεγάλος πατέρας σου επέμενε κακώς ή καλώς, είναι άλλο ζήτημα, να κρατήση την Ελλάδα ουδετέραν, όταν η Γερμανία ήτο μόνη, η Γαλλία ήτο πανίσχυρος και με την Ιταλία στο πλευρό της, τον αγγλικό στόλο κυρίαρχο και το όπλο της αεροπορίας χωρίς την σημερινή του τιτάνεια ισχύ και εξέλιξη και όλον τον κόσμον κατά της Γερμανίας, συ πώς δεν επροτίμησες την ουδετερότητα, αλλά με την Γαλλία πεσμένη και την σημερινήν Μουσολινιακή Ιταλίά σύμμαχο ετάχθης αντιμέτωπος, ενώ ήτο δυνατόν να μείνης ουδέτερος;

Διέπραξες την φοβερήν και παρά το Ελληνικόν συμφέρον, αλλά και από κουφότητα και πείσμα πράξι της συνεχίσεως του πολέμου και ενώ επέκειτο η γερμανική επίθεσις και μετά την έναρξί της και μάλιστα χωρίς καμμία σχεδόν ουσιαστική βοήθεια, μετά την οποίαν και πάλιν δεν ηθέλησες ν' ανανήψης, ουδέ v' αφήσης μέχρι της τελευταίας στιγμής σε άλλα ισχυρότερα μυαλά και μπράτσα το βαρύ φορτίον να σώσουν πολλά που θα ηδύναντο να περισωθούν, χάρις στον ιπποτισμόν και τον προς τους αρχαίους και νέους Ελληνας μαχητάς θαυμασμό του Αρχηγού του Γερμανικού Κράτους, του πραγματικού τούτου αναδημιουργού της φασιστικής Ιταλίας, αλλά εδραπέτευσες με τους Τσουδερούς σου, συναποκομίζοντας το συνάλλαγμα και το χαρτονόμισμα του ελληνικού λαού, εις ον αφήκες μόνον ημερών σιτάρι για να τραφή και τις αποθήκες άδειες. 

Περιφρόνησες όλους τους πραγματικούς φίλους του Πατέρα σου, όλους όσοι εβοήθησαν την δυναστείαν σου και υπέφεραν, εξωρίσθησαν, εδεινοπάθησαν και κατεστράφησαν κατά το 1917-20 και εκείνους που σε εβοήθησαν, παίρνοντας την πρωτοβουλίαν να ξαναπάρης τον θρόνον σου, όλες τις ηθικές αξίες του τόπου και στην ιστορικήν χώρα που εδημιούργησε τον Μυκηναϊκόν πολιτισμόν, τον πολιτισμόν της κλασσικής εποχής των Αθηνών, της Σπάρτης, των Θηβών και της Μακεδονικής Πέλλης, τον Βυζαντινόν πολιτισμόν, στην Χώρα που εγέννησε τον Όμηρο, τον Ορφέα, τον Πυθαγόρα, τον Ιπποκράτη, τον Ησίοδο, τον Απολλώνιο, τον Τυανέα, τον Λυκούργο, τον Ηρόδοτο, τον Αναξαγόρα, τον Περικλή, τον Φειδία, τον Ικτίνο, τον Σωκράτη, τον Πλάτωνα, τον Μιλτιάδη, τον Θεμιστοκλή, τον Λεωνίδα. τον Επαμεινώνδα, τον Μέγαν Αλέξανδρον, τους Κωσνταντίνους της βυζαντινής και της νεωτέρας Ελλάδος, τον Τρικούπη και τον Βενιζέλο και τους τόσους σοφούς, καλλιτέχνες και μεγάλους βασιλείς και ήρωες, τα υόσα ολοκαυτώματα του 1821, συ αφού κατήργησες τις ελευθερίες του ελληνικού λαού τού επέβαλες τους Διάκους, τους Παπαδήμηδες, τους Αρβανίτηδες, τους Σπέντζηδες και τους Μαντζούφηδες. 

Ήσκησες διπρόσωπον εξωτερικήν πολιτικήν όπως και εσωτερική και ανεμίχθης σε ραδιουργίες με τον αριστοτέχνη σ' αυτές δικτάτορά σου, προς κάθε κατεύθυνσιν και όταν αυτές απεκαλύφθησαν, προτίμησες να κωφεύσης στη λογική και σώφρονα φωνή ξένων σειρήνων. Εγινες όργανον της διεθνούς πλουτοκρατίας, όπως απαράλλακτα και στην Ελλάδα υπεστήριξες τα πλουτοκρατικά συγκροτήματα, τους ανθρώπους του Σίτυ και πάντας αρριβίστας και παρέδωκες τα άγια στους κύνας και τις μαργαρίτες στους χοίρους. 

Κατά τους δύο τελευταίους πολέμους αφήκες τον Στρατό χωρίς Αρχιστράτηγο ουσιαστικά και εστέρησες με τον Παπαδήμα ηρωικούς, μορφωμένους και επιλέκτους αξιωματικούς που θα ήσαν το καύχημα του Στρατού και πολύτιμοι εμπνευσταί της τιμής, να πολεμήσουν πλαισιώνοντας τις ανώτερες και τις κατώτερες μονάδες του στρατού. 

Έμενες, συ ανώτατος αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων, με την βαρειά κληρονομιά του υιού του Κωνσταντίνου, κλεισμένος στο ξενοδοχείον της "Μεγάλης Βρεταννίας" αντί να πας στο μέτωπο, να συμμεριοθής τους κόπους και τις κακουχίες, τις χαρές και τις λύπες του Στρατού σου, να αντιληφθής και να ικανοποιήσης τις ανάγκες του, να εμπνευσθής από τον άφθαστο ηρωισμό της Ελληνικής αγροτιάς και εργατιάς και από τον απαράμιλλο παλληκαρισμό του Έλληνα αξιωματικού, που έχυναν αφειδώς το τίμιο αίμα τους και να τον εμπνεύσης όπως έκαναν και κάνουν και σήμερον άλλοι αρχηγοί κρατών, o Φύρερ, o Αντωνέσκου, o Λεοπόλδος του Βελγίου, του οποίου θα ήτο τιμή σου και συμφέρον της Ελλάδος εάν ηκολούθεις το παράδειγμα της θυσίας και της συνέσεώς του. 

Έπειτα από τρεις χιλιάδες χρόνια σου έδωσε η Τύχη την ευκαιρία να γίνης νέος Λεωνίδας, πίπτοντας στις νέες Θερμοπύλες, τις οποίες συ εδημιούργησες, με την γραμμήν που ηκολούθησες και συ επροτίμησες να φύγης για την Αφρική. Ομιλείς προς τον κόσμον ολόκληρον ωσάν να είσαι o εκλεκτός του Ελληνικού λαού και βεβαιώνεις την κοινήν γνώμην του κόσμου, και ιδία της Αγγλίας και της Αμερικής πως ο Ελληνικός λαός σού μένει πιστός και σε περιμένει να τον διοικήσης και πάλι και πως τώρα τον εκπροσωπείς. 

Πρέπει να πεισθής, αν δεν επείσθης, και πρέπει να μάθη η κοινή γνώμη όλου του κόσμου πως στην Ελλάδα κανείς δεν σε θέλει, κανείς δεν σε περιμένει. Το μόνον που κατώρθωσες αρνητικώς είναι να ενώσης όλους τους Ελληνας σε μια γρανιτώδη απόφασι, σε μια ιερά συμφωνία, σε μια απόφασι θεάς δικαιοσύνης και καθάρσεως, είναι η πανελλήνιος απόφασις να μη σου επιτραπή οπωσδήποτε και ποτέ η επάνοδος στην Ελλάδα που ποτέ δεν ένοιωσες, ποτέ δεν αγάπησες, ποτέ δεν υπηρέτησες, αλλά την επρόδωσες. 

Ήσουν πάντοτε αχάριστος και ξένος προς το ελληνικόν αίσθημα. Τώρα το μόνο σου καθήκον είναι να σιωπήσης και να μας βοηθήσης έτσι να σε ξεχάσωμεν, σε και τα έργα σου, να επουλώσωμεν ηνωμένοι τις βαρειές πληγές που μας αφήκες, να φροντίσωμεν για τον επισιτισμό μας, για την πρόνοια και την προστασία των παλαιών πολεμιστών μας και των θυμάτων πολέμου, για το νόμισμά μας, για την καταπολέμησιν της ανεργίας και για την άρσι των αδικαιολογήτων παρεξηγήσεων. 

Οπωσδήποτε, Γεώργιε, και σε κάθε περίπτωσι πιθανή ή απίθανη, πρέπει να γνωρίζης ότι o ελληνικός λαός και προ πάντων ημείς, οι παλαιοί πολεμισταί, οι συμπολεμισταί του πατέρα σου και οι ανάπηροι, οι παλαιοί και νέοι που εδημιούργησες και εγκατέλειψες, θα σου φράξωμεν τον δρόμον της επανόδου σου 

Στην ίδια εφημερίδα, στο φύλλο της 17ης Ιουνίου 1942, δημοσιευόταν το ακόλουθο άρθρο του Α. Κονδάκη με τον χαρακτηριστικό τίτλο "Η Νέα Ευρώπη": 

"Ο 20ός αιών γεννά την νέαν μορφήν ζωής των ανθρώπων. Οσοι παριστάμεθα μάρτυρες του οδυνηρού αυτού τοκετού, είναι φυσικόν να μην έχωμεν πλήρη αίσθησιν του τρομακτικού όσο και μεγαλοπρεπούς γεγονότος που συντελείται ενώπιόν μας. 

Με ανάλογον λάμψιν κατηύγασαν την ζωήν και με ανάλογον ορμήν την συνεκλόνισαν μόνον τα μεγάλα θρησκευτικά κινήματα των αιώνων. 

Και τότε όμως, όπως και σήμερον, έπρεπε κανείς να κραδαίνεται από πίστιν, να πάλλεται από έξαρσιν και ιδεολογικήν μέθην δια να ίδη, να αισθανθή και να χαρή το γεγονός. 

Εις την κοσμογονίαν αυτήν του 20ού αιώνος, κέντρον είναι και πάλιν το πλέον ανήσυχον αλλά και πλέον νευρώδες τμήμα του κόσμου, η γηραιά μας, αλλά πάντοτε πλήρης από χυμούς νέας ζωής, Ευρωπαϊκή Ηπειρος.  Μετά μίαν αποτυχούσαν χειρουργικήν επέμβασιν τόσον επώδυνον που της εστοίχισεν τόσον αίμα εις τας αρχάς του αιώνος, η Ευρώπη ευρίσκεται ικανή είκοσι χρόνια αργότερον, να αντικρύση και να ζήση την πλήρη ιστορικήν ευθύνην, να υποστή αυτόν τον μεγαλειώδη τοκετόν, του οποίου παριστάμεθα μάρτυρες. 

Δεν θα ημπορέση κανείς να συλλάβη το ιστορικόν μεγαλείον των στιγμών που ζούμε και να καταλάθη αυτό το οποίον έρχεται, αυτό που λέμε νέαν μορφήν ζωής,  εάν δεν σκεφθή και δεν αισθανθή τι θα εγίνετο εις ην περίπτωσιν η Ευρώπη δεν έκλεινε μέσα της τας αναγκαίας δυνάμεις ζωής, τας ικανάς να την συγκρατήσουν κατά τας κρισίμους ώρας του τοκετού και να την καταστήσουν δυνατήν να φέρη εις πέρας την αποστολήν της. Τι θα εγίνετο λοιπόν; Η Βρεταννική Αυτοκρατορία μετά δύο αιώνων κοσμοκρατορίαν εθυθίζετο εις το βάραθρον της ιστορικής παρακμής, κύπτουσα υπό το βάρος ενός βιολογικού γήρατος και μιας αμειλίκτου ιστορικής ανάγκης, που προέκυπτεν από την νέαν οικονομίαν των δυνάμεων και την νέαν διάταξιν των αξιών της ζωής εις τον πλανήτην. 

Επί έναν σχεδόν αιώνα η Αγγλία έπαυσε να στηρίζεται από τους ισχυρούς βραχίονας και να οιστρηλατήται από τας θυελλώδεις ψυχάς της ηγεσίας της, που επετούσε με τιτάνιον δύναμιν όσον και με κέφι επάνω από τους ωκεανούς, μεθυσμένη από την ιδέαν μιας ιστορικής αποστολής. Μετά τους Ποντοπόρους, τους Πειρατάς, τους Νέλσωνας, και αντ' αυτών η Αγγλία παρήγαγε, κατά την τελευταίαν Ιδίως 50ετίαν, μαλθακούς λόρδους, μεθυσκομένους από ουίσκυ και όχι από ιδεολογικήν μέθην, παρήγαγε τοκογλύφους, τύπους των σαλονιών. κομψούς, πνευματώδεις και υποκριτάς, αλλά όχι τραχείς και σκληρούς άνδρας, όχι ήρωας. Εξ άλλου η γενέτειρα των νέων μορφών εις την οικονομίαν και των νέων θεσμών πολιτικής και κοινωνικής ζωής, η γενέτειρα των κοινοβουλίων του λιμπεραλισμού και της καπιταλιστικής προόδου, εγήρασε μαζί με αυτάς τας μορφάς ζωής που εμεγαλύνθη και ελαμπρύνθη, να προσφέρη νέας ιδέας δια την οργάνωσιν της ζωής του κόσμου, και ενώ αι μορφαί ζωής εις τας οποίας εστηρίζετο η ύπαρξίς της είχον πλέον ξεπερασθή ιστορικώς, ενώ o λιμπεραλισμός επέθαινε μαζί με την καπιταλιστικήν οργάνωσιν της κοινωνίας, αυτή, η Αγγλία, παρέμενε προσκεκολλημένη ως όστρακον εις τας χαρτίνας αυτάς καταστάσεις που ο ισχυρός άνεμος ζωής του 20ού αυτού αιώνος έρριχνε με μανίαν εκρηκτικήν πολλές φορές και χωρίς οίκτον. 

