Στο σημερινό Πολικόρο, εκεί όπου το 433 π.Χ. ιδρύθηκε η αποικία των Ταραντίνων Ηράκλεια, στην περιοχή Κολίνα ντελ Μπαρόνε, κάτω από άλλα στρώματα οικισμών της ελληνιστικής εποχής βρέθηκαν ίχνη από ένα τείχος περίφραξης κατασκευασμένο με ωμές πλίνθους μήκους περίπου 4 καθώς και ίχνη από φούρνους και τάφους που χρονολογούνται στον 7ο αι. π.Χ.Τα ευρήματα αυτά πιθανότατα συνδέονται με κάποιο αρχαϊκό οικισμό. Από την πόλη Σίρις στις εκβολές του Σίνι, δεν υπάρχουν καθόλου ευρήματα. H υπόθεση ότι ο αρχαϊκός οικισμός που ανακαλύφθηκε οτην τοποθεσία της κατοπινής Ηράκλειας ήταν μια αγροτική περιοχή της αρχαίας πόλης Πολιείον/Σίρις έρχεται σε αντίθεση με τα ευρήματα ανασκαφών. Μέχρι σήμερα, το ζήτημα της σχέσης μεταξύ των δύο οικισμών παραμένει άλυτο. Μια συμβιβαστική λύση είναι να θεωρήιηυμε τον αρχαϊκό οικισμό ως αγροτικό που ανήκε στην επικράτεια του πολιτικού, εμπορικού και θρησκευτικού κέντρου που βρισκόταν στις εκβολές του ποταμού, δηλαδή στην επικράτεια της Σίρης, προορισμένο να παιξει σημαντικό ρόλο αργότερα, όπως επιβεβαιώνει η κατασκευή οχυρωματικών έργων.
Οταν η Σίρις κατακτήθηκε και καταστράφηκε από τους Μεταποντίνους σε συμμαχία με τους Συβαρίτες και τους Κροτωνιάτες, η πόλη έχασε ουσιαστικά την ανεξαρτησία της περίπου για έναν αιώνα, παρότι επιγραφές του 5ου αι. π.Χ. αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο η περιοχή της αρχαίας αποικίας του Κολοφώνα να μην ερήμωσε ποτέ απόλυτα. Το 433 πχ, πάντως, η ίδρυση της Ηράκλειας (που ονομάστηκε έτσι προς Τιμήν του Δωριέα εθνικού ήρωα), στη θέση του σημερινού Πολικόρο, σηματοδότησε μια νέα πολιτική κατάσταση στον κόλπο του Τάραντα. Η αποικία αυτή άκμασε μία δεκαετία πριν από την ίδρυση της πανελλήνιας αποικίας των Θουρίων. H διαμάχη για την κατοχή της Σίρης ανάμεσα στους Θουρίους και στους Ταραντίνους έληξε με την επικράτηση των δεύτερων και έτσι κυριάρχησε το λακωνικό στοιχείο τόσο στη γλώσσα όσο και στους θεσμούς. Το 374 π.Χ. η Ηράκλεια έγινε η έδρα της Ιταλιώτικης Ένωσης μετά την πτώση του Κρότωνα, υπό την αιγίδα των Συρακουσών. Το 280 π.Χ. ο Πύρρος διέλυσε τα ρωμαϊκά στρατεύματα επιστρατεύοντας τους ελέφαντες. Στα τέλη του 3ου αι. π.Χ. η παρακμή έγινε πλέον μη αναστρέψιμη, όταν οι κάτοικοι της Ηράκλειας παγιδεύτηκαν από τα στρατεύματα του Αννίβα, κατά τη διάρκεια του B ' Καρχηδονιακού πολέμου.
H αρχαιολογική έρευνα —που βρίσκεται σε εξέλιξη— για την Ηράκλεια, της οποίας οι σχέσεις με την αρχαϊκή πόλη δεν έχουν ακόμη διαλευκανθεί, έφερε στο φως μερικά βασικά στοιχεία της αστικής όψης. Οι τυπικής μορφής εγκαταστάσεις καταλάμβαναν ένα οροπέδιο με προσανατολισμό από τα ανατολικά προς τα δυτικά, μήκους περίπου 1700 μ., που έφθανε μέχρι το λεγόμενο Καστέλο ντελ Μπαρόνε. Μια βασική πλατεία διέσχιζε κατά μήκος όλη την έκταση, ενώ δευτερεύοντες δρόμοι πλάτους 4-5,50 μ. την έτεμναν κάθετα. Στη νότια πλευρά η διάταξη των οικοδομικών τετραγώνων συνεχιζόταν πέρα από το χείλος του οροπεδίου, στην κατηφορική δηλαδή πλαγιά. Μια σημαντική συνοικία τεχνιτών της αρχαίας Ηράκλειας, ο Κεραμεικός, καταλάμβανε μια περιοχή καθαρά αστική, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες αποικίες της Δύσης, όπου οι αντίστοιχες συνοικίες βρίσκονταν εκτός των ορίων της πόλης, οι κατοικίες των τεχνιτών ήταν λιτές και η καθεμιά διέθετε φούρνο για το ψήσιμο των κεραμικών
Κατά τις ανασκαφές βρέθηκαν πολλά καλούπια κεραμικών αντικειμένων.O πυρήνας της πόλης ήταν περιφραγμένος με τείχη, τα οποία χρονολογούνται, όπως και το οδικό δίκτυο, στον 4ο αι. π.Χ. Δεν έχει εντοπιστεί μέχρι σήμερα η θέση της Αγοράς, υπολογίζεται όμως ότι βρισκόταν στην επίπεδη πλευρά της αστικής διάταξης, στη μικρή κοιλάδα προς τον νότο. Το θεσμοφόριον έχει ταυτοποιηθεί στο οροπέδιο και κατά πάσα πιθανότητα αποτελούσε σημαντικό χώρο λατρείας της αρχαϊκής πόλης, όπως υποδεικνύουν τα διάφορα αναθήματα που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη. Συμπεριλήφθη εντός των τειχών αργότερα, μετά την ίδρυση της Ηράκλειας. Ο ιερός περίβολος του ναού, ο οποίος ήταν αφιερωμένος στη Δήμητρα, κτίστηκε τον 4ο αι. π.Χ., μόνο από πέτρες, χωρίς λάσπη. Εντός του περιβόλου υπήρχαν και μερικοί ορθογώνιοι οίκοι που διέθεταν πηγάδια. Στους οίκους αυτούς κατασκεύαζαν αξιόλογο αριθμό κεραμικών αναθημάτων, μεταξύ των οποίων και ειδώλια της θεάς. Στη θεά Δήμητρα ήταν αφιερωμένα και εγχάρακτα κείμενα πάνω σε λεπτές ορειχάλκινες πλάκες όπου αναγραφόταν επίσημα ότι κάποιες γυναίκες αφιερώνονταν στη θεά. Πιθανόν, λοιπόν, ο ναός να αποτελούσε άσυλο.
Η εικόνα της πόλης ολοκληρώνεται από τρεις νεκροπόλεις εκτός των τειχών, προς τα δυτικά, τα ανατολικά και τα νότια. Στη νότια ακρόπολη εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τάφος του 5ου αι.π.Χ, όπου βρέθηκαν τα διάσημα αγγεία με τις ερυθρές απεικονίσεις, που αποδοθεί στον ζωγράφο του Πολικόρο. Ένα πολύτιμο ντοκουμέντο που εξηγεί πολλά γύρω από τους θεσμούς, τόσο τους αστικούς όσο και τους θρησκευτικούς, αλλά και τα όρια μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου βίου, αποτελούν οι ορειχάλκινες εγχάρακτες πινακίδες που βρέθηκαν στην Ηράκλεια τον 18ο αι. Στις πινακίδες αυτές αναφέρονται η καταμέτρηση, ο καθορισμός των συνόρων και η ανακατανομή, μεταξύ 4ου και 3ου αι. π.Χ., των ιερών γαιών που ανήκαν στον ναό της Αθηνάς και του Διονύσου, αλλά είχαν καταπατηθεί από ιδιώτες που εκμεταλλεύτηκαν τις κοινωνικές αναταραχές. Οι νέοι κανονισμοί, οι υποχρεώσεις οι ποινές, οι απαιτούμενες εγγυήσεις καθορίζονταν πλέον από τους αρμόδιους αξιωματούχους. Έτσι, αποδεικνύεται η άμεση εμπλοκή των αρχόντων της πόλης στην οικονομική διαχείριση των ναών.
Πηγή: Εκδ. ΔΟΜΗ, τ. 21
