Προς το τέλος του 768, η Κωνσταντινούπολη πανηγύριζε: η βυζαντινή πρωτεύουσα γιόρταζε τους γάμους του επίδοξου κληρονόμου της αυτοκρατορίας, Λέοντος γιου του Κωνσταντίνου Ε ',
Το πρωί της 1ης Νοεμβρίου, ένας στολίσκος από πλοία με μεταξωτά πανιά είχε πάει στο ανάκτορο της Ιερείας στην ασιατική ακτή του Βοσπόρου, για να πάρει τη νεαρή μνηστή και την είχε οδηγήσει στο Βυζάντιο. όπου είχε κάνει την επίσημη είσοδό της. Μερικές εβδομάδες αργότερα, στις 18 Δεκεμβρίου, στο τρικλίνιο του Αυγουσταίου, μπροστά στη συγκεντρωμένη αυλή, οι δύο βασιλείς έστεφαν τη νέα ηγεμονίδα. Καθισμένοι στους χρυσούς θρόνους, βοηθούμενοι από τον πατριάρχη, ο Κωνσταντίνος και ο γιος του είχαν σηκώσει το πέπλο που έκρυβε το πρόσωπο της μελλοντικής αυτοκράτειρας, είχαν περάσει μεταξωτή χλαμύδα πάνω από το μακρύ χρυσό φόρεμά της, είχαν βάλει στο κεφάλι της το στέμμα, και της είχαν κρεμάσει στα αυτιά σκουλαρίκια με πολύτιμες πέτρες. Μετά, στην εκκλησία του αγίου Στεφάνου, η νέα Αυγούστα είχε δεχθεί τις τιμές των μεγάλων αξιωματούχων της μοναρχίας. Στην ταράτσα της αίθουσας των δεκαεννέα κλινών είχε παρουσιαστεί στο λαό και οι νέοι υπήκοοί της την είχαν χαιρετίσει με επευφημίες. Τέλος, με τη λαμπρή ακολουθία της από συγκλητικούς, πατρικίους, κουβικουλάριους και κυρίες των τιμών είχε επιστρέψει στην εκκλησία του αγίου Στεφάνου εκεί ο Πατριάρχης Νικήτας είχε τελέσει τη γαμήλια τελετή και είχε βάλει τα γαμήλια στέφανα στο κεφάλι των δύο συζύγων.
O γηραιός αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε', ο μέγας πολέμιος των εικόνων, δε φανταζόταν ποτέ, καθώς διάταζε όλες αυτές τις λαμπρές τελετές και έβαζε το διάδημα των Καισάρων πάνω στο κεφάλι της νέας γυναίκας, ότι αυτή η εύθραυστη βασίλισσα θα κατέστρεφε το έργο της ζωής του και θα έκανε τη δυναστεία του να χάσει το θρόνο.
Όπως η Αθηναΐς-Ευδοκία έτσι και η Ειρήνη καταγόταν από την Αθήνα. Όπως εκείνη, ήταν ορφανή, όταν συνθήκες που μας είναι άγνωστες, και στις οποίες ασφαλώς η ομορφιά της έπαιξε βασικό ρόλο, την έκαναν νύφη αυτοκράτορα. Αλλά η ομοιότητα ανάμεσα στις δύο ηγεμονίδες σταματάει εδώ. Η Αθήνα του 8ου αιώνα διέφερε παράξενα από εκείνη του 5ου αιώνα. Δεν ήταν πια η ειδωλολατρική κοι μορφωμένη πόλη, η πανεπιστημιούπολη, γεμάτη από τη δόξα των αρχαίων συγγραφέων και την ανάμνηση των διάσημων φιλοσόφων, που φύλαγε ευλαβικά στο σκοτάδι των ναών της τη θύμηση των απαγορευμένων θεών. Κατά τον αιώνα της Ειρήνης ήταν μια μικρή επαρχιακή πόλη, ήσυχη και αφοσιωμένη, όπου ο Παρθενώνας είχε γίνει εκκλησία, όπου η αγία Σοφία είχε διώξει την Παλλάδα Αθηνά από την Ακρόπολη, όπου οι άγιοι είχαν αντικαταστήσει τους θεούς Σ' ένα τέτοιο περιβάλλον η εκπαίδευση, και κυρίως η εκπαίδευση μιας γυναίκας δεν μπορούσε να είναι εκείνη που ήταν την εποχή της Αθηναΐδας Όπως οι περισσότερες σύγχρονές της, η Ειρήνη ήταν πιστή και ευσεβής, με μια ενθουσιώδη και φλογερή ευλάβεια που τη φλόγιζαν ακόμη περισσότερο τα γεγονότα της ταραγμένης εποχής όπου ζούσε.
Μια σοβαρή θρησκευτική διαμάχη συντάραζε εδώ και πάνω από σαράντα χρόνια τη βυζαντινή αυτοκρατορία. H μάχη που ονομάστηκε Εικονομαχία βρισκόταν στην κορύφωσή της. Δεν θα έπρεπε όμως η υπερβολικά θρησκευτική αυτή ονομασία να δημιουργήσει ψευδαισθήσεις σχετικά με τον πραγματι κό χαρακτήρα αυτής της φοβερής κρίσης Δεν επρόκειτο απλώς για ένα ζήτημα δόγματος ή λειτουργικού. οι εικονοκλάστες αυτοκράτορες, πιστοί όπως όλοι οι άνθρωποι της εποχής τους, έβαζαν στη μάχη φλογερές και ειλικρινείς θρησκευτικές πεποιθήσεις. Ένας από τους σκοπούς που πρότεινε η μεταρρύθμισή τους ήταν η ανύψωση του ηθικού επιπέδου της θρησκείας με την απαλλαγή της από το είδος της αναγεννώμενης ειδωλολατρίας που ήταν κατά τη γνώμη τους η υπερβολική λατρεία των εικόνων της Παρθένου και των αγίων. Αλλά ένα άλλο σημείο τους ανησυχούσε περισσότερο: τους φόβιζε κυρίως η δύναμη που είχαν αποκτήσει στο Κράτος με τα πλούτη τους και την επιρροή τους, οι φυσικοί υπερασπιστές των εικόνων, οι μοναχοί. Στην πραγματικότητα ήδη από τον 8ο αιώνα - όσο παράξενο κι αν φαινόταν κάτι τέτοιο σε μια πολύ χριστιανική αυτοκρατορία όπως το Βυζάντιο - επρόκειτο για πάλη μεταξύ της πολιτικής εξουσίας και των θρησκευτικών αδελφοτήτων.
O αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Ε', άνθρωπος με παθιασμένη ψυχή και ενεργητική θέληση, τις είχε πολεμήσει με ιδιαίτερη δριμύτητα. Κατ' εντολή του είχαν γίνει βίαιες εκτελέσεις, μερικές φορές αιματηρές. Τα μοναστήρια είχαν εκλαϊκευτεί, οι άνθρωποι της θρησκείας είχαν φυλακιστεί ή εξοριστεί. Η Κωνσταντινούπολη ήταν σχεδόν άδεια από μοναχούς. Και ολόκληρη η βυζαντινή κοινωνία, που είχε παρασυρθεί στη διαμάχη, μοιραζόταν σε δύο στρατόπεδα. Από τη μια πλευρά ήταν o επίσημος κόσμος, η επισκοπή της αυλής, οι κρατικοί λειτουργοί, οι ανώτερες κοινωνικές τάξεις και τέλος ο στρατός, που ήταν απόλυτα αφοσιωμένος σ' ένα νικητή όπως o Κωνσταντίνος E'. Από την άλλη πλευρά υπήρχε o κατώτερος κλήρος, οι μεσαίες τάξεις, o λαός, οι γυναίκες των οποίων η μυστικιστική ευλάβεια, γοητευμένη από το μεγαλείο της λατρείας, ερωτευμένη με την πολυτέλεια των εκκλησιών, δεν μπορούσε να αποφασίσει να εγκαταλείψει τις θαυματουργές και τιμημένες εικόνες
Η Ειρήνη ήταν γυναίκα και επιπλέον καταγόταν από μια επαρχία πολύ προσκολλημένη στις εικόνες. Επομένως δεν υπήρχε καμιά αμφιβολία για το προς τα πού έκλινε η συμπάθειά της.Όμως, τη στιγμή που έμπαινε στην αυτοκρατορική οικογένεια, η καταδίωξη βρισκόταν στο αποκορύφωμά της. Και στο πλευρό του φοβερού Κωνσταντίνου E', δεν θα ήταν καλό να δείχνει κανείς αντίθετα αισθήματα. Έτσι. η Ειρήνη έκρυψε προσεκτικά τις πεποιθήσεις της. Προχώρησε ακόμη περισσότερο: έδωσε, όταν της το ζήτησε ο πεθερός της, επίσημο όρκο να μη δεχτεί ποτέ τις εικόνες. Και εδώ βλέπουμε, ήδη από αυτή τη στιγμή, να εμφανίζεται σ' αυτή τη λίγο ταραγμένη ψυχή, κάτι από το πνεύμα της προσποίησης και της έλλειψης ηθικών δισταγμών που θα ξεσπούσε τόσο δυνατά αργότερα.
Εντούτοις, παρά τη φαινομενική υποταγή της, η ευλάβεια της νέας γυναίκας δεν ήταν καθόλου στείρα. Αυτό φάνηκε καθαρά το 775, όταν ο Κωνσταντίνος Ε' πέθανε και ο νέος αυτοκράτορας Λέων Δ', πιθανόν κάτω από την επιρροή της Ειρήνης, που ήταν πολύ μεγάλη στην αρχή της βασιλείας του, χαλάρωσε κάπως την αυστηρότητα. Η βασίλισσα ενήργησε αποφασιστικά. Πολλές γυναίκες φύλαγαν ευλαβικά τις απαγορευμένες εικόνες O θρύλος αφηγείται ότι μέσα απο ίδιο το παλάτι η Ανθούσα, μία κόρη του Κωνσταντίνου Ε', διατηρούσε χωρίς φόβο και δισταγμό την αφοσίωσή της στις απαγορευμένες εικόνες. Η Ειρήνη πίστεψε ότι θα μπορούσε να μιμηθεί την κουνιάδα της και να αποκαταστήσει μυστικά την απαγορευμένη λατρεία στην ηγεμονική κατοικία της. Η απόπειρα αυτή επρόκειτο να έχει πολύ τραγικές συνέπειες. Τον Απρίλιο του 780, πολλά πρόσωπα του στενού περιβάλλοντος της αυτοκράτειρας συνελήφθησαν και βασανίστηκαν κατά διαταγή του Λέοντος Δ ' ως ύποπτοι για εικονόφιλα αισθήματα. Το όνομα της ίδιας της βασίλισσας ενεπλάκη στην υπόθεση. Διηγούνται ότι μία ημέρα, στο διαμέρισμά της, ο σύζυγός της ανακάλυψε, κρυμμένες κάτω από μαξιλάρια, δύο εικόνες αγίων. Βλέποντάς τις, ο Λέων Δ' κυριεύτηκε από βίαιο θυμό. Και μόλο που η Ειρήνη, πάντα έτοιμη για όρκους, ορκίστηκε ότι αγνοούσε ποιος τις είχε βάλει εκεί, η εύνοια που απολάμβανε από τον αυτοκράτορα δοκιμάστηκε σοβαρά. Είχε πέσει σε ημι-δυσμένεια όταν, ευτυχώς για κείνη, ο Λέων Δ' πέθανε ξαφνικά, τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου, το 780. O κληρονόμος του θρόνου ήταν ένα παιδί ηλικίας δέκα ετών, ο Κωνσταντίνος ΣΤ'. Ως κηδεμόνας του γιου της και αντιβασίλισσα, η Ειρήνη ήταν αυτοκράτειρα.
Ελάχιστα ιστορικά πρόσωπα είναι δυσκολότερο να κριθούν από τη φημισμένη ηγεμονίδα που αποκατέστησε την ορθοδοξία στο Βυζάντιο. Ξέρουμε ότι ήταν ωραία. Όλα μας κάνουν να πιστεύουμε ότι ήταν αγνή και ότι όταν βρέθηκε πολύ νέα μέσα σε μια διεφθαρμένη και ολισθηρή αυλή, διατηρήθηκε πάντοτε άψογη. Ήταν, τέλος, ευσεβής. τι ξέρουμε όμως για την Ειρήνη, εκτός απ' αυτά; τι άξιζε το πνεύμα της; Πώς ήταν ο χαρακτήρας της; Ασφαλώς οι πράξεις της κυβέρνησής της μας δίνουν κάποιες ενδείξεις Όμως αυτές τις πράξεις της ήθελε η ίδια; Είχε προσωπικές ιδέες στο θρόνο ή ήταν ένα απλό όργανο στα χέρια επιτήδειων συμβούλων; Αυτά τα προβλήματα είναι δυσεπίλυτα και γίνονται ακόμη πιο σκοτεινά από το γεγονός ότι οι συγγραφείς της εποχής της εξάντλησαν όλες τις εκδηλώσεις ανεπιφύλακτου θαυμασμού γι' αυτή την ορθόδοξη πιστή.
Πολλοί λοιπόν, ακολουθώντας το παράδειγμά τους, ζωγράφισαν την Ειρήνη με τα πιο κολακευτικά σχόλια, και τέτοια παραδείγματα δεν λείπουν και στον αιώνα μας. Ένας διάσημος μυθιστοριογράφος, που διασκέδασε στα νιάτα του σκιτσάροντας το πορτραίτο της ευσεβέστατης αυτοκράτειρας, και που μόλις τώρα, σ' ένα γραφικό μυθιστόρημα, περιγράφει με λεπτομέρειες αυτή την παράξενη μορφή, μας την παρουσιάζει μυημένη στα μυστήρια της πλατωνικής φιλοσοφίας, στα απόκρυφα δόγματα του "κοσμοπολιτικού ερμητισμού", που γνώριζε "τις θεουργικές επικλήσεις που οδηγούν στην εξουσία” και χρησιμοποίησε αυτή την εξουσία μόλις την κατέκτησε για ένα μοναδικό σκοπό, το μεγαλείο του Βυζαντίου και την ανασύσταση της αρχαίας ρωμαϊκής ηγεμονίας. Και αν θέλει κανείς να έχει την εικόνα της όπως την ονειρεύτηκε ο Paul Adam, ας διαβάσει αυτή τη σελίδα: "Καθισμένη κάτω από τέντες στην άκρη του ακρωτηρίου που δεσπόζει πάνω απ' τα νερά του Βοσπόρου, περνούσε τα βράδια μπροστά στην αθάνατη ομορφιά του ουρανού της ανατολής βλέποντας την εικόνα της να καθρεφτίζεται πάνω στις μεταλλικές λεκάνες, λαμπερή σαν τη μητέρα του θεού μέσα στην πολυτέλεια των ρούχων της που καθρέφτιζαν τα λαμπερά αστέρια πε κάθε όψη των μοναδικών πετραδιών τους. Σκέψεις θριάμβου πάλλονταν μέσα της. Η μνήμη της ανακαλούσε τις μυστηριώδεις διδασκαλίες των σχολών. Η επιθυμία τηςνα κάνει έναν ολόκληρο λαό να πάλλεται στην πνοή του πνεύματός της της έκοβε την ανάσα”. Και η συμπάθεια του συγγραφέα γι' αυτή την ανώτερη γυναίκα είναι τέτοια ώστε ακόμη και το έγκλημά της βρίσκει μια δικαιολογία στα μάτια της και του φαίνεται σχεδόν νόμιμο. Αν εκθρόνισε τον γιο της και διέταξε να τον τυφλώσουν, λέει ο μυθιστοριογράφος, "αυτό έγινε γιατί προτιμούσε να θυσιάσει το άτομο για το καλό της φυλής. Το απόλυτο δίκαιο τη δικαίωνε...”
Φυσικά αυτές είναι φαντασίες ενός ποιητή. Όμως και σοβαροί ιστορικοί μας ζωγραφίζουν την Ειρήνη από μια όχι λιγότερο γοητευτική άποψη. Ο ένας εξυμνεί τα ταλέντα της, την ανώτερη ευφυΐα της, τη λεπτότητα του πνεύματός της, τη διορατικότητα των απόψεών της, τη σταθερότητα του χαρακτήρα της. Ένας άλλος βλέπει σ' αυτήν μια εντελώς αξιόλογη γυναίκα που έδωσε στο Βυζάντιο "την καλύτερη και την πιο επανορθωτική διακυβέρνηση που είδε ποτέ η βυζαντινή αυτοκρατορία". Και προσθέτει: "Ηταν μια γυναίκα γεννημένη πραγματικά για το θρόνο, με ανδρική εξυπνάδα, θαυμαστά προικισμένη με όλες τις αρετές των μεγάλων ηγεμόνων, ήξερε να μιλάει στο λαό και να γίνεται αγαπητή, διακρινόταν στην εκλογή των συμβούλων της, ήταν προικισμέ νη με μεγάλο θάρρος και αξιοθαύμαστη ψυχραιμία".
Ομολογώ ότι για μένα η Ειρήνη είναι πολύ λιγότερο γοητευτική. Πολύ φιλόδοξη - οι θαυμαστέςτης παρατηρούν σ' αυτήν σαν κυρίαρχο χαρακτηριστικό την αγάπη για την εξουσία (το φίλαρχον) - κατευθυνόταν σ' όλη τη ζωή της από ένα κυρίαρχο πάθος, την επιθυμία να βασιλεύσει. Ήταν νέα και ωραία. Δεν απέκτησε εραστή, από φόβο μήπως αποκτήσει αφέντη. Ήταν μητέρα: η φιλοδοξία έπνιξε μέσα της ακόμη το μητρικό αίσθημα. Για να φτάσει στο στόχο της δεν είχε κανένα δισταγμό. Όλα τα μέσα ήταν κατάλληλα: η προσποίηση και η δολοπλοκία, η σκληρότητα και η απιστία. Όλες οι δυνάμεις του πνεύματός της, όλες οι δυνάμεις της υπερηφάνειας της έτειναν προς το μοναδικό αυτό στόχο, το θρόνο. Και έτσι ήταν όλη η ζωή της. Ακόμα και η ευλάβειά της, που ήταν πραγματική και βαθιά, αύξησε και βοήθησε τη φιλοδοξία της: ήταν μια ευλάβεια στενόμυαλη, γεμάτη δεισιδαιμονία, με την οποία έπεισε τον εαυτό της ότι ήταν το όργανο των σχεδίων του θεού, ότι είχε ένα έργο να επιτελέσει σ' αυτό τον κόομο, το καθήκον να την υπερασπιστεί και να μην αφήσει τους άλλους να την καταστρέψουν. Έτσι συμβίβασε με τον καλύτερο τρόπο τις συμβουλές της θρησκείας της με τις υποδείξεις του συμφέροντός της και της αγάπης της για την εξουσία. Και επειδή ήταν πάντοτε πεπεισμένη για το δίκιο της και σίγουρη για το καθήκον της, βάδισε ειλικρινά προς το σκοπό της, χωρίς να διστάσει μπροστά σε κανένα εμπόδιο, χωρίς ν' αφήσει καμιά δυσκολία να τη βγάλει απ' το δρόμο της. Περήφανη και γεμάτη πάθος, ήταν βίαιη, σκληρή. Πεισματάρα, ακολουθούσε τα σχέδιά της με ακούραστη και θαυμαστή επιμονή. Κρυψίνους και έξυπνη, χρησιμοποίησε για την εξυπηρέτηση των σκοπών της μια ασυνήθιστη γονιμότητα μέσων, μια ασύγκριτη τέχνη στην εξύφανση δολοπλοκιών. Και ασφαλώς υπάρχει κάποιο μεγαλείο σ' αυτό το κυνήγι της υπέρτατης εξουσίας που απορροφά μια ψυχή και την κυριεύει ολόκληρη, σ' αυτή την πραγματική ψυχολογική παραμόρφωση, που καταργεί όλα τα αισθήματα για ν' αφήσει μόνο τη φιλοδοξία να ζήσει.
Προσθέτω ότι η Ειρήνη κράτησε με μεγάλη επιτυχία τον εξωτερικό ρόλο μιας μεγάλης φιλόδοξης. Είχε μεγαλείο, την αίσθηση της παράστασης, την αγάπη για την πολυτέλεια και τα μεγάλα κτίρια. Από αυτή την άποψη ήταν γυναίκα. Οι φίλοι της βεβαιώνουν επίσης ότι κυβέρνησε καλά, ότι ο λαός την αγάπησε και λυπήθηκε για την πτώση της, ότι η βασιλεία της ήταν μια περίοδος άκρατης ευημερίας θα δούμε αργότερα τι πρέπει να σκέφτεται κανείς γι' αυτούς τους επαίνους Πάντως δεν θα μπορούσα να αναγνωρίσω στην αυτοκράτειρα αυτή την ανώτερη ευφυΐα, αυτό το δυναμικό πνεύμα, το ανδρικό θάρρος, την ψυχική δύναμη στις ατυχίες, που της αποδίδουν οι οπαδοί της. Ένα πράγμα με κάνει να αμφιβάλλω για την ευρύτητα του πολιτικού της πνεύματος και τη διαύγεια των απόψεών της: πάντοτε βιαζόταν πολύ να χαρεί για την επιτυχία της και πολλές φορές προσέκρουσε σε εμπόδια που θα έπρεπε να τα είχε προβλέψει. Ήταν έξυπνη και δυνατή στις δολοπλοκίες, αλλά στις ενέργειές της βρίσκω κυρίως μικρές "καπατσοσύνες", τεχνάσματα πονηρήςγυναίκας που πέτυχαν ασφαλώς μερικές φορές αλλά που δεν αποδεικνύουν Τίποτα για την ανωτερότητα της ευφυΐας της. Παραδέχομαι ότι είχε πείσμα, επιμονή στο να ξαναγυρίζει σ' ένα εμπόδιο ώσπου να το τσακίσει. Δεν μου φαίνεται όμως, παρά την υψηλοφροσύνη (το κραταιόφρον) το ανδρικό πνεύμα (το αρρενωπόν φρόνημα) που της αποδίδουν, ούτε πραγματικά ενεργητική ούτε πραγματικά θαρραλέα.
Το 797, τη στιγμή που έκανε το πραξικόπημα που ανέτρεψε τον γιο της, έχασε την ψυχραιμία της την αποφασιστική στιγμή. Φοβήθηκε, σκέφτηκε να ταπεινωθεί, πίστεψε ότι είχε χάσει την υπόθεση και σκέφτηκε να εγκαταλείψει τα πάντα. Το 802, όταν οι συνωμότες ετοίμασαν την πτώση της, αφέθηκε να εκθρονιστεί χωρίς να προσπαθήσει καν να αντισταθεί. Αδύνατη στην ήττα της, ήταν αντίθετα ανελέητη στη νίκη της. Και νομίζω ότι η μεταχείριση που επεφύλαξε στο γιο της δεν μας αφήνει περιθώρια να μιλάμε για την καρδιά της. Ασφαλώς έκανε μεγάλα πράγματα στα περίπου είκοσι χρόνια της βασιλείας της. Τόλμησε μια πολιτική και θρησκευτική επανάσταση τεράστιας σημασίας. Η ίδια όμως δεν ήταν μεγάλη ούτε στο πνεύμα ούτε στη θέληση.
Ό,τι όμως κι αν ήταν η Ειρήνη, η εποχή στην oποία έζησε παραμένει παράξενα ενδιαφέρουσα και δραματική. Όπως έχει ειπωθεί σωστά, "σ' αυτή τη βυζαντινή ιστορία που μας έκανε να παρακολουθήσουμε τόσο απίστευτα γεγονότα, η βασιλεία της Ειρήνης είναι ίσως ένα από τα πιο εκπληκτικά".
Τη στιγμή που ο θάνατος του ΛέοντοςΔ' έδινε στην Ειρήνη την υπέρτατη εξουσία, πολλές αντίπαλες φιλοδοξίες κινούνταν γύρω από τη νεαρή αυτοκράτειρα. Στην αυλή, αναγνώρισε την υπόκωφη εχθρότητα των κουνιάδων της, των πέντε γιων του Κωνσταντίνου Ε', δημοφιλών και φιλόδοξων πριγκίπων που είχε κάθε λόγο να τους φοβάται. Μάταια ο πατέρας τους, πριν πεθάνει, τους είχε βάλει να ορκιστούν ότι δεν θα συνωμοτήσουν ποτέ κατά του νόμιμου ηγεμόνα. Αμέσως μετά την άνοδο στο θρόνο του Λέοντος του Δ' είχαν σπεύσει να παραβούν τους όρκους τους. Και αν και μετά απ' αυτή την προδοσία, o μεγαλύτερος απ' αυτούς, o Καίσαρ Νικηφόρος, καθαιρέθηκε από το αξίωμά του και εξορίστηκε στη μακρινή Χερσώνα, πολλοί οπαδοί επέμεναν να δουλεύουν για λογαριασμό τους. Από την άλλη πλευρά, όλες οι ανώτερες κυβερνητικές θέσεις είχαν καταληφθεί από ένθερμους εικονοκλάστες O κύριος των γραφείων, διευθυντής της καγκελαρίας ο δομέστικος των σχολών, ανώτατος διοικητής του στρατού, ήταν παλιοί και πιστοί υπηρέτες του πεθαμένου βασιλέα Κωνσταντίνου Ε'. Η σύγκλητος οι ανώτεροι αξιωματούχοι της επαρχιακής διοίκησης, δεν ήταν λιγότερο αφοσιωμένοι στην πολιτική της προηγούμενης βασιλείας. Τέλος, η Εκκλησία, που διοικούταν από τον πατριάρχη Παύλο, ήταν γεμάτη από εχθρούς των εικόνων. Με τέτοιου είδους ανθρώπους, η Ειρήνη δεν μπορούσε να κάνει τίποτα κι εκείνοι υποπτεύονταν με το δίκιο τους τα αισθήματα της βασίλισσας και φοβούνταν μελλοντικές απόπειρες αντίδρασης από την πλευρά της. Για να υλοποιήσει τα σχέδια της ευλάβειάςτης, για να ικανοποιήσει τα όνειρα της φιλοδοξίας της, η αυτοκράτειρα χρειάστηκε να βρει άλλους βοηθούς και υποστηρικτές.
Εδώ φάνηκε η ικανότητά της στο να ετοιμάσει το δρόμο της. Από τους αντιπάλους της άλλους συνέτριψε ανελέητα με τη δύναμη και άλλους απομάκρυνε αθόρυβο από τις θέσεις όπου ενοχλούσαν. Μία συνωμοσία είχε καταστρωθεί για να ανεβάσει στο θρόνο τους Καίσαρες. Την εκμεταλλεύθηκε για να επαναφέρει τους κουνιάδους της στην τάξη και για να μην αγνοεί κανείς την ανεπανόρθωτη πτώση τους, τους υποχρέωσε, στις γιορτές των Χριστουγέννων του έτους 780, να λάβουν μέρος στην Αγία Σοφία, μπροστά σ' ολόκληρο το λαό της πρωτεύουσας στις επίσημες τελετές που σημάδευαν εκείνη την άγια ημέρα. Ταυτόχρονα, άλλαξε σιγά-σιγά το προσωπικό του παλατιού. Εξασφάλισε τιμές για την οικογένειά της και αποκατέστησε τον αδελφό της, τον ανιψιό της, την εξαδέλφη της και άλλους συγγενείς. Εξευτέλισε τους παλιούς στρατηγούς του Κωνσταντίνου E' και ιδίως τον φοβερό Μιχαήλ Λαχανοδράκοντα, στρατηγό των θρακησίων, που είχε γίνει διάσημος για το άγριο μίσος που έτρεφε κατά των μοναχών και για την εύθυμη αγριότητα με την οποία τους επέβαλλε το γάμο. Στη θέση τους εγκατέστησε στις μεγάλες διοικήσεις δικούς της ανθρώπους, κυρίως ευνούχους του οίκου της και του στενού της περιβάλλοντος τους μεταβίβασε αθόρυβα όλα τα μεγάλα αξιώματα των ανακτόρων και της διοίκησης. Ανάμεσά τους επέλεξε τελικά τον πρωθυπουργό της, τον Σταυράκιο.
Αυτός ο άνθρωπος, μεγάλος ευνοούμενος της βασίλισσας, έγινε χάρη στην εύνοιά της πατρίκιος και λογοθέτης του δρόμου. Πολύ γρήγορα έγινε ο αναμφισβήτητος και παντοδύναμος κύριος του Ιερού Παλατιού. Διπλωμάτης, ήταν αυτός που διαπραγματεύθηκε την ειρήνη με τους Άραβες. Ως στρατηγός, κατέστειλε την εξέγερση των Σλάβων και, για να ανυψώσει ακόμη περισσότερο το γόητρό του, η Ειρήνη τον τίμησε με επίσημο θρίαμβο στον Ιππόδρομο. Μάταια ο στρατός δυσαρεστημένος από ένα τέτοιο αρχηγό, δεν έκρυβε καθόλου το μίσος του γι' αυτό τον τυχάρπαστο. Εκείνος, σίγουρος για την εύνοιά της, αύξανε συνεχώς την αλαζονεία και την αναίδειά του. Πράγματι, επί είκοσι χρόνια, ακολουθώντας πιστά την τύχη της Ειρήνης, έπεφτε μαζί της και ξανανέβαινε μαζί της στην εξουσία. Και ίσως αυτός ο ενεργητικός, δραστήριος, φιλόδοξος άνθρωπος, του οποίου την αξία δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε, ήταν συχνά η διάνοια που ενέπνεε τα σχέδια της ηγεμονίδας. Βλέπουμε όμως επίσης ποια ιδιάζουσα τροπή και ποια εικόνα κλίκας έδωσε από την αρχή στη διακυβέρνηση της Ειρήνης αυτή η επέμβαση των ευνούχων σε όλα τα ζητήματα της μοναρχίας.
Ενώ άλλαξε το προσωπικό της κυβέρνησης, η Ειρήνη μετέβαλλε ταυτόχρονα τη γενική πολιτική της αυτοκρατορίας. Έβαλε τέλος στον πόλεμο στην Ανατολή, αναζητούσε στη Δύση ένα τρόπο προσέγγισης με την παποσύνη και συνήπτε συμφωνία με τον Καρλομάγνο. Και πάνω απ' όλα έδειχνε μια άγνωστη εδώ και πολλά χρόνια ανεκτικότητα στα θρησκευτικά ζητήματα. "Οι ευσεβείς, λέει ένας χρονογράφος της εποχής, ξανάρχισαν να μιλάνε ελεύθερα, o λόγος του θεού να διαδίδεται χωρίς εμπόδια. Όσοι αναζητούσαν την αιώνια σωτηρία μπορούσαν χωρίς δυσκολία να αποσυρθούν από τα εγκόσμια και τιμούσαν για μια ακόμη φορά τη δόξα του θεού. Τα μοναστήρια γνώρισαν νέα άνθηση και το καλό απλώθηκε παντού". Οι μοναχοί έκαναν και πάλι την εμφάνισή τους στην Κωνσταντινούπολη. Όσοι ήθελαν να γίνουν μοναχοί έβρισκαν ξανά τις πόρτες των μοναστηριών ανοιχτές Η αυτοκράτειρα προσπαθούσε με πείσμα να επανορθώσει τις ιεροσυλίες του προηγούμενου καθεστώτος. Πήγαινε με μεγάλη πομπή να επιστρέψει στην Αγία Σοφία το πολύτιμο στέμμα που είχε αφαιρέσει κάποτε ο Λέων Δ ' από τη βασιλική. Ξανάβαζε επίσημα μέσα στο βωμό τους τα λείψανα της αγίας Ευφημίας, που είχαν πεταχτεί στη θάλασσα κατά διαταγή του Κωνσταντίνου Ε' και είχαν ξαναβρεθεί με θαυμαστό τρόπο. Και το κόμμα των πιστών, ενθουσιασμένο από αυτές τις εκδηλώσεις, χαιρέτιζε σαν ανέλπιστο θαύμα την άνοδο στο θρόνο της ευσεβούς ηγεμονίδας και ευχαριστούσε το θεό που "με το χέρι μιας χήρας κι ενός ορφανού θα ανέτρεπε την ασέβεια και θα έβαζε τέλος στη δουλεία της Εκκλησίας".
Charles Diel - Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας
Για τη συνέχεια πατήστε ΕΔΩ