Συγχρόνως νέαι γιγαντιαίαι καπιταλιστικαί δυνάμεις ανεπτύχθησαν εις τον κόσμον, ετελειοποίησαν την τεχνικήν των, εξεμεταλλεύθησαν υπερόχως τας πλουτοπαραγωγικάς δυνατότητας του εδάφους των, εξοικειώθησαν με τας μεγάλας ωκεανικάς οδούς και συνήντησαν την Αγγλικήν αυτοκρατορίαν εις τας Ιδίας της πηγάς πρώτων υλών και αγοράς καταναλώσεως, την συνήντησαν, την συνηγωνίσθησαν και την ανέτρεψαν. Πρόκειται περί της Αμερικής και της Ιαπωνίας. 

Άλλαι δυνάμεις με τεχνικήν υπεροχήν, με επιστήμην, με προλεταριακόν σφρίγος, έφθασαν ταχέως και εξεπέρασαν την αγγλικήν ακμήν και άνοιξαν την θύραν εις την σοσιαλιστικήν οργάνωσιν της παραγωγής, ενώ συγχρόνως εσχημάτιζον με την βοήθειαν μιας άνευ προηγουμένου βιολογικής ακμής και φυλετικής υγείας, στρατιωτικόν μηχανισμόν προωρισμένον να καταπλήξη τον κόσμον. 

Μετά την κατάκτησιν την Αιθιοπίας και την ήτταν των κυρώσεων και την Ιταλικήν Φασιστικήν ανάστασιν, o Γερμανικός κολοσσός εγερθείς μετά την πτώσιν του 1918 με νέον κύμα θυελλώδους αίματος εις τας φλέβας, με την υποδειγματικήν σοσιαλιστικήν του οργάνωσιν, με το επαναστατικόν σφρίγος που του εχάρισεν η εθνικοσοσιαλιστική του επανάστασις, εστάθη απέναντι του αναιμικού φάσματος της Αγγλικής Αυτοκρατορίας και του ανέγνωσε εις μίαν σειράν μαχών του 1940 και 1941 την ιστορικήν του καταδίκην. 

Τέλος αυτή η γηραιά Αλβιών, η οποία κατά την ακμήν της ηδυνήθη να παρουσιάση από τα 39 εκατομμύρια της εποχής των Ναπολεοντείων πολέμων, 40 εκατομμύρια κατοίκων εις διάστημα 50 μόλις ετών, είχεν από νουν τους θανάτους, ενώ η όλη των παράστασις εις τον κόσμον είναι η πονηρία και ο δόλος, διότι η ζωή είναι κυρίως θέλησις και δύναμις. 

Είναι μήπως ανάγκη να σημειώσωμεν ότι η Αγγλία, επιμένουσα να διατηρήση με την απάτην, την διαίρεσιν και τον δόλον ένα άθλιον καθεστώς, αλλ' ανίκανη να σταθή εις τα πόδια της, απετέλει τον πρώτον, τον μέγαν κίνδυνον του πολιτισμού, του oποίου παριστάνει τον θεματοφύλακα;

Είναι ανάγκη να υπογραμμίσωμεν ότι αν η Ευρώπη δεν διέσωζε, παρ' όλας τας αλύσεις των Βερσαλλιών, τας οικονομικάς κρίσεις και τας κοινωνικάς διαταραχάς, την Γερμανικήν ηγετικήν ομάδα και την Φασιστικήν επανάστασιν του Μουσολίνι, πρώτου φασιστού, και δεν απεκάλυπτε την μεγαλειώδη εκείνην έκκρισιν υγείας και υπεροχής που παρουσίασε μεταξύ Ρήνου και Βιστούλα, ότι δηλαδή αν η Ευρώπη δεν είχε λάβει το θείον δώρον του ιστορικού και πολιτικού δόγματος της Ιταλίας και της Γερμανίας, θα ήτο την στιγμήν αυτήν σαπισμένη μέσα εις την φλυαρίαν των πλουτοκρατικών παρασίτων που θα ερητόρευαν εις τα κοινοβούλια, μέσα εις την καφενοβιακήν σκηνοθεσίαν της πλουτοκρατικής ζωής. Αιώνων μίσος, κρυμμένον εις τα βάθη της καρδίας των υποδεεστέρων ασιατικών φυλών, θα εξέσπα επάνω εις μίαν παρηκμασμένην Ήπειρον δια να ρίξη όλα, δια να μεταβληθή o κάθε Ευρωπαίος εις υπηρέτην ενός φανατικού της Ανατολής. 

Ο Γερμανικός λαός μετά του Ιταλικού εσηκώθη ως ηγέτης προστάτης εις την Ευρώπην. Μαζί του όλοι οι νεαροί, οι ακμαίοι λαοί της Ηπείρου και αι ζωνταναί κοινωνικαί δυνάμεις των άλλων φίλων λαών, ύψωσαν το γρανιτώδες τείχος επάνω εις το oποίον έσπασεν η πλημμύρα της ασιατικής βαρβαρότητος, σατανικά προετοιμασμένη από τους εβραιομπολσεβίκους του Κρεμλίνου. Η νίκη δεν είναι μόνον βεβαία, είναι αμείλικτος ανάγκη ζωής. Eκτός της νίκης η Ευρώπη δεν έχει να συναντήση παρά τον πλέον ταπεινωτικόν και τον πλέον φρικτόν θάνατον. Η αναρχία των μπολσεβίκων και η γεροντική αναιμία των Αγγλοπλουτοκρατών θα παραδώσουν το ευκλεές τούτο τμήμα του κόσμου εις την ασιατικήν δήωσιν.  Αλλά, νατην, έρχεται η νίκη. Γήρας της είναι το πιστεύω των τιμίων και φωτισμένων ευρωπαϊκών πνευμάτων, είναι η Αξονική ειρήνη με τας ηνωμένας πολιτείας της Ευρώπης, με την ελευθερίαν, με την εργασίαν, με την δικαιοσύνην και με την αρετήν. 

O ελληνικός λαός με τας απαραμίλλους παραδόσεις πολιτισμού, την επίκαιρον γεωγραφικήν του θέσιν και με την βιολογικήν του έξαρσιν, έχει κάθε δυνατότητα να καταλάβη μίαν εξέχουσαν θέσιν εις την ευγενή άμιλλαν δια την ευημερίαν του κόσμου και δια την πρόοδον του πολιτισμού. Η σημερινή κοινωνική του αναπηρία δεν επιτρέπεται να σταθή εμπόδιον εις την ζωήν του. Εμπρός εις την πνοήν της μεγάλης Μεσογειακής μας γείτονος έχομεν την ευκαιρίαν να εκτιμήσωμεν το ιστορικόν άλμα που επέτυχε τόσον εγκαίρως δια τον συγγενή λαόν η ρωμαλέα ηγεσία του Μουσολίνι. 

Ο ελληνικός λαός, με επί κεφαλής τους Παλαιούς του Πολεμιστάς, ας αισθανθή την πραγματικότητα και έστω και αργά ας εγχειρισθή, ας αποτοξινωθή και ας τοποθετηθή με όλην του την θέλησιν και με όλην του την αλκήν, οριστικά και γενναία εις την Νέαν Ευρώπην που σχηματίζεται από την νίκην του Αξονος". 

Μετά το τέλος του πολέμου και την απελευθέρωση ο Κονδάκης δικάσθηκε στο Δικαστήριο Δοσιλόγων στην Αθήνα. Κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας και ενώ οι μάρτυρες κατέθεταν, έγειρε το κεφάλι του και λιποθύμησε. Οι χωροφύλακες που έτρεξαν διαπίστωσαν τον θάνατό του. O ιατροδικαστής που ενήργησε τη νεκροψία αποφάνθηκε ότι ο θάνατος του Κονδάκη προήλθε από "κρίση ασθενείας εξ' εχινοκόκκου".

Πηγή κειμένου: Ιάκωβος Περ. Χονδροματίδης - "Η ΜΑΥΡΗ ΣΚΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ"