Το μεγάλο ταξίδι για τη Γερμανία ξεκίνησε στις αρχές Σεπτεμβρίου. Πρώτα έφυγαν οι γυναίκες που εργάζονταν για τον Γερμανικό Στρατό, οι νοσοκόμες, τα μέλη της γερμανικής παροικίας, οι γραφείς και άλλοι διοικητικοί υπάλληλοι. Ακολούθησαν οι υπόλοιποι. Ενα πυκνό ρεύμα από φορτηγά, ασθενο φόρα, βαριά πυροβόλα, επιτελικά αυτοκίνητα και μοτοσυκλέτες ανέβαινε τον σκονισμένο δημόσιο δρόμο που οδηγούσε στην καρδιά του Ράιχ, προσπερνώντας χωρικούς που μερικές φορές σήκωσαν το χέρι να χαιρετήσουν, αλλά και άλλους που αδιαφορούσαν.
 |
| Εφημ. "Πρωία", 9 - 8 - 1944: "Ευχαριστίες του Φύρερ προς τον κον Τσιρονίκον και Ι. Ράλλην". |
Στις 12 Σεπτεμβρίου 1944 ξεκίνησε από την Αθήνα μια ειδική αμαξοστοιχία αποτελούμενη από δύο βαγόνια με 40 περίπου εκλεκτούς" γερμανόφιλους, με προορισμό τη Βιέννη. Ανάμεσά τους ήταν ο Κ. Γούλας των ΕΕΕ και ο αδελφός του, ο υπεύθυνος προπαγάνδας του ραδιοφωνικού σταθμού Αθηνών Κωνστ. Σκανδάλης με τη γυναίκα του και τον γιο του, ο κουνιάδος του Χ.Κ. (ο οποίος ζει σήμερα στη Νυρεμβέργη), ένας καθηγητής με το όνομα Φλόκας από την Καστοριά, ο Ιωάννης Κοσμίδης των ΕΕΕ με τη γυναίκα του και τα τρία παιδιά του, ο γνωστός αντισιωνιστής Αριστ. Ανδρόνικος με τη γυναίκα του και την κόρη του Βάλια και ο δικηγόρος Βλαχογιάννης των Τρία Εψιλον της Θεσσαλονίκης και αργότερα προϊστάμενος Νομαρχιών (επί Επταετίας). Στο τραίνο ήταν ακόμα ο Γεώργιος Κ., τότε μόλις 22 ετών, κάποιος Χρήστος Στάγγος που καταγόταν από την Ανατολική Ρωμυλία, ο Κυρτσόγλου από τη Σμύρνη και πολλοί ακόμα διερμηνείς, συνεργάτες και φιλοναζιστές που είχαν ταυτίσει την προσωπική τους πορεία με τη γερμανική νίκη ή την ήττα.
Οπως έγραψε ο Ιταλός συγγραφέας Κάρλο Καμπαλλέρο, "Υπήρξαν πατριώτες και καιροσκόποι, ήρωες και εγκληματίες στις τάξεις και των αντιστασιακών και των συνεργατών. Για πολλούς η επιλογή ήταν απλώς μεταξύ δύο διαφορετικών απόψεων της μοίρας της χώρας τους. Για τους αντιφασίστες προτεραιότητα είχε η καταστροφή του Γερμανικού Φασισμού με τη συμμαχική βοήθεια. Για τους αντικομμουνιστές η γερμανική βοήθεια ήταν απαραίτητη για την καταστροφή της μπολσεβικικής απειλής", ακόμα και αν έπρεπε να πληρωθή με το τίμημα της Γερμανικής Κατοχής" (βλ. "Αντιστασιακοί και Συνεργάτες στη Δυτική Ευρώπη 1940 - 45', εκδ. Ελεύθερη Σκέψις, σελ. 3).
