 |
| Ψηφιδωτή αποτύπωση σε σκληρή πέτρα της Αθηναΐδας-Ευδοκίας, συζύγου του αυτοκράτορα Θεοδοσίου Β' και μετέπειτα αγίας, σε εικόνα του 10ου αιώνα (Αρχαιολογικό Μουσείο, Κωνσταντινούπολη). |
Το 421 ο Θεοδόσιος Β' παντρεύτηκε την Ελληνίδα Αθηναΐδα (που μετονομάστηκε σε Ευδοκία), κόρη του εθνικού καθηγητή φιλοσοφίας στη σχολή των Αθηνών Λεοντίου. Οι χρονογράφοι του 7ου αιώνα αναφέρουν μία γοητευτική παράδοση σχετικά με την επιλογή της νύφης.
H γαμήλια τελετή τελέστηκε, κατά πάσα πιθανότητα, από τον πατριάρχη Αττικό στην αυτοκρατορική εκκλησία του Εβδόμου - όπου πολλές φορές τελούνταν δημόσιες τελετές - ή στην Αγία Σοφία, στις 7 Ιουνίου 421. Όλα τα επιθαλάμια προς το αυτοκρατορικό ζεύγος, τα οποία πιθανόν να συνέθεσαν επί τη ευκαιρία ποιητές της βυζαντινής Αυλής, χάθηκαν. Δεν έχει διασωθεί καμία μαρτυρία που να αναπαριστά την καταπληκτική λαμπρότητα του γαμήλιου μυστηρίου. Οι χρονογράφοι αναφέρουν απλά και σύντομα ότι η Κωνσταντινούπολη γιόρτασε τους αυτοκρατορικούς γάμους με δημόσια θεάματα και ιπποδρομίες.
Αμέσως μετά τον εκχριστιανισμό της η Ευδοκία επέδειξε αρκετό ζήλο ενασχολούμενη με τη θρησκευτική ποίηση και ίσως συμμετέχοντας στην έκδοση νέων νόμων (Απρίλιος 423, Αύγουστος 425) κατά των αιρετικών και των εθνικών. Όμως σίγουρη είναι η μεσολάβηση της Ελληνίδας αυτοκράτειρας στη σημαντική μείωση των φορολογικών επιβαρύνσεων που παραχώρησε το 424 ο Θεοδόσιος Β' στη διοίκηση της Μακεδονίας, όπου συμπεριλαμβανόταν και ο ελλαδικός χώρος. Εκτός αυτού, όμως, η επίδραση της Ευδοκίας φάνηκε και αλλού. Ενώ από το 415 έως το 423 κανένας νόμος δεν είχε ψηφιστεί κατά της μεγάλης ιδιοκτησίας, από τον Μάιο του 424 άρχισαν να επιβάλλονται έκτακτοι φόροι σε όλους όσοι είχαν λάβει ως δώρο αυτοκρατορικές γαίες από το 395 και εξής. Με άλλον νόμο, το 430, επιβλήθηκαν νέοι έκτακτοι φόροι στους μεγαλογαιοκτήμονες και μειώθηκαν όλες οι φορολογικές διευκολύνσεις που τους είχαν παρασχεθεί Γενικά, η περίοδος αυτή της βασιλείας του Θεοδοσίου έλαβε έναν ιδιαίτερα ανθρωπιστικό χαρακτήρα.
Κατά πάσα πιθανότητα, όταν η επιρροή της Αθηναΐδας-Ευδοκίας άρχισε να εδραιώνεται στα ανάκτορα, τροποποίησε αισθητά τον αυστηρό μοναστικό χαρακτήρα που είχε επιβάλει στην Αυλή η Πουλχερία. Εξαιτίας αυτού οι ρήξεις με την αδελφή του Θεοδοσίου δεν ήταν σπάνιες, εφόσον και οι δύο γυναίκες είχαν αποφασιστικό χαρακτήρα. Βασικός στόχος και των δύο ήταν να χειραγωγήσουν τον άβουλο Θεοδόσιο και βαθμιαία έγινε αισθητό ότι υπήρχαν στο παλάτι δύο μάλλον αντίρροπες δυνάμεις. Καταρχάς θέση ισχύος απέκτησε η Ευδοκία, χάρη στον πριμικήριο (υποδιοικητή) των αυτοκρατορικών ενδιαιτημάτων Χρυσάφιο που υποδαύλιζε την αντίθεση Ευδοκίας-Πουλχερίας, για να κυριαρχήσει τελικά ο ίδιος επάνω στον Θεοδόσιο. H Πουλχερία αναγκάστηκε, υπό τις δεδομένες συνθήκες, να εγκαταλείψει το παλάτι και να αποσυρθεί στο ανάκτορο του Εβδόμου. Ελεύθερη πλέον η Ευδοκία καλλιέργησε την κλίση της στα αρχαιοελληνικά ιδεώδη.
Αρωγός στην υλοποίηση των ιδεωδών της Αθηναΐδας-Ευδοκίας ήταν ο Κύρος ο Πανοπολίτης, έπαρχος Κωνσταντινουπόλεως από το 435 και έπαρχος Ανατολής μετά την επιστροφή της αυτοκράτειρας από την περιοδεία της στους Αγίους Τόπους (439). Χάρη στην επιρροή του, το 439 ψηφίστηκε νόμος με τον οποίο επιτρεπόταν χωρίς περιορισμούς η σύνταξη διαθηκών στην ελληνική γλώσσα.
Επίσης ο ίδιος εισήγαγε την ελληνική γλώσσα στην απονομή δικαιοσύνης, ενώ έως τότε χρησιμοποιείτο μόνο η λατινική. Δικά του έργα ήταν ο νυκτερινός φωτισμός της Κωνσταντινούπολης και, μάλλον, το θαλάσσιο τείχος της πόλης. Εξαιτίας της πολιτικής του ο Κύρος απέκτησε δημοτικότητα και προκάλεσε τον φθόνο του Θεοδοσίου. Περίπου το 441 κατηγορήθηκε για τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις, εξορίστηκε, ως επίσκοπος, στο Κοτυάειο της Φρυγίας και η περιουσία του δημεύτηκε.
Την ίδια άσχημη κατάληξη είχε και η Ευδοκία, πέφτοντας θύμα των οπαδών της Πουλχερίας που έβλεπαν με καχυποψία την αγάπη της αυτοκράτειρας για την αρχαία παιδεία. Βυζαντινοί χρονογράφοι αναφέρουν ότι η αυτοκράτειρα Ευδοκία και ο Παυλίνος, παλαιός φίλος του Θεοδόσιου και μάγιστρος των θείων οφικίων, κατηγορήθηκαν ότι διατηρούσαν ερωτικό δεσμό και ο μεν Παυλίνος «έξορισθήναι είς Καππαδοκίαν κακεί σφαγήναι», το 444, ενώ η αυτοκράτειρα αναχώρησε για τα Ιεροσόλυμα (περίπου το 443), όπου παρέμεινε έως το τέλος της ζωής της (460). Μετά την πτώση της Ευδοκίας την επίδραση επί του Θεοδοσίου Β' διεκδίκησαν η Πουλχερία και ο Χρυσάφιος. Τελικά υπερίσχυσε ο Χρυσάφιος, ο οποίος εξουδετέρωσε σε τέτοιον βαθμό την πρωτοβουλία του αυτοκράτορα ώστε αυτός έφτασε στο σημείο να υπογράφει έγγραφα χωρίς καν να τα διαβάζει.
Εντούτοις, λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του ο Θεοδόσιος, υποκύπτοντας στις πιέσεις της Πουλχερίας και του αρχηγού των Ισαύρων στρατιωτών της ανακτορικής φρουράς Ζήνωνα, εξόρισε τον Χρυσάφιο. Μετά δε τον θάνατο του Θεοδοσίου, η Πουλχερία φρόντισε να τον θανατώσει.
Πηγή κειμένου, εικόνας: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, τ.5 ,εκδ. ΔΟΜΗ
