Η επιχείρηση στο Κεφαλόβρυσο και ο θάνατος του Μπότσαρη

Στις αρχές Ιουλίου ο Μουσταή πασάς επικεφαλής 10.000 επίλεκτων ανδρών της περιφέρειάς του και άλλων Αλβανών πολεμιστών, έφτασε στα Τρίκαλα. Σουλτανικό φιρμάνι τον διέταζε να περάσει από τα Άγραφα και, αφού τα υποτάξει, να κατευθυνθεί στο Μεσολόγγι και μαζί με τον Ομέρ Βρυώνη να επιχειρήσει την κατάληψη της πόλης.

Στη σύσκεψη των Ελλήνων αρχηγών ο Μπότσαρης υποστήριξε ότι η αντίσταση κατά του επιδρομέα έπρεπε να προβληθεί όσο το δυνατόν βορειότερα.Έκρινε επιβεβλημένο να αναχαιτιστεί ο Μουσταής μακριά από το Μεσολόγγι, διότι πιθανή άφιξη των δυνάμεών του προ της πόλης θα ήταν πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστεί, λόγω του μεγάλου όγκου του στρατού του. Η πρότασή του συνάντησε πολλές αντιρρήσεις. Ο Μπότσαρης διέκρινε πίσω απ' αυτές ότι το αξίωμα του στρατηγού ενοχλούσε ακόμη πολλούς. Τότε έσκισε το δίπλωμα του στρατηγού λέγοντας: «Όποιος είναι άξιος παίρνει το δίπλωμα με το σπαθί του από τον πασά». Παρά τη χειρονομία αυτή, η ηρεμία δεν επανήλθε στο πολεμικό συμβούλιο. Ο Μπότσαρης, σταθερός στις αντιλήψεις του, συγκέντρωσε όλους τους διαθέσιμους Σουλιώτες και ξεκίνησε για το Καρπενήσι, προς το οποίο πλησίαζε η προφυλακή του Μουσταή. Γρήγορα οι υπόλοιποι στρατηγοί αντιλήφθηκαν το σφάλμα τους και έσπευσαν να τον ακολουθήσουν. Τελικά σχηματίστηκε μια αμυντική διάταξη 5.000 ανδρών βόρεια του Μεσολογγίου με μια επιθετική αιχμή (1.250 άνδρες) την οποία θα διοικούσε ο Μπότσαρης.

Παρέα κλεφτών αναπαύεται 
(Μουσείο Βούρου, Αθήνα)

Στις 4 Αυγούστου η εχθρική προφυλακή, αποτελούμενη από 5.000 πεζούς και ιππείς υπό τον Τζαλαλεντίν μπέη στρατοπέδευσε σε απόσταση 20 λεπτών από το Καρπενήσι, στη θέση Κεφαλόβρυσο. Επειδή η αριθμητική υπεροχή των Αλβανών δεν ευνοούσε ανοικτή αναμέτρηση, ο Μπότσαρης άρχισε να καταστρώνει σχέδιο αιφνιδιαστικής νυκτερινής επίθεσης. Στις 7 Αυγούστου έστειλε τον εξάδελφό του, Αθανάσιο Τούσια Μπότσαρη, τον σημαιοφόρο του Ιωάννη Μπαϊρακτάρη και τον Αθανάσιο Κουτσονίκα (σύμφωνα με ορισμένες πηγές μόνο τους δύο πρώτους) στο εχθρικό στρατόπεδο για να συλλέξουν πληροφορίες. Το επόμενο πρωί, βασιζόμενος στην αναφορά των κατασκόπων του, κατάστρωσε το σχέδιο επίθεσης. Ο ίδιος, μαζί με τον αδελφό του Κώστα, θα πραγματοποιούσε επίθεση πέντε ώρες μετά τη δύση του ηλίου από τα δυτικά στο Κεφαλόβρυσο. Ο Ζυγούρης Τζαβέλας και άλλοι οπλαρχηγοί θα εξαπέλυαν έφοδο την ίδια χρονική στιγμή από μια κορυφογραμμή πλησίον του χωριού Άγιος Ανδρέας στη θέση Πλατανιά, όπου και θα στρατοπέδευε τμήμα της εχθρικής δύναμης.

Τις πρώτες πρωινές ώρες της 9ης Αυγούστου ο Μάρκος επικεφαλής 350 ή 450 ανδρών επιτέθηκε εναντίον του εχθρικού στρατοπέδου. Οι Σουλιώτες έπειτα από μια πρώτη χρήση των πυροβόλων όπλων, όρμησαν με τα ξίφη σκορπώντας τον πανικό στους αιφνιδιασμένους Αλβανούς. Ο ίδιος ο Μπότσαρης έσπευσε ταχύτατα στις σκηνές των αρχηγών του στρατοπέδου, τη θέση των οποίων του είχαν υποδείξει οι κατάσκοποί του. Αν τους φόνευε ή τους συλλάμβανε, ο εχθρός θα έμενε ακέφαλος και θα διασκορπιζόταν. Φτάνοντας στην πρώτη σκηνή, αιχμαλώτισε τον Τζαφέρ πασά. Αμέσως μετά συνέλαβε τον Αγο Βασιάρη, με τον οποίο είχε διεξάγει κατά την πολιορκία του Μεσολογγίου τις «διαπραγματεύσεις». Τότε, πάνω στην έξαψη της μάχης, μια εχθρική σφαίρα τον βρήκε στη βουβωνική Χώρα. Ο Σουλιώτης αρχηγός απέκρυψε από τους άνδρες του τον τραυματισμό του και συνέχισε την επίθεση. Επόμενος στόχος ήταν η σύλληψη του Μουσταή. Χάρη, όμως, στις προσπάθειες του Τζελαλεντίν μπέη, ο οποίος συγκέντρωσε γύρω του μια ισχυρή δύναμη και δημιούργησε μια αμυντική γραμμή μπροστά από τη σκηνή του πασά, ο τελευταίος βρήκε τον χρόνο να απομακρυνθεί. Μετά την εξασφάλιση του αρχηγού του ο Τζελαλεντίν οχυρώθηκε πρόχειρα με ένα τμήμα της δύναμής του πίσω από έναν μαντρότοιχο και από εκεί εξαπέλυσε φονικό πυρ εναντίον των επιδρομέων. Η αλβανική αντίσταση προκάλεσε την άμεση αντίδραση του Μπότσαρη. Ο Σουλιώτης στρατηγός έσπευσε με μερικές δεκάδες πολεμιστών προς εξουδετέρωση της εχθρικής εστίας. Την κρίσιμη εκείνη στιγμή θέλησε να δράσει προσωπικά, για μια ακόμη φορά, και το πλήρωσε με τη ζωή του. Για να αντιληφθεί πόσοι εχθροί ήταν οχυρωμένοι πίσω από τον μαντρότοιχο, σήκωσε το κεφάλι του λίγο ψηλότερα. Δεν πρόλαβε να παρατηρήσει στο εσωτερικό γιατί μια σφαίρα τον έπληξε στο δεξί μάτι. Αναφέρεται ότι τη στιγμή που έπεφτε, θανάσιμα τραυματισμένος, είπε: «Αδέλφια, βαρέθηκα». Ο Τούσιας Μπότσαρης τον κάλυψε με μια κάπα, για να μην καμφθεί το ηθικό των συμπολεμιστών του και τον μετέφερε μακριά. Η μάχη συνεχίστηκε για μικρό διάστημα. Καθώς ξημέρωνε, οι Σουλιώτες αποχώρησαν. Στο πεδίο της μάχης κείτονταν 800-1.500 Αλβανοί. Πολύ μεγάλο ήταν το πλήθος των λαφύρων που συνέλεξαν οι επιδρομείς. Όλα αυτά όμως δεν ήταν δυνατό να αντισταθμίσουν την απώλεια του Μπότσαρη.

Τον νεκρό συνόδευσαν στο Μεσολόγγι 100 συμπολεμιστές του. Εκεί στις 10 Αυγούστου, την επομένη του θανάτου του, ο Μάρκος Μπότσαρης κηδεύτηκε με εξαιρετικά μεγάλες τιμές. Χαρακτηριστική εικόνα της νεκρικής πομπής μάς έδωσε ο ακαδημαϊκός Διονύσιος Κόκκινος: «Προπορεύοντο οι αιχμάλωτοι Τούρκοι με τα χέρια δεμένα, ακολουθούσαν οι αποκομισθέντες εκ του πεδίου της μάχης ίπποι των πασάδων και των μπέηδων με τα πολυτελή των επισάγματα και έπειτα αι αρπαγείσαι σημαίαι. Ηπετο ο κλήρος του Μεσολογγίου με τον Αρχιεπίσκοπον. Μετά τούτον εφέρετο ο νεκρός, σκεπασμένος με κυανήν χλαίνην. Ακολουθούσαν η αδελφή και οι συγγενείς του νεκρού και πλήθος γυναικών της πόλεως, ο έπαρχος και άλλοι επίσημοι και πολίται. Και τέλος ήγοντο οπίσω τα λαφυραγωγηθέντα γιδοπρόβατα του εχθρού, υπερχίλια άλογα και μουλάρια με τα αποκομισθέντα εκ του στρατοπέδου του Μουσταή όπλα και τα άλλα λάφυρα. Εικών θριάμβου, θρυλικού ήρωος, με την διαφοράν ότι ο θριαμβευτής μετεκομίζετο διά να ταφή».

Ακόμη και μετά τον θάνατό του ο Σουλιώτης αρχηγός συνέχισε να προσφέρει στην εθνική υπόθεση. Η φήμη του επεκτάθηκε πολύ γρήγορα σε ολόκληρη την Ευρώπη (ίσως και με κατάλληλες ενέργειες του Μαυροκορδάτου). Ποιητές και καλλιτέχνες εμπνεύστηκαν από αυτή και με τις δημιουργίες τους ενίσχυσαν το φιλελληνικό ρεύμα της εποχής.

Κατατάσσοντας τον Μάρκο Μπότσαρη στους πρωταγωνιστές της Επανάστασης του 1821, μπορούμε να εκτιμήσουμε τόσο τις πολεμικές του ικανότητες όσο και τη διπλωματική του ευελιξία. Κατά τη γνώμη του γράφοντος εκείνο που δίνει περίοπτη θέση στον Σουλιώτη αρχηγό είναι η αταλάντευτη αφοσίωσή του στον Αγώνα.

Πηγή κειμένου: ΕΛΛΗΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΑ : 1821-2Ο21, 200 χρόνια από την ανάσταση του έθνους