Η αμαξοστοιχία με τους επώνυμους Έλληνες γερμανόφιλους έφθασε στη Βιέννη μετά από 25 ημέρες (3 Οκτωβρίου 1944). Την πρώτη ημέρα διανυκτέρευσαν στο Δαδί της Λειβαδιάς λόγω του φόβου των βομβαρδισμών. Τη δεύτερη νύκτα έμειναν στη Λάρισα και ύστερα στη Θεσσαλονίκη, όπου κατέλυσαν σε ξενοδοχεία της πόλης επί τέσσερις ημέρες. Η αγωνία και ο φόβος για το "τι μέλλει γενέσθαι" είχε καταλάβει τους περισσότερους επιβάτες. Κατά την πορεία τους προς τον Βορρά ανέβαιναν και άλλοι τρομαγμένοι "πρόσφυγες". Σε λίγο βρέθηκαν σε δασωμένες πλαγιές γεμάτες παρτιζάνους και παγιδευμένες σήραγγες. Μετά από ταξίδι έξι ημερών έφθασαν στη Μιτρόβιτσα (Κοσσυφοπέδιο). Η διαδρομή ήταν γεμάτη κινδύνους. Το πρωί υπήρχε η απειλή των συμμαχικών αεροπλάνων, ενώ τα βράδια οι ενέδρες και οι επιθέσεις των Γιουγκοσλάβων ανταρτών. Στο χωριό Γκρίλιτσα οι επιβάτες της αμαξοστοιχίας έγιναν μάρτυρες μιας αιματηρής μάχης ανάμεσα σε Αλβανούς συνεργάτες των Γερμανών (Μπαλιστές) και παρτιζάνων του Τίτο. Μια γερμανική μονάδα επενέβη καταλυτικά στη μάχη και, αφού κτύπησε πλαγιομετωπικά τους αντάρτες, εξόντωσε πολλούς από αυτούς και έτρεψε τους υπόλοιπους σε φυγή. Οι Μπαλιστές συνεχίζοντας το έργο των "συμμάχων" τους καρατόμησαν τους τριακόσιους παρτιζάνους που είχαν αιχμαλωτισθεί μπροστά στα έκπληκτα μάτια των Ελλήνων συνεργατών. Η πορεία προς το Βελιγράδι συνεχίστηκε χωρίς άλλα απρόοπτα, εκτός από τους σποραδικούς κανονιοβολισμούς που ακούγονταν από δυτικά. Οι περισσότεροι ήταν κατάκοποι από την πολυήμερη ταλαιπωρία, αλλά οι Γερμανοί τούς επέτρεψαν να αναπαυθούν μόνον όταν πλησίασαν τα ουγγρικά σύνορα στη Βοϊβοντίνα. Μπορεί να ήταν αρχές Οκτωβρίου αλλά τα χιόνια είχαν αρχίσει και το κρύο ήταν ήδη τσουχτερό.
Στη Βουδαπέστη έφθασαν το πρωί της 2ας Οκτωβρίου και, αφού πέρασαν τον Δούναβη, την επόμενη ημέρα αντίκρισαν την αυστριακή πρωτεύουσα. Οι Έλληνες "δοσίλογοι" φιλοξενήθηκαν επί δύο ημέρες σε ένα ξενοδοχείο της πόλης και αμέσως μετά αναχώρησαν για το Αουγκσμπουργκ. Εκεί παρέμειναν για μικρό χρονικό διάστημα σε ένα στρατόπεδο έξω από την πόλη, υπό τη διακριτική προστασία των SD. Σε λίγο έφθασαν οι εντολές από "επάνω" να αναλάβουν κάποιες συγκεκριμένες δραστηριότητες που αφορούσαν την προπαγάνδα και τη διαφώτιση των Ελλήνων εργατών που ζούσαν στη Γερμανία. Ο Σκανδάλης με τη γυναίκα του αναχώρησαν για το Βερολίνο, όπου εκείνος ανέλαβε τη θέση του εκφωνητή, μια θέση που του προσέφερε ο Κυριάκης. Αργότερα η εκπομπή μεταδιδόταν από τον ραδιοσταθμό της Βιέννης "Donau und Alpen" (Δούναβης και Αλπεις). Οι ελληνικές εκπομπές άρχισαν στα τέλη Οκτωβρίου 1944 και συνεχίστηκαν ως τις αρχές Απριλίου 1945 υπό τη διεύθυνση του Κυριάκη. Υπήρχαν δύο ωριαίες καθημερινές μεταδόσεις στην ελληνική γλώσσα με ειδήσεις από την Ελλάδα, τα πολεμικά μέτωπα και συνθήματα κατά των Συμμάχων. Η πρωινή ξεκινούσε στις 10.00, άρχιζε με το χαρακτηριστικό μουσικό σήμα του "τσομπανάκου" και είχε εκφωνητές τον Κυριάκη, τον Γεώργιο Στελάκη και μια Ελληνίδα της Προπαγκάντασταφελ (Propagandastaffel), με σχολιαστή τον πρώην Λοχίτη της ΕΟΝ Νίκο Βελισσαρόπουλο. Ο Βελισσαρόπουλος, που παλαιότερα από το κατοχικό ραδιόφωνο της Αθήνας καταφερόταν εναντίον των Εβραίων και των Αμερικανών, παραδόθηκε από τις συμμαχικές υπηρεσίες στις Ελληνικές Αρχές για να δικαστεί το καλοκαίρι του 1945. Συντελεστές της απογευματινής εκπομπής (18.00 - 19.00) ήταν ο Σκανδάλης και η Σίτσα Καραϊσκάκη, με θεματολόγιο ανάλογο της πρωινής.
Στις αρχές Νοεμβρίου έγινε και κάτι άλλο σημαντικό από τους Έλληνες εξόριστους" γερμανόφιλους. Συγκροτήθηκε η Εθνική Επιτροπή κατά το πρότυπο της γνωστής ΠΕΕΑ του ΕΑΜ. Η "κυβέρνηση φυγάδων συγκροτήθηκε στη γραφική κωμόπολη Κίτσμπυλ, στο ξενοδοχείο "Grand Hotel", υπό την προεδρία του Εκτορα Τσιρονίκου. Γενικός γραμματέας της Πολιτικής Επιτροπής ήταν ο Ν. Βλαχογιάννης, των Εσωτερικών Υποθέσεων ο Γούλας των ΕΕΕ, της Παιδείας ο καθηγητής Φλόκας, της Προπαγάνδας ο Σκανδάλης και ο Ανδρόνικος. Στην κυβέρνηση" μετείχαν ακόμα ο Πασσαδάκης (ως προεδρίας), ο Ταβουλάρης (κατοχικός πρώην υπουργός). Ο Ξενοφών Γιοσμάς (γνωστός αργότερα, κατά τη δεκαετία του '60, από την υπόθεση Λαμπράκη), ο δημοσιογράφος της "Νέας Ευρώπης" στη Θεσσαλονίκη Μ. Παπαστρατηγάκης, ένας από τους λίγους ιδεολόγους των "εξορίστων" ο οποίος εργαζόταν στο περιοδικό Signal, ο Αλέξης Πανταζής και ο Χάρης Λάμπρου της Propagandastaffel και πολλά άλλα λιγότερο επώνυμα πρόσωπα τα οποία στελέχωσαν τις δευτερεύουσες υπηρεσίες.
Υπήρχαν όμως και άλλα "μεγάλα ψάρια" που είχαν καταφύγει στο περικυκλωμένο Ράιχ, όπως οι πρώην πρωθυπουργός Λογοθετόπουλος, που έφθασε έγκαιρα στη Βιέννη με τη Γερμανίδα γυναίκα του και τη μεγαλύτερη κόρη του (η μικρότερη έμεινε στην Αθήνα). Ο Λογοθετόπουλος μεταφέρθηκε στο Vitshofen, μια μικρή κωμόπολη της Βαυαρίας, και έμεινε εκεί μέχρι να συλληφθεί από τους Αμερικανούς λίγους μήνες μετά το τέλος του πολέμου. Στην Ελλάδα επανήλθε τον Φεβρουάριο του 1946. Για την προσωπικότητα του Εκτορα Τσιρονίκου έγραψε σχετικά ο Νώυμπάχερ (Ειδικός πληρεξούσιος του Ράιχ) στο βιβλίο του "Ειδική αποστολή στη Νοτιοανατολική Ευρώπη": Έκτωρ Τσιρονίκος. Μέλος της κυβέρνησης από τον Δεκέμβριο του 1942, αρχικά ως υπουργός Ανεφοδιασμού, αργότερα Οικονομίας. Ήταν μεγαλοβιομήχανος και τραπεζίτης στην τσαρική Ρωσία και αργότερα εμπορικός και πολιτικός σύμβουλος της ελληνικής πρεσβείας στις Βρυξέλλες. Ως οικονομολόγος μεγάλης πείρας και ευθύς χαρακτήρας έπραξε ό,τι καλό μπορούσε να πράξει για τη χώρα του". Ο Νώυμπάχερ βέβαια παρέλειψε να συμπληρώσει ότι ο Τσιρονίκος ήτον συνεταίρος του σε εμπορικές επιχειρήσεις στο Ροστόβ της Ρωσίας κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής και προσωπικός του φίλος. Η παρουσία και η δράση της τελευταίας "εξόριστης κυβέρνησης ήταν μικρής διάρκειας. Το χιόνι έλιωνε ήδη στις αυστριακές Άλπεις και η Ελλάδα ετοιμαζόταν για τον εμφύλιο πόλεμο, γράφει ο Μαρκ Μαζάουερ. Τα στελέχη της Εθνικής Επιτροπής περιορίστηκαν σε προπαγανδιστικές εμφανίσεις και επαφές με αντίστοιχες εξόριστες φιλοναζιστικές "κυβερνήσεις" της Γαλλίας, της Ρουμανίας, της Σερβίας κ.ά., τρέφοντας την αυταπάτη της "τελικής νίκης".
Στη Βιέννη είχε συγκεντρωθεί ένα πλήθος από γερμανόφιλους συνεργάτες των Βαλκανίων, όπως οι Πατριάρχης της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας Γαβριήλ, ο πρωθυπουργός Νέντις με την οικογένειά του, ο αρχηγός της ρουμανικής Σιδηράς Φρουράς Χόρια Σίμα, διάφοροι Βούλγαροι, Αλβανοί και Ρουμάνοι συμπαθούντες και τα μέλη της ελληνικής Ενθνικής Επιτροπής. Οι Ελληνες που διέφυγαν προς τον Βορρά ήταν γνήσιοι εθνικοσοσιαλιστές, διαβόητοι μαυραγορίτες ή, όπως έγραψε ο Μαρκ Μαζάουερ, απλώς τόσο βλάκες ώστε να μην έχουν λάβει το προφυλακτικό μέτρο να διατηρούν επαφές με το Κάιρο για να σωθούν.
Η πιο εντυπωσιακή εμφάνιση των Ελλήνων φυγάδων της Βιέννης ήταν η παρουσία κλιμακίου της Εθνικής Επιτροπής και η κατάθεση στεφάνου στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη της αυστριακής πρωτεύουσας κατά την επέτειο της παλιγγενεσίας του 1821 (25 Μαρτίου 1945). Στην τελετή ήταν παρόντες οι Ταβουλάρης, Βλαχογιάννης, Ανδρόνικος, Αλεξ. Πανταζής και η αδελφή του (Θεσσαλονικείς), Χάρης Λάμπρου του τμήματος Διαφωτίσεως, Ε.Π., γνωστός σήμερα πανεπιστημιακός καθηγητής και τότε εκπρόσωπος του τμήματος νεολαίας της ΕΕ κ.ά.
Μεταπολεμικά ο Βλαχογιάννης εκβιάσθηκε από την αδελφή του Πανταζή με αντάλλαγμα ένα μεγάλο χρηματικό ποσό, επειδή η τελευταία είχε στην κατοχή της μία φωτογραφία της τελετής στη Βιέννη στην οποία ο Βλαχογιάννης διακρινόταν με περιβραχιόνιο με τον αγκυλωτό σταυρό. Ο Ιω. Κοσμίδης επέστρεψε στην Ελλάδα το 1947 και αφού παρέμεινε στις φυλακές επί μικρό χρονικό διάστημα αμνηστεύθηκε και έλαβε σημαντική θέση στα υφαντουργεία Γαβριήλ στο Φάληρο. Ως τα βαθιά γεράματά του (αρχές του 1980) παρέμεινε αδιάλλακτος και αμετακίνητος εθνικοσοσιαλιστής.
Ιάκωβος Χονδροματίδης: Η μαύρη σκιά στην Ελλάδα
Δείτε επίσης:
ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΙ ΚΑΙ Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ
ΕΘΝΙΚΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ (ΕΕΣ) - POULOS VERBAND
ΕΘΝΙΚΟΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΟ ΚΟΜΜΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΕΡΚΟΥΡΗ
