 |
Ο Πλούτων, θεός του Κάτω Κόσμου
και η σύζυγός του Περσεφόνη σε
ανάγλυφο της περιόδου 470-460 π.Χ
(Εθνικό Μουσείο, Ρέτζιο ντι Καλάμπρια).ι |
Ο θεός του Κάτω Κόσμου, που ονομαζόταν και Άδης, Αίδης, Αϊδωνεύς, Πλουτεύς. Ήταν γιος του Κρόνου και της Ρέας, αδελφός του Διός και του Ποσειδώνος και, κατά τον Ησίοδο, αδελφός επίσης της Εστίας και της Δήμητρος. Είχε πάρει γυναίκα του την κόρη της Δήμητρος, Περσεφόνη, που την είχε απαγάγει από τον Άνω Κόσμο. Όταν έγινε η διανομή του Κόσμου ανάμεσα στα τρία αδέλφια, ο Πλούτων πήρε το βασίλειο του Κάτω Κόσμου. Ο Πλούτων φορούσε στο κεφάλι του ένα είδος μαγικού σκούφου που τον έκανε αόρατο. Κατά μια παράδοση, αυτόν τον σκούφο του τον είχαν δώσει οι Κύκλωπες έπειτα από την απελευθέρωσή τους από τα Τάρταρα. Ο Πλούτων δάνειζε καμιά φορά τον σκούφο του σε ορισμένους θεούς και ανθρώπους για να τον χρησιμοποιούν προσωρινά. Ήταν ένας από τους πιο μισητούς θεούς των ανθρώπων, και τον περιέγραφαν άγριο και με σκληρό χαρακτήρα. Ωστόσο, τον θεωρούσαν συγχρόνως δίκαιο και φίλο της ανθρωπότητας. Για να μην μπορέσει να ξεφύγει καμιά σκιά από τον Κάτω Κόσμο, ο Πλούτων φρόντιζε να έχει πάντα κλειστές τις πύλες του Άδου, γι' αυτό τον ονόμαζαν και Πυλάρτη. Αυτός που έκανε θυσία στον Πλούτωνα και στην Περσεφόνη έπρεπε να έχει το πρόσωπό του γυρισμένο από την άλλη πλευρά, και θυσίαζε πάντα μαύρα πρόβατα. O Πλούτων κρατούσε ένα σκήπτρο ως σύμβολο της δύναμής του, και με αυτό οδηγούσε τις σκιές προς τον Άδη, όπου καθόταν σε θρόνο, μαζί με τη γυναίκα του, Περσεφόνη, που ήταν κι αυτή βλοσυρή. Ο Πλούτων αναφέρεται πολύ σπάνια στη μυθολογία, και αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι απομακρυνόταν πολύ σπάνια από το βασίλειό του: Είχε απομακρυνθεί συνολικά δύο φορές, τη μία για να απαγάγει την Περσεφόνη και την άλλη για να πάει στον Όλυμπο, όπου ζήτησε από τον Παίωνα, τον γιατρό των θεών, να του περιποιηθεί ένα τραύμα που είχε από χτύπημα του Ηρακλέους. Ως Άδης δεν είχε καμία προσωπική λατρεία, εκτός από ένα τέμενος στην Ήλιδα που αναφέρει ο Παυσανίας. Ως Άδης ήταν ο δριμύς και άγονος θεός, που δεν έδινε καρπούς και ήταν άτεγκτος (ως πατέρα των Ερινυών τον παρουσιάζει μεταγενέστερη παράδοση). Υπό την επίδραση όμως των Ελευσινιων μυστηρίων, ο θεός του Κάτω Κόσμου άρχισε να θεωρείται θεός της Γης. Όλα τα προϊόντα της γης, την υλική ευτυχία, τους καρπούς κ.λπ., υποτίθεται πως τα έδινε αυτός στους ανθρώπους, και έτσι άρχισε να λατρεύεται ως Πλούτων, όνομα διαφορετικό από του Πλούτου, που δίνει τα προσωποποιημένα πλούτη. Από τον 5ο αιώνα π.Χ. αναφέρεται από τους αττικούς συγγραφείς με αυτό το όνομα, χωρίς όμως να έχει χαθεί εντελώς και το όνομα Άδης, Ο Πλούτων δεν εμφανίζεται συχνά στις παραστάσεις των έργων τέχνης. Όταν τον παριστάνουν ως Άδη, τα χαρακτηριστικά του μοιάζουν λιγάκι με του Διός- έχει θλιβερά σοβαρό ύφος, τα μαλλιά του είναι πυκνά και τραχιά, και έχει γενειάδα, Ως Πλούτων όμως έχει έκφραση πιο γλυκιά, και ενώ ως Άδης συνοδεύεται άλλοτε από έναν κόκορα και άλλοτε από έναν λύκο ή έναν κέρβερο ως Πλούτων, έχει συνήθως μαζί του το κέρας της Αμαλθείας και ένα σκήπτρο ή δίκρανο.
Πηγή κειμένου: ΛΕΞΙΚΟ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, Εκδ. ΔΟΜΗ, τ.26
