 |
| Τα στελέχη της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης του ΔΣΕ Πέτρος Ρούσσος, Γιάννης Ιωαννίδης και Βασίλης Μπαρτζώτας (ΑΣΚΙ). |
Ο Εμφύλιος στην Κρήτη ξεκίνησε σχετικά αργά και τελείωσε νωρίς. Για λόγους Τόσο γεωγραφικούς όσο και πολιτικούς και κοινωνικούς, n τοπική ηγεσία του ΚΚΕ προσπάθησε να αποφύγει την όξυνση που θα οδηγούσε σε ένοπλη σύρραξη. Από τις αρχές όμως του 1947 το Κλίμα του Εμφυλίου που κατέκλυζε την υπόλοιπη χώρα, μοιραία συμπεριέλαβε και την Κρήτη. Και για την κεντρική εξουσία, που έβλεπε την περιοχή ως μεγάλη πηγή στρατολογίας, έπρεπε να παταχθεί εξαρχής κάθε πιθανή εστία αναταραχών. Η εξάρθρωση των οργανώσεων της Αριστεράς και η σύλληψη στελέχων τους μετέτρεψαν την επιλογή της σύγκρουσης σε μονόδρομο.
Στην κεντρική και την ανατολική Κρήτη, οι νεοδημιουργημένες αντάρτικες ομάδες τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1947 στελεχώθηκαν κυρίως από στρατευμένους σε στρατόπεδο σκαπανέων στον Αγιο Νικόλαο Λασηθίου. Σύμφωνα με την αφήγηση ενός από αυτούς: «Στα τέλη του 1946 υπήρχαν στην Κρήτη δυο στρατόπεδα Σκαπανέων -το ένα στο Ρέθυμνο και το άλλο στον Αγιο Νικόλαο Λασηθίου- που αριθμούσαν συνολικά γύρω στους τρεις χιλιάδες στρατιώτες. Στις αρχές του 1947 τα στρατόπεδα αυτά διαλύθηκαν και κρατήθηκαν μόνο οι πιο "επικίνδυνοι", που συγκεντρώθηκαν στον Αγιο Νικόλαο - γύρω στους 120 με 125 [...] Στο τέλος του δεύτερου δεκαήμερου του Απρίλη και αφού η Οργάνωση Περιοχής Κρήτης του ΚΚΕ ενέκρινε τη σχετική πρόταση της κομματικής οργάνωσης του στρατοπέδου, πήραμε το δρόμο για το βουνό. Εκείνες τις μέρες είχαν έλθει βάσιμες πληροφορίες ότι σχεδίαζαν (οι στρατιωτικές αρχές) να μας στείλουν για εξόντωση στην κόλαση της Μακρονήσου (...). Με όλες τις αναγκαίες προφυλάξεις και τη μυστικότητα αποδράσαμε από το στρατόπεδο και συναντηθήκαμε, κατάκοποι λόγω της απόστασης, με την ομάδα του Ποδιά στη θέση Καθαρό».
Οι ομάδες όμως αυτές εξαρθρώθηκαν αρκετά εύκολα, καθώς δεν μπόρεσαν να ελέγξουν σταθερά κάποιο ορεινό χώρο ως βάση τους και εξαναγκάστηκαν σε συνεχείς συγκρούσεις χωρίς ανάπαυλα. Τέλος, στις αρχές Ιουλίου η τελευταία ομάδα, αποτελούμενη από περίπου 55 μαχητές, κυκλώθηκε στη νότια πλευρά του Ψηλορείτη από μέλη της Χωροφυλακής, ένοπλους παρακρατικούς των ΜΑΥ και των τοπικών οπλαρχηγών και εξοντώθηκε. Το κεφάλι του επικεφαλής της ομάδας Γιάννη Ποδιά αποκόπηκε και εκτέθηκε στο Ηράκλειο και στα γύρω χωριά.
Στη δυτική Κρήτη, οι τοπικές ομάδες του ΔΣΕ κατάφεραν να κρατήσουν για μεγαλύτερο διάστημα. Η περιοχή των Λευκών Ορέων προσφερόταν περισσότερο για καταφύγιο απ' ό,τι τα βουνά της ανατολικής μεριάς του νησιού. Οι αντάρτες κατάφεραν τον Ιούνιο του 1947 να κυριεύσουν το αεροδρόμιο του Μάλεμε αποκομίζοντας αιχμαλώτους και εφόδια. Η δραστηριότητα του ΔΣΕ στα Χανιά επέβαλε την αντιμετώπισή του από τη μόνη ισχυρή στρατιωτική μονάδα του νησιού, το Κέντρο Βασικής Εκπαιδεύσεως του Ηρακλείου, χωρίς ιδιαίτερη αρχική επιτυχία. Ως αποτέλεσμα, ο ΔΣΕ ενισχύθηκε και ανέβασε τη δύναμή του σε περίπου 300 μαχητές, αριθμός που δεν αυξήθηκε περαιτέρω, κυρίως λόγω των προβλημάτων επιμελητείας.
Ομως, και από την πλευρά του κράτους χρησιμοποιήθηκαν διάφοροι τρόποι για την αντιμετώπιση του αντάρτικου, όπως η χορήγηση αμνηστίας, αλλά και ο προσεταιρισμός άλλων ενόπλων που πάντα βρίσκονταν στα ορεινά μέρη. Εν τέλει, μια επίθεση στις αρχές Ιουνίου 1948 έδωσε το αποφασιστικό χτύπημα στις δυνάμεις του ΔΣΕ. Η περικύκλωση του φαραγγιού της Σαμαριάς οδήγησε στη διάλυση των δυνάμεων αυτών, που διαχωρίστηκαν σε μικρές ομάδες, ενώ πολλοί επέλεξαν διάφορες ατομικές λύσεις.
Σύμφωνα με την αφήγηση του Νίκου Κοκοβλή:
«Μέσα σ' ένα φαράγγι άγριο, εισβολείς, από τη μια μεριά, χιλιάδες, μ' όλα τα μέσα και το σύγχρονο εξοπλισμό και καθαρά μετόπισθεν. Κι από την άλλη, μερικές δεκάδες ξεπαπούτσωτοι, γυμνοί, να μετρούν τις μέρες και τις νύχτες που είναι νηστικοί και διψασμένοι και να λογαριάζουν μια μια τις σφαίρες τους. κι όμως, τα περάσματα του Φαραγγιού κρατιούνται. ΟΙ αντάρτες μάχονται ηρωικά και ελπίζουν. Πόσο όμως και μέχρι πότε; Ενα μεσημέρι όλα εδώ μέσα άλλαξαν. Η ελπίδα χάθηκε. Μια συνδυασμένη επίθεση του αντιπάλου απ' το πέρασμα των Λαγουδολίβαδων σπάει τη δική μας αντίσταση... νοτιοδυτικά η θέση Πρινιάς κρατιέται ακόμα. Μα το τέλος ήρθε. Το Φαράγγι δεν μπορεί να κρατηθεί. Επεσε! Τούτη η άγρια φύση, τούτος ο δύσβατος τόπος, που τόσες φορές μας περιέθαλψε και μας φύλαξε, είναι Τώρα ξένος, εχθρικός.„».
Τον Νοέμβριο του 1948 είχαν απομείνει στα Λευκά Ορη 48 αντάρτες. Ο πόλεμος είχε ουσιαστικά τελειώσει στην Κρήτη, αν και χαρακτηριστικά μια ομάδα έξι ανταρτών κατάφερε ύστερα από πολλές περιπέτειες να διαφύγει από το νησί το 1962 και μέσω Ιταλίας να φτάσει στο ανατολικό μπλοκ, ενώ οι τελευταίοι δύο αντάρτες κατέβηκαν από το βουνό εμφανιζόμενοι το 1974, μετά την πτώση της δικτατορίας.
Πηγή κειμένου: ΕΛΛΗΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΑ, 1946-1949 ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΜΑΧΕΣ ΤΟΥ ΕΜΦΥΛΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
Σχετικοί σύνδεσμοι:
