Θέση και Στρατιωτική Αξία της Μακεδονίας
Η εξασθένηση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα προσέλκυσε τον Πανσλαβισμό των Τσάρων προς τη θερμή θάλασσα της Μεσογείου ενώ η Ευρωπαϊκή Διπλωματία προσπαθούσε να ανακόψει την κάθοδο αυτή. Τη χρονική εκείνη περίοδο, Μακεδονία θεωρούνταν τα τρία τουρκικά βιλαέτια της Θεσσαλονίκης, του Μοναστηρίου και του Κόσοβου (Σκοπίων). Η Μακεδονία όμως, προϋπήρχε από τους Τούρκους και τους Σλάβους αλλά και την Ευρωπαϊκή διπλωματία. Αποτελούσε το βόρειο λίκνο του Ελληνισμού, ενώ οι Μακεδόνες μεγαλουργούσαν στη Βαλκανική μία χιλιετηρίδα πριν εγκατασταθούν οι Σλάβοι στην περιοχή.
Η Μακεδονία αποτελεί το προωθημένο τμήμα, τον προμαχώνα της Ελλάδας, κι η ιστορία της εκφράζει την ιστορία του ελληνικού μεγαλείου. Τις πρώτες πληροφορίες για τη Μακεδονία δίνει ο Όμηρος, όταν αναφέρει στην Ιλιάδα ονόματα διαφόρων Πελασγικών κι ελληνικών φύλων που κατοικούσαν στην περιοχή και παρέχει μάλιστα τοπογραφικές πληροφορίες. «Εστί μέν ουν Έλλάς καί ή Μακεδονία» αναφέρει ο Στράβων. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, το φύλο των Μακεδόνων ήταν δωρικό, ονομαζόταν «Μακεδνόν» κι από τη λέξη αυτή, ονομάστηκε Μακεδονία η χώρα όπου κατοίκησαν. Ο ίδιος ιστορικός, θεωρεί θεμελιωτή του μακεδονικού κράτους τον Ηρακλείδη Περδίκκα από το Άργος, απόγονο του Τήμενου, κι επιβεβαιώνει μάλιστα την ελληνικότητα των Μακεδόνων : «Έλληνας δέ ειναι τούτους τους άπό Περδίκκεω γεγονότας, κατά περ αύτοί λέγουσι, αύτός τε ούτω τυγχάνω έπιστάμενος». Ο Παυσανίας ονομάζει τον Κάρανο γενάρχη της Μακεδονικής Δυναστείας, Αργείος κι αυτός, με καταγωγή από τους Τημενίδες Ηρακλείδες. Όποιος όμως κι αν θεμελίωσε το μακεδονικό κράτος, είναι βέβαιο ότι οι Δωριείς Μακεδόνες όπως και οι άλλοι Έλληνες, επέβαλαν την κυριαρχία τους στους ντόπιους, κι επέκτειναν το κράτος τους προς το Βορρά και τη θάλασσα του Αιγαίου, μετά την εγκατάστασή τους στις Αιγές. Μετά την επέκταση αυτή, το μακεδονικό κράτος ταύτισε την τύχη του με τα άλλα ελληνικά κράτη που είχαν ιδρυθεί γύρω από τον Αιγαιοπελαγίτικο χώρο.
Η άνοδος του Φιλίππου στο θρόνο της Μακεδονίας αποτέλεσε σταθμό στην ιστορία ολόκληρης της Ελλάδας. Όμηρος στη Θήβα (368-5 π.Χ.) γνώρισε τους στρατηγούς Επαμεινώνδα και Πελοπίδα, το ρήτορα Ισοκράτη και τους φιλόσοφους Αριστοτέλη και Πλάτωνα. Οργάνωσε το στρατό κι έγινε ιδρυτής του πολιτικού μεγαλείου πς Μακεδονίας, αν και παρέλαβε ένα εξασθενημένο από την ήττα κράτος. Επέβαλε τη Μακεδονία στο βαλκανικό χώρο και δημιούργησε τις προϋποθέσεις ώστε να ηγηθεί στον ελληνικό. Θεωρείται πατέρας πς ευρωπαϊκής ιδέας, δηλαδή της ένωσης της Ευρώπης, γιατί πρώτος ένωσε όλες τις ελληνικές πόλεις κράτη.
Από τη Μακεδονία ξεκίνησε ο Μέγας Αλέξανδρος για την αποφασιστική εκστρατεία του, όχι μόνο ως βασιλιάς των Μακεδόνων αλλά και ως αρχιστράτηγος όλων των Ελλήνων. Το μακεδονικό κράτος, αυξήθηκε σε έκταση, υποτάχτηκαν τα βαρβαρικά κράτη, άλλαξε η ζωή και η πορεία της ανθρωπότητας. Ο ίδιος και οι Μακεδόνες διάδοχοί του, καθιέρωσαν την ελληνική σαν επίσημη γλώσσα της αυτοκρατορίας και διέδωσαν τον ελληνικό πολιτισμό. Στην αυτοκρατορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, οι πολίτες, ανεξάρτητα από την καταγωγή, τη φυλή, τη γλώσσα, την εθνικότητα και τη θρησκεία, αμίλλονταν στην εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας και παιδείας καθώς και στην αφομοίωση του ελληνικού πνεύματος για να θεωρούνται μορφωμένοι
Η Μακεδονία αποτελεί το γεωγραφικό χώρο με σύνορα στο Βορρά μέχρι τη γραμμή που ορίζουν τα όρη Σκόμιο (Ρίλα Πλάνινα) -Μπαμπούνα (Γιακουπίτσα) - νότιες κλιτύς του Σκάρδου (Σαρ) - βόρειο άκρο της λίμνης Αχρίδας, στο Νότο μέχρι τον Όλυμπο και τα όρη Χάσια, στην Ανατολή μέχρι τη Ροδόπη και το Νέστο και στη Δύση μέχρι τα όρη Κάμια, Οστροβίτσα, Γράμμο, Βόρεια Πίνδο.
Βρίσκεται στο κέντρο της Βαλκανικής χερσονήσου και το ορεινό της έδαφος διασπούν πολλά λεκανοειδή κοιλώματα που σχηματίζονται από τις κοιλάδες των ποταμών ή είναι απλά λοφώδη λεκανοπέδια. Διακρίνουμε τους ποταμούς Νέστο, Στρυμόνα, Αξιό και Αλιάκμονα καθώς και τα λεκανοπέδια των λιμνών Λαγκαδά - Βόλβης, Βεγορίτιδας - Άρνισσας, Δοϊράνης, Καστοριάς και Πρεσπών - Αχρίδας. Όλες οι κοιλάδες των ποταμών έχουν κατεύθυνση από τα βορειοδυτικά προς τα νοτιοανατολικά και καταλήγουν στις ακτές του Αιγαίου Πελάγους. Έτσι, από την αρχαιότητα ακόμη, αποτελούν τη φυσική οδό όσων κατέβαιναν από το Δούναβη και την Κεντρική Ευρώπη στη Μεσόγειο. Αλλά και όσοι ακολουθούσαν κίνηση από τη Δύση προς την Ανατολή στην κατεύθυνση της Εγνατίας οδού, εύκολα μπορούσαν να διασχίσουν κάθετα τις λεκάνες των κύριων ποταμών καθώς τους διευκόλυναν οι πολλές δευτερεύουσες κοιλάδες, τα οροπέδια κι οι ορεινές διαβάσεις. οι κοιλάδες αυτές και οι διαβάσεις δημιούργησαν τις πανάρχαιες οδούς επικοινωνίας που διέσχιζαν τη Μακεδονία με κατεύθυνση άλλες προς το Δούναβη και Κεντρική Ευρώπη, άλλες προς τη Θράκη και τη Μικρά Ασία κι άλλες προς την Ήπειρο και την Αδριατική.
Οι οροσειρές της Μακεδονίας καλύπτονται από δάση κι είναι κατάσπαρτες από κατοικημένους τόπους με αραιό οδικό δίκτυο. Είναι ιδιαίτερα κατάλληλες για καταφύγια άτακτων ομάδων κι αποτελούν πρόσφορο έδαφος για τη διεξαγωγή του ανορθόδοξου πόλεμου. Από τις οροσειρές που περιβάλλουν το μακεδονικό χώρο, ξεκινούν τέσσερις ορεινοί όγκοι με αδιάσπαστη συνέχεια, οι οποίοι διαχωριζουν τις κοιλάδες των ποταμών κι έχουν παράλληλη κατεύθυνση μ' αυτές, από τα βορειοδυτικά προς τα νοτιοανατολικά. Είναι οι παρακάτω:
Στη Δυτική Μακεδονία : Σκάρδος (Σαρ Πλάνινα) - Ρουντόκα - Σούχα Γκόρα - Μπίστρα - Βίγλα - Πλακένσκα - Περιστέρι (Βαρνούς) - Βέρνο (Βίτσι) - Μουρίκι - Άσκιο (Σινιάτσικο) - Βούρινος. Επίσης, Γκολέσνιτσα - Μπαμπούνα - Ντρένσκα - Σελένσκα - Βόρας ή Νίτσε Καϊμακτσαλάν - Οσμανάκος - Βέρμιο - Πιέρια - Όλυμπος και Βόρας Μαριάνσκα - Τζένα - Πάικο.
Στην Κεντρική Μακεδονία : Οσογκόφσκα - Δυτικός Όρβηλος - Πλασκοβίτσα - Κερκίνη (Μπέλες) Κρούσια Βερτίσκος - Κερδύλια.
Στην Ανατολική Μακεδονία : Σκόμιο - Ανατολικός Όρβηλος (Πιρίν) - Αλή Μπουντούς - Καρά Νταγ (Μαύρο Βουνό) - Μενοίκιο Παγγαίο και Καρά Νταγ - Μποζ Νταγ (Φαλακρό Βουνό) -Όρη Λεκάνης.
Η Μακεδονία, χάρη στο πλούσιο συγκοινωνιακό δίκτυο στους Πεδινούς χώρους και την κεντρική και παράλια θέση της στη χερσόνησο της Βαλκανικής, δεσπόζει από πολιτική και στρατιωτική άποψη σ' ολόκληρη τη χερσόνησο. Κέντρο βάρους της πολιτικής και οικονομικής αξίας της, αποτελούσε η ενδοχώρα του Θερμαϊκού κόλπου, το λιμάνι δηλαδή της Θεσσαλονίκης. Από στρατηγική άποψη, ιδιαίτερη αξία έχουν τα υψίπεδα της Πελαγονίας και της λίμνης Βεγορίτιδας από όπου εύκολα μπορούν να προσβληθούν τόσο η ενδοχώρα στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, όσο και η κύρια συγκοινωνιακή αρτηρία της λεκάνης του Αξιού. Ιδιαίτερη επίσης στρατηγική, πολιτική και οικονομική αξία έχει η κοιλάδα της Στρώμνιτσας, η οποία συνδέει τις δύο βασικές κοιλάδες του Αξιού και του Στρυμόνα. Διαχωριστικό όριο του είναι οι ορεινοί όγκοι της Οσογγόφσκας, του Δυτικού Όρβηλου, του Μπέλες, των Κρουσίων και των Κερδυλίων.
Για την εξέχουσα θέση της Μακεδονίας στη Βαλκανική, συντέλεσαν και οι πλουτοπαραγωγικές πηγές του εδάφους της. Το κλίμα της - μεσογειακό προς το Αιγαίο και ηπειρωτικό προς το εσωτερικό οι γόνιμες εκτάσεις στον κάτω ρου των ποταμών της, τα χλοερά λιβάδια και τα πυκνά δάση στα ορεινά εδάφη της, συνέτειναν στην ανάπτυξη τόσο γεωργίας όσο και της κτηνοτροφίας. Επίσης, είχε παραγωγή άφθονων βιοτεχνικών προϊόντων, ήταν αυτάρκης σε ξυλεία και παρουσίαζε πάντα αρκετά σημαντικό ορυκτό και θαλάσσιο πλούτο.
Ήταν αναμενόμενο λοιπόν, κάτω από τέτοιες στρατηγικές και πλουτοπαραγωγικές προϋποθέσεις, να προσελκύσει η Μακεδονία το ενδιαφέρον πολλών επιδρομέων και να περάσει πολυτάραχο ιστορικό βίο.
Πηγή κειμένου: ΤΟ ΒΗΜΑ: ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ, Α' ΜΕΡΟΣ, ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ
