Μια επιδέξια εξυφασμένη δολοπλοκία εξασφάλισε στην Ειρήνη τη μοναδική εξουσία που της έλειπε, το πατριαρχείο.
Το 784 ξαφνικά - χωρίς να έχει ζητήσει τη γνώμη της κυβέρνησης, όπως βεβαιώνει o Θεοφάνης, πιθανότατα μετά από υπόδειξη του παλατιού - ο πατριάρχης Παύλος παραιτήθηκε και αποσύρθηκε σ' ένα μοναστήρι, δηλώνοντας σ' όποιον ήθελε να τον ακούσει ότι, γεμάτος τύψεις για τις αμαρτίες του, ήθελε να εξιλεωθεί για τα εγκλήματα που είχε διαπράξει κατά των εικόνων και να πεθάνει τουλάχιστον συμφιλιωμένος με τον θεό. Η Ειρήνη εκμεταλλεύτηκε πολύ επιδέξια αυτή την απόφαση, που προκάλεσε μεγάλο θόρυβο στην πρωτεύουσα και διάλεξε στη θέση του Παύλου ως επικεφαλής της Εκκλησίας έναν σίγουρο άνθρωπο, ένα λαϊκό, τον αυτοκρατορικό γραμματέα Ταράσιο. O άνθρωπος αυτός, έξυπνος πολιτικός, έπαιξε θαυμάσια το ρόλο που του είχε ασφαλώς ορίσει η αυτοκράτειρα. Όταν προτάθηκε το όνομά του, όταν η ίδια η αυτοκράτειρα τον παρακάλεσε να δεχθεί τον διορισμό του, αρνήθηκε και ζήτησε να του επιτρέψουν να εξηγήσει μπροστά στο λαό τα αίτια της άρνησής του. Και σε ένα μακροσκελή λόγο, μίλησε για την αξιοθρήνητη κατάσταση της Εκκλησίας, για τις έριδες που την αναστάτωναν, για το σχίσμα που τη χώριζε από τη Ρώμη, και πολύ επιδέξια, σαν αντάλλαγμα για την αποδοχή του διορισμού του, έριξε την ιδέα μιας οικουμενικής συνόδου που θα αποκαθιστούσε την ειρήνη και την ενότητα στον χριστιανικό κόσμο. Ταυτόχρονα, με μια έξυπνη στροφή, αποκήρυσσε την εικονοκλαστική σύνοδο του 753 και της αρνιόταν κάθε κανονική εξουσία, καθώς το μόνο που είχε κάνει ήταν να καταγράψει αποφάσεις που είχαν ληφθεί παράνομα για θρησκευτικά θέματα από την πολιτική εξουσία. Αφού προετοίμασε έτσι το έδαφος για τα σχέδια της αυτοκράτειρας, τελικά υποχώρησε και αφού πέρασε διαδοχικά όλους τους βαθμούς της ιεροσύνης, ανέβηκε στον πατριαρχικό θρόνο.
M' ένα τόσο πολύτιμο σύμμαχο, η Ειρήνη πίστεψε πως μπορούσε να παίξει με ανοιχτά χαρτιά. Προσκλήσεις που στάλθηκαν σ' ολόκληρη την αυτοκρατορία κάλεσαν στην Κωνσταντινούπολη, την άνοιξη του 786, τους ηγέτες της χριστιανοσύνης και η νίκη θεωρούταν σίγουρη. Είχαν λογαριάσει όμως χωρίς την αντίσταση μιας μερίδας των επισκόπων, και κυρίως χωρίς την εχθρότητα των συνταγμάτων της αυτοκρατορικής φρουράς, πιστών στην ανάμνηση του Κωνσταντίνου Ε' και προσκολλημένων στην πολιτική του δοξασμένου αυτού αυτοκράτορα. Κατάλαβαν το λάθος τους από την ημέρα κιόλας που η σύνοδος άρχισε τις εργασίες της στην εκκλησία των Αγίων Αποστόλων, οι επίσκοποι συνεδρίαζαν επίσημα, στις θέσεις των κατηχουμένων της βασιλικής η Ειρήνη με το γιο της παρακολουθούσαν τη συνεδρίαση. Από τη θέση του προέδρου ο Πλάτων, ηγούμενοςτου Σακκουδίου, ένας από τους πιο φλογερούς υπερασπιστές των εικόνων, απάγγελλε μία ομιλία κατάλληλη για ης περιστάσεις όταν ξαφνικά, με το ξίφος στο χέρι, οι στρατιώτες όρμησαν μέσα στην εκκλησία, απειλώντας με θάνατο τους αρχιερείς. Μάταια η Ειρήνη, με αρκετό θάρρος, προσπάθησε να παρέμβει και να ηρεμήσει τα πνεύματα. ΟΙ προσπάθειές της ήταν ανίσχυρες, η εξουσία της παραγνωρισμένη. Οι ορθόδοξοι επίσκοποι βρίστηκαν, προπηλακίστηκαν, σκορπίστηκαν. Βλέποντας αυτό το θέαμα, οι εικονοκλάστες αρχιερείς ενώθηκαν με το στρατό και άρχισαν να χειροκροτούν και να φωνάζουν: "Νικήσαμε! Νικήσαμε!" Η ίδια η Ειρήνη δυσκολεύτηκε να ξεφύγει από "τα νύχια αυτών των λιονταριών", όπως γράφει ένας εκκλησιαστικός χρονογράφος και οι oπαδοί της, αν και δεν είχε χυθεί ούτε μια σταγόνα από το αίμα της, την ανακήρυξαν μάρτυρα.
Είχαν βιαστεί πολύ: σε λίγο όλα θα ξανάρχιζαν από την αρχή. Αυτή τη φορά φρόντισαν να εξασφαλίσουν τη νίκη. Η βασίλισσα και o πρωθυπουργός της μεταχειρίστηκαν γι' αυτό το σκοπό όλο το πνεύμα της δολοπλοκίας και την πονηριά τους. Με το χρήμα και τις υποσχέσεις, προσεταιρίστηκαν στις απόψεις της κυβέρνησης τα ασιατικά σώματα στρατού που φθονούσαν ανέκαθεν τους στρατιώτες που υπηρετούσαν στη φρουρά της πρωτεύουσας Στη συνέχεια ανήγγειλαν μια μεγάλη εκστρατεία κατά των Αράβων. Τα συντάγματα της φρουράς ξεκίνησαν πρώτα για την εκστρατεία. Αμέσως, αντικαταστάθηκαν στην Κωνσταντινούπολη από τάγματα των οποίων η πίστη ήταν εξασφαλισμένη. Ταυτόχρονα, για να εξαναγκάσουν τους αντιπάλους τους σε υποταγή, συλλάμβαναν τις γυναίκες και τα παιδιά και δήμευαν τις περιουσίες των στρατιωτών που είχαν σταλεί στα σύνορα. Έχοντας στα χέρια της αυτούς τους πολύτιμους ομήρους, η κυβέρνηση μπόρεσε χωρίς κίνδυνο να σπάσει, να απολύσει και να διαλύσει τα αντιφρονούντα συντάγματα της φρουράς. Η Ειρήνη είχε τώρα την απαραίτητη υποστήριξη για τα σχέδιά της, ένα στρατό δικό της με αφοσιωμένους αρχηγούς. Ωστόσο, δεν ρίσκαρε να επαναλάβει στην Κωνσταντινούπολη την αποτυχημένη απόπειρα του 786. Η οικουμενική σύνοδος συνήλθε στη Νίκαια το 787. Κάτω από την παντοδύναμη επιρροή της αυλής, του πατριάρχη και των μοναχών, αναθεμάτισε αδίστακτα τις εικονοκλαστικές αποφάσεις του 753 και αποκατέστησε σε όλη την έκτασή της τη λατρεία των εικόνων και την ορθοδοξία. Στη συνέχεια, τον Νοέμβριο του 787, οι πατέρες της συνόδου μεταφέρθηκαν στην πρωτεύουσα, και σε μια τελευταία επίσημη συνεδρίαση που έγινε στο ανάκτορο της Μαγναύρας, παρουσία των απεσταλμένων του πάπα Αδριανού, η Ειρήνη υπέγραψε με το χέρι της τους κανόνες που αποκαθιστούσαν τις αγαπημένες της πεποιθήσεις
Έτσι, σε επτά χρόνια εξυπνάδας και υπομονής, η Ειρήνη, παρά τις κάποιες βιαστικές κινήσεις, είχε γίνει παντοδύναμη. Είχε ικανοποιήσει την Εκκλησία και την ευσέβειά της. Κυρίως, είχε ποδοπατήσει όλα όσα αποτελούσαν εμπόδιο στη φιλοδοξία της. Και οι φίλοι της οι πιστοί, περήφανοι για μια τέτοια ηγεμονίδα, χαιρέτιζαν στο πρόσωπό της "την αυτοκράτειρα στήριγμα του Χριστού, εκείνη που η διακυβέρνησή της, όπως και το όνομά της, ήταν εχέγγυο ειρήνης” (Χριστοφόρος Ειρήνη, η φερωνύμως βασιλεύσασα).
Την ίδια στιγμή που η Ειρήνη κέρδισε αυτή τη νίκη, τη στιγμή που ο θρίαμβός της φαινόταν πλήρης, η φιλοδοξία της απειλούταν σοβαρά.
O Κωνσταντίνος ΣΤ' μεγάλωνε. Ήταν δεκαεφτά χρόνων. Ανάμεσα στο γιο που ήθελε να βασιλεύσει και τη μητέρα που αγαπούσε με πάθος την υπέρτατη εξουσία, η σύγκρουση ήταν μοιραία, αναπόφευκτη, θα ξεπερνούσε σε φρίκη κάθε φαντασία. Για να εξηγήσουν αυτή τη φρικτή διαμάχη, οι ευσεβείς ιστορικοί της εποχής δεν βρήκαν άλλη διέξοδο από την επέμβαση του διαβόλου και θέλοντας να δικαιολογήσουν την ευσεβέστατη αυτοκράτειρα, επέρριψαν όσο περισσότερο μπορούσαν το κακό που έκανε στους κακούς συμβούλους της. Στην πραγματικότητα αυτές οι δικαιολογίες είναι εντελώς απαράδεκτες: κρίνοντας από όσα ξέρουμε για την Ειρήνη, είναι βέβαιο ότι είχε σαφή επίγνωση και απόλυτη ευθύνη για τις πράξεις της. Έπρεπε να διαφυλάξει το έργο που μόλις είχε πετύχει, να διατηρήσει την εξουσία που κατείχε: γι' αυτό δεν δίστασε ούτε μπροστά στη μάχη ούτε μπροστά στο έγκλημα.
Αυταρχική και γεμάτη πάθος, η Ειρήνη εξακολουθούσε να μεταχειρίζεται σαν μικρό παιδί τον έφηβο γιο της. Κάποτε, στην αυγή της βασιλείας, είχε διαπραγματευθεί, από πολιτικό συμφέρον, ένα σχέδιο γάμου ανάμεσα στον Κωνσταντίνο ΣΤ' και μια κόρη του Καρλομάγνου. Στο Αιξ λα Σαπέλ ένας ευνούχος του παλατιού επιφορτίστηκε να διδάξει στη νεαρή Ροθρούδη τη γλώσσα και τα έθιμα της μελλοντικής
πατρίδας της, και οι σοφοί της παλατινής Ακαδημίας, υπερήφανοι για την ένωση που ετοιμαζόταν, είχαν αποκτήσει την επιθυμία να μάθουν ελληνικά. Η πολιτική ξέκανε ό,τι είχε κάνει η πολιτική. Μετά την αποκατάσταση της ειρήνης με τη Ρώμη, η συμφωνία με τους Φράγκους φαινόταν λιγότερο απαραίτητη στην Ειρήνη. Φοβόταν κυρίως, όπως λέγεται, μήπως ο πανίσχυρος Κάρολος γίνει πολύ γερό στήριγμα για την αδυναμία του γαμπρού του και τον βοηθήσει να γίνει κύριος της μοναρχίας. Έσπασε λοιπόν τη συμφωνία και παρά ης αντιρρήσεις του Κωνσταντίνου ΣΤ', που είχε ερωτευτεί εξ αποστάσεως τη νεαρή πριγκίπισσα της Δύσης, του επέβαλε ένα άλλο γάμο. Αφηγήθηκα ήδη, παραθέτοντας ένα ωραίο απόσπασμα του βίου του αγίου Φιλάρετου πώς, σύμφωνα με το έθιμο, οι αυτοκρατορικοί αγγελιαφόροι διέσχισαν τις επαρχίες για να βρουν μια μνηστή αντάξια του βασιλέως και πώς, ανάμεσα στις υποψήφιες συζύγους του Κωνσταντίνου, η Ειρήνη και o πρωθυπουργός της επέλεξαν μια νεαρή Αρμένισσα από το θέμα της Παφλαγονίας, τη Μαρία της Αμνίας. Ήταν όμορφη, έξυπνη, ευσεβής και επιπλέον καταγόταν από πολύ ταπεινή οικογένεια. Καθώς χρωστούσε τα πάντα στην Ειρήνη, πίστεψαν ότι θα υποτασσόταν στη θέληση της ευεργέτισσάς της και ότι η αυτοκράτειρα δεν θα είχε να φοβηθεί καμία ενοχλητική και άτοπη φιλοδοξία από αυτή τη νύφη. Έτσι ο γάμος αποφασίστηκε και o Κωνσταντίνος αναγκάστηκε να υπακούσει. Αυτά συνέβαιναν το Νοέμβριο του 788.
Εξάλλου, η Ειρήνη κρατούσε προσεκτικά το γιο της έξω από όλα τα ζητήματα. Ο αυτοκράτορας ήταν σαν απομονωμένος μέσα στην ίδια την αυλή του, χωρίς φίλους χωρίς επιρροή. Από την άλλη πλευρά ο πανίσχυρος Σταυράκιος κυβερνούσε σύμφωνα με τα καπρίτσια του, αναιδής και αλαζονικός και όλοι υποκλίνονταν ταπεινά μπροστά στον ευνοούμενο. Τελικά, o νεαρός ηγεμόνας επαναστάτησε ενάντια σ' αυτή την κηδεμονία. Μαζί με μερικούς από τους οικείους του, συνωμότησε κατά του πρωθυπουργού. Η εξέλιξη ήταν πολύ κακή γι' αυτόν. Μετά την αποκάλυψη της συνωμοσίας, η Ειρήνη ένιωσε ότι απειλείται άμεσα. Από την ημέρα εκείνη, η φιλοδοξία σκότωσε μέσα της τη μητρική αγάπη. Χτύπησε βίαια. Οι συνωμότες που συνελήφθησαν βασανίστηκαν, εξορίστηκαν ή φυλακίστηκαν. Πράγμα ακόμη σοβαρότερο, ο ίδιος ο αυτοκράτορας τιμωρήθηκε με ραβδισμούς σαν άτακτο παιδί, λιγότερο σημαντικό από τη μητέρα του, και τέθηκε για πολλές ημέρες υπό περιορισμό στο διαμέρισμά του. Μετά απ' αυτό η αυτοκράτειρα πίστεψε ότι o θρίαμβός της ήταν σίγουρος. οι κόλακές της συντηρούσαν την ψευδαίσθησή της, βεβαιώνοντας ότι "ο ίδιος ο θεός δεν ήθελε καθόλου να βασιλέψει o γιος της". Δεισιδαίμων και εύπιστη όπως όλοι οι σύγχρονοί της, αφηνόταν να πείθεται από αυτά τα λόγια και από τους χρησμούς των μάντεων που της υπόσχονταν το θρόνο. Και για να τον εξασφαλίσει, τα έπαιξε όλα για όλα. Ζητήθηκε από το στρατό να δώσει νέο όρκο πίστης οι στρατιώτες αναγκάστηκαν να δώσουν τον απροσδόκητο και μοναδικό όρκο: "Οσο ζεις, δεν θα αναγνωρίσουμε ποτέ τον γιο σου ως αυτοκράτορα". Και στις επίσημες επευφημίες το όνομα της Ειρήνης τοποθετήθηκε μπροστά από το όνομα του Κωνσταντίνου.
Κι αυτή τη φορά, όπως και το 786, η φλογερή φιλόδοξη πριγκίπισσα είχε βιαστεί πολύ. το 790, ξέσπασε ένα πραξικόπημα ανάμεσα στα συντάγματα της Ασίας υπέρ του νεαρού κηδεμονευόμενου αυτοκράτορα. Από το στρατιωτικό σώμα της Αρμενίας, η εξέγερση εξαπλώθηκε στα άλλα θέματα. Πολύ σύντομα όλα τα στρατεύματα, συγκεντρωμένα, απαιτούσαν την απελευθέρωση του Κωνσταντίνου ΣΤ' και την αναγνώρισή του ως μοναδικού και πραγματικού βασιλέως. Η Ειρήνη φοβήθηκε και υποχώρησε. Αναγκάστηκε να ελευθερώσει το γιο της και να παραιτηθεί από την εξουσία. Αδύναμη και εξοργισμένη, είδε να απομακρύνουν και να ατιμάζουν τους πιο αγαπητούς φίλους της. Ο πρωθυπουργός Σταυράκιος κουρεύτηκε και εξορίστηκε στην Αρμενία. Ο Αέτιος, ένας άλλος από τους οικείους της, μοιράστηκε την ατίμωσή του. Εκείνη αναγκάστηκε να αποσυρθεί στο θαυμάσιο ανάκτορό της του Ελευθερίου και γύρω από τον νεαρό ηγεμόνα που ανακηρύχθηκε επίσημα αυτοκράτορας, είδε να επιστρέφουν όλοι εκείνοι που εκείνη είχε πολεμήσει, όλοι οι εχθροί των εικόνων που είχε αποκαταστήσει, και πρώτο πρώτο τον γηραιό Μιχαήλ Λαχανοδράκοντα, που τοποθετήθηκε στο υψηλό αξίωμα του κυρίου των γραφείων.
Όμως, o Κωνσταντίνος ΣΤ' δεν έτρεφε κανένα μίσος για τη μητέρα του. Μόλις ένας χρόνος είχε περάσει από την πτώση της Ειρήνης όταν, τον Ιανουάριο του 792, υποκύπτοντας στις παρακλήσεις της, ο νεαρός ηγεμόνας της ξανάδωσε τον τίτλο της αυτοκράτειρας, την ξανακάλεσε στο Ιερό Παλάτι και μοιράστηκε την εξουσία μαζ της. Μαζί μ' εκείνη, η αδυναμία του βασιλέως επανέφερε στα πράγματα τον ευνούχο Σταυράκιο, τον ευνοούμενό της. Η Ειρήνη ξαναγύρισε γεμάτη εκδίκηση, διψώντας να τιμωρήσει εκείνους που την είχαν προδώσει και θέλοντας περισσότερο παρά ποτέ να πραγματοποιήσει το φιλόδοξο όνειρό της. Αυτή τη φορά όμως, για να το πραγματοποιήσει, θα δειχνόταν περισσότερο επιτήδειο. Το 790 είχε θεωρήσει πολύ σίγουρη την επιτυχία. Είχε θελήσει να βιάσει τα πράγματα και να πάρει μονομιάς το θρόνο. Με τις βιαιότητές της ενάντια στο υιό της, είχε σκανδαλίσει την κοινή γνώμη και ξεσηκώσει το στρατό. Έχοντας διδαχθεί από την αποτυχία της, τώρα προετοίμασε υπομονετικά το θρίαμβό της επί πέντε χρόνια με τις πιο λεπτές ίντριγκες και τις καλύτερες "κομπίνες".
Ο Κωνσταντίνος ΣΤ' είχε αναμφισβήτητα προσόντα. Όπως και ο παππούς του ήταν ένας ηγεμόνας θαρραλέος ενεργητικός, έξυπνος και ικανός. Ακόμη και οι αντίπαλοί του πλέκουν το εγκώμιό του και του αναγνωρίζουν πολεμικές αρετές και μια πραγματική ικανότητα διακυβέρνησης. Οι κατηγορίες εναντίον του και κυρίως ο έκλυτος βίος για τον οποίο τον κατηγορούν, δεν είναι τόσο γενικές όσο θα μπορούσε κανείς να πιστέψει εκ πρώτης όψεως και αφορούν κυρίωςτο σκάνδαλο που προκάλεσε με τον δεύτερο γάμο του. Τέλεια ορθόδοξος, ήταν πολύ δημοφιλής στις κατώτερες τάξεις και η Εκκλησία δεν τον έβλεπε με καθόλου κακό μάτι. Δραστήριος και γενναίος στρατηγός, έτοιμος να ξαναρχίσει τον πόλεμο εναντίον των Βουλγάρων και των Αράβων, άρεσε στο στρατό. Η Ειρήνη κατάφερε να καταστρέψει διαδοχικά τις σχέσεις του ηγεμόνα με τους καλύτερους φίλους του, να τον κάνει να φαίνεται αχάριστος, σκληρός κοι δειλός, να τον κάνει να χάσει την εκτίμηση των στρατιωτών, να του στερήσει την εύνοια του λαού και να τον κάνει τελικά να χάσει την εκτίμηση της Εκκλησίας.
Πρώτα-πρώτα χρησιμοποίησε την ανακτημένη επιρροή της για να διεγείρει τις υποψίες του νεαρού Κωνσταντίνου κατά του Αλεξίου Μοσελά, του στρατηγού που είχε κάνει το πραξικόπημα του 790 και κατάφερε να τον ενοχοποιήσει τόσο, ώστε o αυτοκράτορας τον ατίμασε και διέταξε να τον φυλακίσουν και στη συνέχεια να τον τυφλώσουν. Αυτό ήταν διπλό όφελος για την Ειρήνη: έπαιρνε εκδίκηση από έναν άνθρωπο που είχε προδώσει την εμπιστοσύνη της και ξεσήκωνε εναντίον του Κωνσταντίνου ΣΤ' τα στρατεύματα της Αρμενίας, το καλύτερο στήριγμά του. Ακούγοντας την είδηση της μεταχείρισης που επιφυλάχθηκε σ' έναν αρχηγό που αγαπούσαν, τα συντάγματα εξεγέρθηκαν. Το 793 ο ίδιος ο βασιλεύς αναγκάστηκε να πάει να καταστείλει την εξέγερση. Το έκανε με εξαιρετική σκληρότητα και έτσι έχασε ολοκληρωτικά την υποστήριξη των στρατιωτών. Ταυτόχρονα, καθώς μία πολιτική μερίδα εξακολουθούσε να υποστηρίζει τους θείους του, τους Καίσαρες, ακολουθώντας τις συμβουλές της Ειρήνης, o αυτοκράτορας καταδίκασε τον μεγαλύτερο σε τύφλωση και διέταξε να κόψουν τη γλώσσα των υπόλοιπων τεσσάρων. Ήταν μια εντελώς περιττή σκληρότητα που τον έκανε να χάσει τη δημοτικότητά του, κυρίως μεταξύ των εικονοκλαστών που αγαπούσαν στα θύματα την ανάμνηση του πατέρα τους, του Κωνσταντίνου E'. Τέλος η αυτοκράτειρα, για να ξεσηκώσει ακόμη περισσότερο την κοινή γνώμη κατά του υιού της επινόησε ένα τελευταίο μέσο, το πιο μακιαβελικό απ' όλα.
Charles Diel - Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας
Για τη συνέχεια πατήστε ΕΔΩ
