Οι σχετικές με τις εισβολές των Σλάβων —που έγιναν τον 6ο αιώνα στη Βαλκανική Χερσόνησο— έρευνες, οδήγησαν στις αρχές τού 19ου αιώνα στη δημιουργία της θεωρίας του πλήρους εκσλαβισμού της Ελλάδος, με αποτέλεσμα να προκύψουν μεταξύ των επιστημόνων έντονες φιλονικίες.
Τα πρώτα είκοσι χρόνια του περασμένου αιώνα, όταν όλη η Ευρώπη έδειχνε τη συμπάθειά της για τους Έλληνες που επαναστάτησαν εναντίον των Τούρκων, όταν αυτοί οι υπέρμαχοι της ελευθερίας, με την ηρωική τους αντίσταση, πέτυχαν την ανεξαρτησία τους και δημιούργησαν, με τη βοήθεια των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων, ένα ανεξάρτητο Ελληνικό Βασίλειο, όταν η ενθουσιώδης Ευρώπη έβλεπε αυτούς τους ήρωες σαν παιδιά της Αρχαίας Ελλάδος, αναγνωριζοντας σ' αυτούς τα χαρακτηριστικά του Λεωνίδα, του Επαμεινώνδα και του Φιλοποίμενος - τότε, από μια μικρή γερμανική πόλη ήλθε μια φωνή, που εξέπληξε την Ευρώπη, με τη δήλωση ότι ούτε μια σταγόνα πραγματικό ελληνικό αίμα δεν τρέχει στις φλέβες των κατοίκων του νέου Ελληνικού Βασιλείου, ότι όλη η μεγαλόψυχη προσπάθεια της Ευρώπης να βοηθήσει τα παιδιά της ιερής Ελλάδος, στηρίχθηκε σε μια παρανόηση και ότι το αρχαιοελληνικό στοιχείο είχε προ καιρού εξαφανισθεί και αντικατασταθεί από νέα, τελείως ξένα εθνογραφικά στοιχεία σλαβικής και αλβανικής, κυρίως, καταγωγής. Ο άνθρωπος που διακινδύνευσε να υποστηρίξει τολμηρά αυτή τη νέα θεωρία, η οποία κλόνισε τις πεποιθήσεις της Ευρώπης, ήταν o Φαλλμεράυερ (Fallmerayer), καθηγητής τότε Γενικής Ιστορίας σ' ένα γερμανικό Λύκειο.
Στον πρώτο Τόμο της Ιστορίας της Χερσονήσου του Μορέως κατά τον Μεσαίωνα, που κυκλοφόρησε το 1830, ο Φαλλμεράυερ έγραφε τα εξής:
«Η ελληνική φυλή στην Ευρώπη έχει τελείως εξολοθρευθεί. Η φυσική ωραιότητα, το μεγαλείο του πνεύματος, η απλότητα των συνηθειών, η καλλιτεχνική δημιουργία, οι αγώνες, οι πόλεις, τα χωριά, το μεγαλείο των μνημείων και των ναών, ακόμη και το όνομα του λαού, έχουν εξαφανισθεί από την Ελλάδα. Ένα διπλό στρώμα από ερείπια και ο βόρβορος δύο νέων και διαφορετικών φυλών καλύπτει τους τάφους τών Αρχαίων Ελλήνων. Τα αθάνατα έργα του ελληνικού πνεύματος και μερικά αρχαία ερείπια, που βρίσκονται στην Ελλάδα, αποτελούν τώρα τη μόνη μαρτυρία του ότι πριν από πολλά χρόνια υπήρχε ένας λαός σαν τους Έλληνες. Και αν δεν υπήρχαν αυτά τα φρεάτια, οι τάφοι και τα μαυσωλεία, αν δεν υπήρχε η ελεεινή αυτή τύχη των κατοίκων της, για τους οποίους οι σημερινοί Ευρωπαίοι, σε ένα ξέσπασμα ανθρώπινων αισθημάτων, έδειξαν όλη τους την τρυφερότητα, τον θαυμασμό, την λύπη και την ευγλωττία, θα ήταν δυνατόν να πούμε ότι εκείνο το οποίο βγήκε από τα βάθη της ψυχής τους ήταν ένας κενός οραματισμός, μια δίχως ζωή φαντασία, κάτι, τέλος, το αφύσικο. Διότι ούτε μία σταγόνα γνήσιου ελληνικού αίματος δεν τρέχει στις φλέβες τών Χριστιανών κατοίκων της σύγχρονης Ελλάδος. Μια τρομερή καταιγίδα διασκόρπισε μέχρι την πιο μακρινή γωνιά της Πελοποννήσου μια νέα φυλή συγγενή προς τη μεγάλη φυλή τών Σλάβων. Οι Σκύθες, Σλάβοι, οι Ιλλυριοί Αρναούτες, οι συγγενικοί με τους Σέρβους και τους Βουλγάρους λαοί, οι Δαλματοί και οι Μοσχοβίτες — αυτοί είναι εκείνοι που τώρα ονομάζουμε Έλληνες και των οποίων την γενεαλογία, προς μεγάλη τους έκπληξη, ανάγουμε στον Περικλή και τον Φιλοποίμενα... Ένας λαός με σλαβικά χαρακτηριστικά, τοξοειδείς βλεφαρίδες και σκληρά χαρακτηριστικά Αλβανών βοσκών του βουνού, φυσικά δεν προέρχεται από το αίμα του Ναρκίσσου, του Αλκιβιάδη και του Αντίνοου. Μόνον μια δυνατή ρομαντική φαντασία μπορεί ακόμη να ονειρεύεται μια αναγέννηση, στις μέρες μας, των αρχαίων Ελλήνων με τον Σοφοκλή και τον Πλάτωνα".
Η γνώμη του Φαλλμεράυερ ήταν ότι οι σλαβικές επιδρομές του 6ου αιώνα δημιούργησαν μια κατάσταση βάσει τής οποίας η Βυζαντινή Αυτοκρατορία, χωρίς να έχει χάσει ούτε μία επαρχία, μπορούσε να θεωρεί ως υπηκόους της μόνο τον πληθυσμό τών παραλιακών επαρχιών και των οχυρωμένων πόλεων. Η εμφάνιση των Αβάρων στην Ευρώπη υπήρξε ένας σημαντικός σταθμός για την ιστορία τής Ελλάδος, γιατί έφεραν μαζί τους τους Σλάβους, τους οποίους ώθησαν να κατακτήσουν το ιερό έδαφος της Ελλάδος και της Πελοποννήσου.
Ο Φαλλμεράυερ στήριξε τη θεωρία του κυρίως στις πληροφορίες του εκκλησιαστικού ιστορικού του 6ου αιώνα Ευαγρίου, ο οποίος γράφει ότι «οι Άβαροι επετέθησαν δύο φορές μέχρι το Μακρό Τείχος και κατέλαβαν τη Σιγγηδώνα (Βελιγράδι), την Αγχίαλο και όλη την Ελλάδα, καταστρέφοντας και καίοντας το καθετί, ενώ το μεγαλύτερο μέρος τών δυνάμεων ήταν απασχολημένο στην Ανατολή.
Το γεγονός ότι o Ευάγριος αναφέρει όλη την Ελλάδα, έδωσε τη δυνατότητα πον Φαλλμεράυερ να ομιλεί για την εξόντωση του Ελληνικού 'Eθνους στην Πελοπόννησο. οι « Άβαροι», τους οποίους αναφέρει ο Ευάγριος, δεν ενόχλησαν τον Γερμανό επιστήμονα δεδομένου ότι, την εποχή εκείνη, οι Άβαροι έπλητταν τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία ενωμένοι με τους Σλάβους. Αυτή η εισβολή όμως, την οποία ο Φαλλμεράυερ τοποθετεί στο 589, δεν εξολόθρευσε τελείως τους Έλληνες. Το τελικό χτύπημα εναντίον του πληθυσμού της Ελλάδος, όπως πιστεύει ο Φαλλμεράυερ, ήλθε με τη μετάδοση από την Ιταλία της πανώλους, το 746. Στο γεγονός αυτό αναφέρεται και ο Αυτοκράτορας-σγγραφέας του 10ου αιώνα Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, ο οποίος παρατηρεί ότι ύστερα από τον τρομερό αυτό λοιμό «όλη η χώρα εκσλαβίστηκε και έγινε βάρβαρη" Ο Φαλλμεράυερ θεωρεί το έτος τού θανάτου του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Κοπρωνύμου (775) ως το έτος κατά το οποίο η χώρα, για μια φορά ακόμη —αλλά αυτή τη φορά τελείως— γέμισε από Σλάβους, οι οποίοι σιγά-σιγά κάλυψαν την Ελλάδα με τις πόλεις τους και τα χωριά τους.
Αργότερα, σε ένα άλλο του έργο, ο Φαλλμεράυερ εφάρμοσε τα συμπεράσματά του στην Αττική, χωρίς να έχει όμως πραγματικές βάσεις. Στον δεύτερο τόμο της Ιστορίας Της Χερσονήσου τού Μορέως υποστήριξε μια νέα αλβανική θεωρία, βάσει της οποίας παρουσιάζεται ότι οι Έλληνες-Σλάβοι, που κατοικούσαν την Ελλάδα, διώχθηκαν από Αλβανούς αποίκους, κατά τον 14ο αιώνα, και ότι, ως εκ τούτου, η Ελληνική Επανάσταση του 19ου αιώνα υπήρξε, στην πραγματικότητα, έργο των Αλβανών.
Ως πρώτος σοβαρός αντίπαλος του Φαλλμεράυερ παρουσιάστηκε ο Γερμανός ιστορικός Καρλ Χοπφ, ο οποίος, αφού μελέτησε προσεκτικά το πρόβλημα των Σλάβων, δημοσίευσε μια Ιστορία τής Ελλάδος από τις απαρχές του Μεσαίωνα ως τη σύγχρονη εποχή (δηλαδή το 1867). Αλλά ο Χοπφ, επιθυμώντας να υποβαθμίσει με κάθε τρόπο τη σημασία του σλαβικού στοιχείου στην Ελλάδα, έπεσε στο άλλο άκρο. Κατά την κρίση του, στην Ελλάδα υπήρχαν Σλάβοι άποικοι μόνον από το 750 μέχρι το 807, ενώ πριν από το 750 δεν υπήρχε ούτε ένας. O Χοπφ απέδειξε ότι η περί εκσλαβισμού της Αττικής ιδέα τού Φαλλμεράυερ στηρίχθηκε σε λανθασμένα δεδομένα.
H άφθονη επί τού θέματος φιλολογία —αντιφατική, πολλές φορές, και χωρίς συνέπεια— δίνει ωστόσο αρκετά βασικά στοιχεία, τα οποία οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι Σλάβοι είχαν εγκατασταθεί σε μεγάλες εκτάσεις στην Ελλάδα από τα τέλη του 6ου αιώνα, αν και η εγκατάστασή τους αυτή δεν είχε ως αποτέλεσμα ούτε τον πλήρη εκσλαβισμό ούτε την ολοκληρωτική εξαφάνιση τών Ελλήνων. Επί πλέον, μερικές πηγές τοποθετούν την παρουσία τών Σλάβων στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια όλου τού Μεσαίωνα μέχρι τον 15ο αιώνα. Το πιο αξιόλογο — σχετικό με την εισβολή τών Σλάβων στη Βαλκανική Χερσόνησο - έργο είναι τα Θαύματα τού Αγίου Δημητρίου, για τα οποία μιλήσαμε πιο πάνω. Το έργο αυτό δεν χρησιμοποιείται ούτε από τον Φαλλμεράυερ ούτε από τον Χοπφ. Δεν έχει δε ερευνηθεί όσο πρέπει ούτε και σήμερα ακόμη.
Οι μελετητές συχνά αμφισβητούν την πρωτοτυπία της θεωρίας του Φαλλμεράυερ. H γνώμη του δεν υπήρξε Κάτι το νέο. H επιρροή των Σλάβων στην Ελλάδα είχε συζητηθεί πριν από αυτόν, αν και ο Φαλλμεράυερ υπήρξε ο πρώτος που αποφασιστικά και δημόσια εξέφρασε τις κρίσεις του. Το 1913 ένας Ρώσος μελετητής, υποστήριξε με ισχυρά δεδομένα, ότι o πραγματικός πρόδρομος Της θεωρίας του Φαλλμεράυερ υπήρξε ο Κόπιταρ (Kopitar), μελετητής τών σλαβικών σπουδών στη Βιέννη, ο οποίος, τον 19ο αιώνα, ανέπτυξε με τα συγγράμματά του τον σημαντικό ρόλο που έπαιξε το σλαβικό στοιχείο στον σχηματισμό του νέου Ελληνικού Έθνους. Η αλήθεια είναι ότι δεν ανέπτυξε με λεπτομέρειες τη θεωρία του, ούτε όμως δημιούργησε εντυπώσεις με αντιεπιστημονικά παράδοξα.
«Οι ακρότητες της θεωρίας του Φαλλμεράυερ», λέει o Πετρόφσκι, «δεν είναι δυνατόν να υποστηριχθούν έπειτα από σοβαρή μελέτη των προβλημάτων που θίγονται σε αυτήν. H θεωρία του όμως, αυτή καθ' εαυτή, την οποία o συγγραφέας της αναπτύσσει αρμονικά και ζωηρά, έχει το δικαίωμα να συγκεντρώσει την προσοχή ακόμη και εκείνων των ιστορικών που διαφωνούν, γενικά ή μερικά, με χωρίς καμία αμφιβολία η θεωρία αυτή, παρά τις φανερές υπερβολές που παρουσιάζει, έχει συμβάλει πολύ στην ιστορική επιστήμη, κατευθύνοντας την προσοχή των μελετητών σε ένα πολύ ενδιαφέρον αλλά και πολύ σκοτεινό πρόβλημα, στο πρόβλημα της θέσεως των Σλάβων στην Ελλάδα κατά τον Μεσαίωνα. Τα έργα του Φαλλμεράυερ έχουν ακόμη μεγαλύτερη ιστορική σημασία όταν αντιμετωπιστούν ως το έργο του πρώτου μελετητή που έστρεψε την προσοχή του στις εθνογραφικές μεταβολές που έγιναν κατά τη διάρκεια τού Μεσαίωνα, όχι μόνον στην Ελλάδα αλλά και στη Βαλκανική Χερσόνησο γενικά.
Τώρα υποστηρίζεται, στη Σοβιετική Ρωσία, έντονα η θεωρία της πρώιμης εισβολής και εγκαταστάσεως των Σλάβων στη Βαλκανική Χερσόνησο. Σε σύγχρονα ρωσικά περιοδικά έχουν παρουσιαστεί πολλά άρθρα σχετικά με το θέμα αυτό, o δε Φαλλμεράυερ είναι πολύ αγαπητός στους Ρώσους ιστορικούς, οι οποίοι πιστεύουν ότι το έργο του δεν εκτιμήθηκε όσο έπρεπε. Το σύγχρονο κίνημα τών Σλαβοφίλων, στη Σοβιετική Ρωσία, φαίνεται ακόμη δυνατότερο από το παρόμοιο κίνημα που αναπτύχθηκε πριν εκατό χρόνια, για το οποίο μιλήσαμε στο πρώτο κεφάλαιο αυτού του βιβλίου.
Πηγή κειμένου: Α.Α. ΒΑΣΙΛΙΕΦ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΊΑΣ
