 |
| Ο θεός του πολέμου Άρης σε λεπτομέρεια από τον κρατήρα Φρανσουά του 570 π.Χ (Αρχαιολογικό Μουσείο, Φλωρεντία) |
Ο θεός του πολέμου, ένας από τους 12 Ολυμπίους, γιος του Διός και της Ήρας (ή της Ήρας μόνης, που ζήλεψε επειδή ο Ζευς απέκτησε μόνος την Αθηνά, πήρε από την Ανθούσα ένα λουδούδι, το μύρισε και συνέλαβε τον Άρη χωρίς άνδρα - γι' αυτό και τον έλεγαν Απάτορα, όπως την Αθηνά Αμήτορα. Η καταγωγή του είναι ίσως ξενική, πιθανότατα από τη Θράκη ή τη Σκυθία. (Οι Θράκες και οι Σπαρτιάτες θυσίαζαν, εκτός από τα ζώα, και έναν στους εκατό αιχμαλώτους στον Άρη). Αντίθετα προς τον Ρωμαίο αντίστοιχό του, δεν ήταν πολύ δημοφιλής στην Ελλάδα, όπου τον λάτρευαν κυρίως στη Θήβα και κατά δεύτερο λόγο στην Αθήνα. Οι άλλοι θεοί, ακόμη και οι γονείς του, δεν τον συμπαθούσαν (Ιλιάς, Ε' 889). Στη μάχη τον συνόδευαν η αδελφή του Έρις και οι γιοι του Δείμος και φόβος. Δύο μικρότερες θεότητες συνδέονται μαζί του: ο Ενυάλιος και η Ενυώ. Τον συνόδευαν επίσης οι Κήρες και άλλοι δαίμονες των μαχών. Ο Ενυάλιος αναφέρεται και ως γιος του. Παιδιά του επίσης είναι o Ασκάλαφος, o Ιάλμενος, ο Κύκνος, ο βασιλιάς των Θρακών Διομήδης (τους δύο τελευταίους τούς νίκησε ο Ηρακλής), ο Έρως και ο Αντέρως, η Αρμονία, η Αλκίππη (από την Άγλαυρο), ο Πρίαπος κ.λ.π. Στον πόλεμο, ο Άρης δεν έχει το μονοπώλιο: Ο Ζευς και η Αθηνά επεμβαίνουν το ίδιο συχνά με αυτόν στις μάχες και συχνά οι δικές του εμφανίσεις είναι άδοξες. Στην Ιλιάδα, η Αθηνά τον νικάει, και τον τραυματίζει ο Διομήδης, ο ήρωας του Τρωικού πολέμου και γιος του Τυδέως. Εμφανίζεται ως προστάτης των Τρώων, δηλαδή των βαρβάρων, άφρων και μαινόμενος, κατ' αντίθεση προς τη συνετά ανδρεία Αθηνά. Είναι ρωμαλέος, ταχύτατος, πελώριος, πάντα πάνοπλος, με περικεφαλαία, δόρυ ή ασπίδα. Πολεμούσε πεζός ή σε δίφρο που οδηγούσαν τέσσερα πυριπνοα άλογα, τέκνα του Βορέως και της Ερινύος, ή δύο άλογα, ο Δείμος και ο Φόβος (που εμφανίζονται αλλού γιοι του), με ηνίοχο την Ενυώ. Σύμβολά του ήταν το δόρυ οι δάδες (γιατί δύο ιερείς έριχναν, πριν από τη μάχη, δύο αναμμένες δάδες). Ιερός όρνις του ήταν ο γυψ, και του θυσίαζαν σκύλους και όνους. Κατά τον Παυσανία, ανατράφηκε στην Ελλάδα από μια γυναίκα που λεγόταν Θηρώ. Οι Αλωάδαι, Ώτος και Εφιάλτης, αιχμαλώτισαν τον Άρη και τον έφεραν στην Καρία, όπου τον κράτησαν 13 μήνες φυλακισμένο, ώσπου τον ελευθέρωσε ο Ερμής. Όταν σκότωσε το γιο του Ποσειδώνος Αλιρρόθιο (που είχε βιάσει την κόρη του, Αλκίππη), δικάστηκε στον Άρειο Πάγο και αθωώθηκε. Κάποτε που ήρθε στα χέρια με τον Ηρακλή, τους χώρισε ο Ζευς, ρίχνοντας ανάμεσά τους κεραυνό, Όταν θέλησε να εκδικηθεί το φόνο του γιου του, Κύκνου, από τον Ηρακλή, ο Ηρακλής τον πλήγωσε και τον έστειλε στον Όλυμπο.
Στη Θήβα, ο Άρης λατρευόταν ως πατέρας της Αρμονίας, της συζύγου του Κάδμου, και του δράκοντα που ο Κάδμος έσπειρε τα δόντια του για να γεννηθούν οι Θηβαίοι (βλέπε: Κάδμος). Στην Αθήνα είχε ναό στους πρόποδες του Αρείου Πάγου.
Ο Άρης είχε συνδεθεί ερωτικά με τπν Αφροδίτη, που ήταν γνωστή αρχικά σε μερικά μέρη (Σπάρτη κ.λπ.) ως θεά του πολέμου. Στην Οδύσσεια (8) αναφέρεται πως ο Ήφαιστος, σύζυγος της Αφροδίτης, έπιασε τη γυναίκα του επ' αυτοφώρω με τον Άρη, έριξε από πάνω τους ένα αόρατο δίχτυ και κάλεσε τους άλλους θεούς να δουν τη σκηνή, προκαλώντας μεγάλη ευθυμία στον Όλυμπο. Σύμφωνα με μερικές εκδοχές, ο ζηλότυπος Άρης ήταν εκεί μεταμφιεσμένος σε αγριόχοιρο, σκότωσε τον αγαπημένο της Από την Αφροδίτης Άδωνη. Από την Αφροδίτη ο Άρης απέκτησε τους Δείμο και Φόβο, Έρωτα και Αντέρωτα, Αρμονία. Οι καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις του Άρεως δεν είναι πολλές. Ένα αγγείο της Λήμνου του 8ου αιώνα π.Χ. παριστάνει τη σκηνή του Άρεως με την Αφροδίτη. Η ζωφόρος του Παρθενώνα τον δείχνει χωρίς γένια και χωρίς πολεμική ενδυμασία. Υπάρχουν αγάλματα του Σκόπα, του Αλκαμένους και του Λεωχάρους. Ένας άλλος τύπος του Άρεως είναι εκείνος που τον παρουσιάζει αναπαυόμενο (4ος αιώνας π.Χ.): Ο θεός κάθεται γυμνός κρατώντας στο αριστερό χέρι το ξίφος, και έχοντας στα πόδια του την ασπίδα, που κοντά της παίζει ένας ερωτιδεύς. Συμπλέγματα του Άρη και της Αφροδίτης είναι συνήθη σε πλαστικά μνημεία και σε ζωγραφικά έργα των ρωμαϊκών ιδίως χρόνων.
Στους Ρωμαίους ο Άρης (Mars) είναι ο μεγαλύτερος θεός μετά τον Δία (Jupiter). Από αυτόν ονομάστηκε ο Μάρτιος, πρώτος μήνας του ημερολογίου στη Ρώμη και άλλες ιταλικές πόλεις, και από το όνομά του προέρχονται τα ονόματα Μάρκος, Μάρκελλος, Μάρκιος, Μάμερκος κ.λπ. Ο ιερέας του Άρεως, φλάμεν Μαρτιάλις, είναι ο δεύτερος των μεγάλων Flamines. Τον Μάρτιο και τον Οκτώβριο γίνονταν οι εορτασμοί προς τιμήν του θεού. Τον έλεγαν Gradivus (Μαχητή), lnvictus (Ακατανίκητο), Ultor (Εκδικητή). Η τελευταία επωνυμία τού δόθηκε από τον Αύγουστο μετά τη μάχη των Φιλίππων. Ένας ναός του υπήρχε στο Πεδίον του Άρεως, ένας άλλος στην Αππία οδό, ένας τρίτος στον Ιππόδρομο του Φλαμινίου. Οι Ρωμαίοι θεωρούσαν τον Mars γενάρχη τους, πατέρα του Ρώμου και του Ρωμύλου από τη Ρέα Συλβία, του αφιέρωναν τα πολεμικά λάφυρα, άγγιζαν την «ουρανόσταλτη» πέλτη (ασπίδα) του, λέγοντας «Άρη, αγρύπνα επάνω μας», πριν φύγουν για τη μάχη. Οι ιερείς του, οι 12 Σάλιοι, περνούσαν την πόλη χορεύοντας στις εορτές του. Σε πολλές περιπτώσεις, ο Mars δεν αντιστοιχούσε με τον Άρη, αλλά με τον Απόλλωνα των Ελλήνων.
Πηγή κειμένου: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, ΛΕΞΙΚΟ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, ΕΚΔ. ΔΟΜΗ
