 |
Ο τάφος της Π. Σ. Δέλτα στον κήπο της στην Kηφισιά τον Mάιο του 1944. Στην ταφόπετρά της χαράχτηκε μόνο η λέξη «Σιωπή » όπως ζήτησε η ίδια. Στη φωτογραφία διακρίνονται ο Στέφανος Δέλτα και οι δυο απ' τις τρεις κόρες της, η Σοφία Mαυρογορδάτου και η Aλεξάνδρα Παπαδοπούλου. Mετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου, τον Δεκέμβριο 1950, τα οστά της Π. Σ. Δέλτα μεταφέρθηκαν πλάι στο εκκλησάκι (Aγιος Στέφανος) που χτίστηκε ειδικά για τον σκοπό αυτό σε άλλο μέρος του κήπου. |
Κηφισιά - Πέμπτη 17 Απριλίου 1941
Qui trompe-t-on ici? ποιος λέγει ψέματα και προς ποιον και προς τι; Πού είμεθα και τι κάνουμε; «Επισήμως», κρατούμε καλά. «Ανεπισήμως», πετούμε τα όπλα, υποχωρούμε, φεύγει n κυβέρνηση o Glucksburge, έφθασαν οι Γερμανοί στο Βόλο, κατεβαίνουν εδώ, φεύγουν οι Άγγλοι κ.τ.λ. Και το επίσημο γερμανικό ανακοινωθέν, απαράλλακτα όπως το αγγλικό, λέγει πως προσπαθούν οι Γερμανοί να κατέβουν προς Καλαμπάκα, πως βρίσκουν αντίσταση, με τη μόνη διαφορά που οι Άγγλοι λεν πως «αποκρούουν τους Γερμανούς που υφίστανται μεγάλες απώλειες», ενώ οι Γερμανοί λεν πως «πολεμούν και αντιστέκονται οι Άγγλοι, μάταια όμως, γιατί αυτοί θα περάσουν».
Κηφισιά - Παρασκευή 18 Απριλίου 1941
Η κυβέρνηση παραιτήθηκε. 9 υπουργοί παλιοί ορκίστηκαν στην κανούρια κυβέρνηση στρατηγού Χασαπίδη(;).
Παλίρροια και άμπωτης από χθες- τρεις, τέσσερεις, πέντε φορές, φεύγει, δε φεύγει o Glucksburg με το σόι του και την κυβέρνησή του. Στις 8 1/2 π.μ. σήμερα «έφευγαν αμέσως», στις 11 1/2 δεν έφευγαν. Ίσως και να έφυγαν κρυφά από φόβο τορπιλισμού. Ποιος ξέρει; Βράδυ: Αυτοκτόνησε o Κορυζής. Κανείς δεν ξέρει γιατί. Φήμες: Ηταν πανικόβλητος και ηττοπαθής. - Διαφώνησε με τους υπουργούς του, που ήταν ηττοπαθείς. - Τον έβρισε ο Glucksburg. - Έβγαλε αποφάσεις και τις ανέτρεψε ο Glυcksburg. Εμαθε πως μέσα στην κυβέρνηση έγιναν προδοσίες, και ως υπεύθυνος αυτός αυτοκτόνησε. - Έγινε υπουργικό συμβούλιο στις 3 μ.μ., ύστερα πήγε στου Glucksburg, που τον είδε συγχυσμένο, και σαν τον είδε να φεύγει, έστειλε τον Μερκάτη πίσω του, μα δεν τον πρόφτασε, κλειδώθηκε ο Κορυζής στην κάμαρά του και πέταξε τα μυαλά του. τι εστίν αλήθεια;
Νύχτα. — Μεγάλη αυθόρμητα διαδήλωση. Κάτω n πέμπτη φάλαγξ! Κάτω οι προδότες! Δώστε μας όπλα! Ζήτω ο πόλεμος! Ζήτω η Αγγλία! Θέλομε «αμυνίτες»!.. Ξύπνησε o λαός.
Κηφισιά • Σάββατο 19 Απριλίου 1941
Πιστέψαμε πως ήταν ιστορική μέρα η Χθεσινή Μεγάλη Παρασκευή: Στρατιωτική, λέγει, η κυβέρνηση: Οθωναίος με δικτατορική εξουσία. Τριανδρία: Οθωναίος, Αλ. Μαζαράκης, Πάγκαλος (που τον ζητά ο στρατός). Σήμερα ανακοινωθέν: Ανέθεσε ο Glucksburg στον Κοτζιά να κάνει κυβέρνηση!!! Δεν μπορούμε να βγούμε από την αποφορά την ασφυκτική!!!
Μεσημέρι: Παραμερίστηκε o Κοτζιάς, που δεν μπόρεσε, λεν, να κάμει κυβέρνηση. Επιστρέφει ο Glucksburg στη σκέψη της στρατιωτικής κυβερνήσεως. Θέλει λέγει τον Παναγιωτάκο!!!
Δεν υπάρχει και χειρότερος άραγε;
Νύχτα: Ο Αλέξανδρος Μαζαράκης δέχτηκε να σχηματίσει κυβέρνηση.
Κηφισιά - Πάσχα 20 Απριλίου 1941
Συζητήσεις όλη τη Χθεσινή μέρα και συμβούλια. Το απόγευμα συμβούλιο στου Αλ. Μαζαράκη: Θ. Μανέτας — Οθωναίος — Παπάγος — πήγε και ο Glucksburg και αργότερα o Palairet (Πρέσβης Αγγλος). Υστερα πήγαν στη «Μεγάλη Βρετανία», νέο συμβούλιο. Και δέχτηκε ο Μ. Μαζαράκης να φτιάξει κυβέρνηση. Την έκαμε σήμερα κατά τις 11 π.μ. Πρόεδρος: Glucksburg
Αντιπρόεδρος: Αλ. Μαζαράκης Στρατιωτικών: Παναγάκος
Ναυτικών: Σακελλαρίου! !!
Αεροπορίας: Πέτρος Βούλγαρης
Οικονομικών: Βαρβαρέσος
Ασφαλείας: Μανιαδάκης (!!! 5η φάλαγξ;)
Εξωτερικών: Γιάννης Πολίτης
Δικαιοσύνης: Παπαφράγκος
Συγκοινωνίας: Μπότσαρης
Εσωτερικών: Θεοδ. Μανέτας
Και αρχιστράτηγος μένει ο Παπάγος!!!
Νύχτα: Ο Μαζαράκης κατέθεσε την εντολή. Εγινε αμέσως υπουργείο Σακελλαρίου, με διάφορα απορρίμματα του υπουργείου Μεταξά - Κορυζή. Ορκίστηκαν ευθύς.
 |
| Η τελευταία επιθυμία της Π.Σ. Δέλτα |
Κηφισιά - Δευτέρα 21 Απριλίου 1941
Υπουργείο Σακελλαρίου:
Πρόεδρος: Glucksburg
Ναυτικών και αντιπρόεδρος: Σακελλαρίου (ναύαρχος)
Στρατιωτικών: Παναγάκος (στρατηγός)
Αεροπορίας: Παν. Νικολαΐδης (στρατηγός)
Σιδηροδρόμων, Συγκοινωνίας: Κορτζάς(;) (στρατηγός άγνωστος)
Οικονομικών και Εξωτερικών κ.τ.λ.: Τσουδερός (γιατί μέσα σε τόση λέρα;)
Τύπου: Νικολούδης (και Προνοίας)
Γεωργίας: Δημητράτος
Εσωτερικών (Και Ασφαλείας!): Μανιαδάκης
Παιδείας και Δικαιοσύνης: Σέκερης (ποιος είναι;)
Εμπορική ναυτιλία: Θεοφάνης (ποιος είναι;) Ο Μαζαράκης κατέθεσε την εντολή:
α) γιατί δεν ήθελε συνεργασία με Μανιαδάκηδες και Διάκους, που επέμενε o Glυcksburg να κρατήσει ως συμβούλους και στηρίγματα.
β) γιατί ζήτησε συμβούλιο με πολιτικούς αρχηγούς και αποκρίθηκε ο Glucksburg — «Δεν μπορώ να συμβουλευτώ ανθρώπους που φέρθηκαν έτσι(!) στον πατέρα μου». Του είπε ο Μαζαράκης — «Κομματικά τέτοιες ώρες και διχασμοί;». Και αρνήθηκε ο Glucksburg.
γ) και κυριότερο: Ζήτησε ο Μαζαράκης τη διαβεβαίωση πως όσο πολεμά ο στρατός, κυβέρνηση και βασιλιάς δεν θα φύγουν. Τα μάσησε ο Glucksburg. Και δεν θα 'φευγε μόνος. Θα έπαιρνε μαζί και την κυβέρνηση για να έχει περισσότερο κύρος.
Ο Μαζαράκης βεβαίωσε πως δε θα φύγει. Μαζί του συνετάχθησαν o Βαρβαρέσος, Γιάννης Πολίτης, Παπαφράγκος, Θεοδ. Μανέτας, ακόμα και Μπότσαρης. Και ο Μαζαράκης κατέθεσε την εντολή. Τότε βούτηξε o Glucksburg το χέρι στο καλάθι των αχρήστων και έβγαλε μερτικά σκουπίδια, που τα δέχτηκαν όλα, για να γίνουν υπουργοί. Γιατί όμως δέχτηκε και ο Τσουδερός να μπει σ' αυτό το σκουπιδαριό; Θα το μάθομε σήμερα.
Ο Glucksburg παραπονέθηκε του Χρύσανθου (Μητροπολίτη) πως όλοι τον εγκατέλειπαν. — «Να» είπε «και o Θεόδωρος Μανέτας αρνήθηκε να εργαστεί με τον Κοτζιά» — «Και είχε δίκαιο» είπε o Χρύσανθος. «Πώς θέλετε σοβαρός άνθρωπος να εργαστεί μαζί του; Ο Κοτζιάς είναι άνθρωπος των φαιδρών ημερών».
Στο Σοφούλη είπε o Glucksburg, όταν τον δέχτηκε μετά την αυτοκτονία του Κορυζή, νύχτα Μεγάλης Παρασκευής προς Σάββατο, στις 3 το πρωί, του είπε - «Ο Κοτζιάς έχει προσόντα. Μπορεί v' ανέβει και σ' ένα τραπέζι, και με τ' αστεία του, και τις φωνές του, να παρασύρει τα πλήθη". Του αποκρίθηκε o Σοφούλης. — "Μεγαλειότατε, στο δράμα που παίζεται τώρα δεν εισχωρεί κωμωδία, και το έθνος δεν ανέχεται αυτήν την ώρα
Και επειδή μιλούσε ο Glucksburg περί αναχωρήσεως, τον ρώτησε o Σοφούλης — "Και τον στρατό που μάχεσαι, τι θα τον κάνετε και πώς θα τον άφησετε;Και αποκρίθηκε o Glucksburg, — "Ναι απέναντι των Αγγλων πρέπει να έχουμε ένα σχετικό ιπποτισμό“.
"Υποχωρούμε κανονικώς» ίσως να είμεθα ήδη στο Δομοκό. Κανείς δεν ξέρει τίποτα. Η σεβαστή κυβέρνηση ζητά αίμα και λεπτά. Θεωρεί όμως περιττό να μας ενήμερους της καταστάσεως. Και όσοι από μας δεν ξέρουν αγγλικά, ώστε να παρακολουθούν το ραδιόφωνο του Λονδίνου, ζουν σε αιώνια αγωνία.
Ετσι αποφασίζει η σεβαστή κυβέρνηση και το μεγάλο μυαλό του κ. Νικολούδη.
Μεσημέρι ο Τσουδερός διορίστηκε πρωθυπουργός και ορκίστηκε τώρα.
Νύχτα — τι δύναμη, τι θάρρος ή τι αδιαφορία που σου δίνει η γνώση πως έχεις λίγο θάνατο στην τσέπη!
Κηφισιά - Τρίτη του Πάσχα 22 Απριλίου 1941
Εβδομάδα του Πάσχα, εβδομάδα πένθους και δυστυχίας. O στρατός μας «συμπτύσσεται» προς Δομοκό - Αρτα. Το πανικόβλητο επιτελείο του τραγικο-κωμικού Παπάγου σπέρνει την ηττοπάθεια και την απαισιοδοξία, την ώρα που ο στρατός μας θερίζει δάφνες δοξασμένες.
Θα πέσομε, το ξέρομε! Μα να πέσομε με ψηλά το κεφάλι, λέγοντας στους Γερμανούς, «Sie uns Zihmen aber nicht».
Την ημέρα του Πάσχα, o αδελφός μου μιλούσε για «έλλειψη πατριωτισμού του Μαζαράκη που κατέθεσε την εντολή να σχηματίσει κυβέρνηση. Σήμερα ομολογούσε "προδοσία” υπουργών και επιτελείου, και εγώ αντέκρουα, πως "προδοσία” δεν παραδέχομαι, αλλά "δειλία" και "ηττοπάθεια". Μου είπε, "Ηττοπάθεια qui frise" την προδοσία». Μα πότε ξεχωρίστηκε η προδοσία από τη δειλία;
Κηφισιά - Τετάρτη 23 Απριλίου 1941
Μου είπε o Δεσπότης (Χρύσανθος) πως είπε του Glυcksburg το μεγάλο Σάββατο, πως κυβέρνηση Κοτζιά, θα έχει τη «δεινότερη απήχηση», πως ο Κοτζιάς ήταν υπουργός των «κωμικών» (ή των «φαιδρών») ημερών. Και του μίλησε έξω από τα δόντια, του είπε πως η θέση του ήταν στο στρατό μέσα. Αυτός αποκρίθηκε — «Μα εγώ, ποτέ δεν είχα πολλή επαφή με το στρατό». Του είπε ο Δεσπότης, «Η θέση σας θα ήταν στο μέτωπο, στις επάλξεις, σαν τον Παλαιολόγο »
Βούρκωσαν τα μάτια του και κόπηκε η φωνή του. Και μες στη σιωπή αυτή του είπα, -- «Ο Παλαιολόγος ήταν Ελληνας. Ετούτος είναι ξένος, μέτοικος...»
Αργοκούνησε το κεφάλι του. Δεν μπορούσε να μιλήσει. Πήγα σήμερα στην Αγγλική πρεσβεία στις 10 π.μ, Είχαν φύγει προ ολίγου όλοι. Χθες βράδυ έφυγε ο Glucksburg με όλο το σωρό το Glucksburgικό
Επίσης η κυβέρνηση έφυγε για την Κρήτη Χθες βράδυ. Ο Glucksburg είπε του Δεσπότη (Χρύσανθου), — «Δε στερείται προσόντων o Κοτζιάς. Σε μιαν ώρα δύσκολη μπορεί με τη φωνή του και τους χωρατάδες του να παρασύρει τον όχλο...». Του είπε ο Δεσπότης, — «Το δράμα που διερχόμεθα δε σηκώνει χωρατάδες».
Μου είπε o Σοφούλης πως τη νύχτα της Μεγάλης Παρασκευής προς Μεγάλο Σάββατο τον δέχτηκε ο Glucksburg στις 3 το πρωί και του είπε για τον Κοτζιά — «Μπορεί σε ώρα δύσκολη, ν' ανέβει και σε μια καρέκλα, και με φωνές και αστεία να παρασύρει το λαό...» Του είπε ο Σοφούλης — «Δεν υπάρχει παράδειγμα στην ιστορία να γύρισε το δράμα σε κωμωδία, και μάλιστα με σαλτιμπάγκους επικεφαλής. Ο λαός μας δεν έχει ανάγκη από σαλτιμπάγκους».
Ο Glucksburg αφού έγδαρε το κράτος και έβγαλε όσα εκατομμύρια πρόφθασε, στα 5 1/2 χρόνια που μας κάθισε στο σβέρκο, έφυγε με τη φάρα του για να σώσει τ κουφάρι του.
 |
| Φωτογραφία της Πηνελόπης Δέλτα, στη Γενεύη το 1909 |
Κηφισιά - Παρασκευή 25 Απριλίου 1941
Ο αρχιστράτηγος κύριος Παπάγος αποστράτευσε τον εαυτό του χθες, φόρεσε πολιτικά και έφυγε, ενόσω στρατός αντιστέκεται ακόμα στις Θερμοπύλες για να σκεπάσει την υποχώρηση των Αγγλων που είναι ζήτημα τιμής για μας να σωθούν όλοι.
Βράδυ — Εφυγε ο Μανιαδάκης και ο Σακελλαρίου. Κι έτσι κλείει o κατάλογος των φυγάδων.
Αύριο ισως μπουν οι Γερμανοί.
Νύχτα — Τηλεφώνησε ο αδελφός μου πως είναι ασφαλέστερο να κατεβούμε να κατοικήσουμε σπίτι του, γιατί είναι άγνωστο από που θα μπουν οι Γερμανοί. Αποκρίθηκα πως θα μείνομε σπίτι μας.
Είναι λόγος για «ασφάλεια», την ώρα που η Αθήνα θα έπρεπε να γίνει ολοκαύτωμα, ένα μεγάλο Κούγκι, που να καταπιεί χιλιάδες Γερμανούς κάτω από τα ερείπιά της!
Κηφισιά - Σάββατο 26 Απριλίου 1941
Στο Αγγλικό νοσοκομείο εδώ: Αναχώρηση γυναικών νοσοκόμων. Βρώμα. Αταξία. Πληγωμένοι και ακρωτηριασμένοι σε στρώματα χωρίς σεντόνια, σκεπασμένοι με μάλλινες κουβέρτες, ζωντανοί, ετοιμοθάνατοι, κόλαση του Dante. Το παρέλαβε χθες το απόγευμα Βίργω, και με τα κορίτσια της βάζει τάξη, καθαριότητα και σπέρνει χαμόγελα.
Πληγωμένοι του «Ελλάς» που βομβάρδισαν οι Γερμανοί τον Πειραιά προχθές το βράδυ. Πληγωμένοι του μετώπου (Λαμία λέγουν αλλά είναι σωστή η πληροφορία;). Βαριά πληγωμένοι. Πέθαναν δύο αφότου παρέλαβε η Βίργω και ψυχορραγούσε τρίτος. Δυστυχία! Δυστυχία!.. Ανθρώπινη κακομοιριά! Δυστυχία! Δυστυχία!..
Κηφισιά • Κυριακή 27 Απριλίου 1941
Οι Γερμανοί μπαίνουν στας Αθήνας. Καημένη Ελλάδα! Ωρα 10 π.μ.
Πηγή κειμένου: "Η μεγάλη νύχτα της Κατοχής" - ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Ειδική έκδοση Μάιος 2011
