Αποτυχία μιας τελευταίας απόπειρας συμφιλίωσης
Στις αρχές Σεπτεμβρίου, όταν όλες οι προσπάθειες της αντιπολίτευσης να διευρύνει τα ερείσματά της, κυρίως με την εξέγερση των στρατευμάτων της Στερεάς, είχαν αποτύχει και η Κυβέρνηση απειλούσε ακόμα και την ίδια την Ύδρα, άρχισε να παρατηρείται διάσταση απόψεων μεταξύ Υδραίων και των συγκεντρωμένων στο νησί τους αντικυβερνητικών. Σύμφωνα με δύο τουλάχιστον μαρτυρίες, οι Υδραίοι πρόκριτοι, παρακάμπτοντας τους άλλους αντιπολιτευομένους, επιχείρησαν προσέγγιση με την Κυβέρνηση, αλλά το τραγικό γεγονός του Ναυπλίου κατέστρεψε την προοπτική κάποιου ενδεχομένως συμβιβασμού.
Το έγκλημα του Ναυπλίου
Το πρωί της 27ης Σεπτεμβρίου 1831 ο Ιω. Καποδίστριας δολοφονήθηκε από τον Κωνσταντίνο και τον Γεώργιο Μαυρομιχάλη. Κτυπήθηκε μπροστά στον ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο. O συνοδός του Κυβερνήτη πλήγωσε τον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη, ο οποίος, αδυνατώντας να διαφύγει, πιάστηκε από το οργισμένο πλήθος και θανατώθηκε οικτρά. Ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης κατέφυγε στη γαλλική πρεσβεία, που αναγκάστηκε να τον παραδώσει υπό τον όρο να δικαστεί. Στην ανάκρισή του ο Γ. Μαυρομιχάλης αρνήθηκε κάθε συμμετοχή στο έγκλημα. Αυτόπτες, όμως, μάρτυρες βεβαίωσαν ότι αυτός μαχαίρωσε τον Κυβερνήτη τη στιγμή που τον πυροβολούσε ο Κ. Μαυρομιχάλης. Συγκροτήθηκε στρατιωτικό δικαστήριο για να τον δικάσει. Στη δίκη του δεν αποκάλυψε τίποτα για τα κίνητρα της πράξης τους. Μόνο στη διαθήκη του μίλησε για σύνταγμα, νόμους ελεύθερους, ομόνοια. Καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε.
Δεν εντοπίστηκαν, παρά τον ζήλο των ανακριτικών αρχών, ασφαλή τεκμήρια που θα μπορούσαν να συνδέσουν άμεσα την αντιπολίτευση στην Ύδρα με το έγκλημα του Ναυπλίου. Δεν προέκυψε επίσης κανένα στοιχείο για εμπλοκή στη δολοφονία οιουδήποτε αγγλικού παράγοντα. Οι υπόνοιες για εμπλοκή Γάλλων στρατιωτικών που βρίσκονταν στο Ναύπλιο, αν ευσταθούν, θα πρέπει να αποδοθούν σε ατομική πρωτοβουλία και όχι στην οποιαδήποτε ανάμειξη της Γαλλικής Κυβέρνησης. Η αναζήτηση συνενόχων των Μαυρομιχαλαίων ανάμεσα σ' ορισμένους προκρίτους της στηρίζεται σε ασφαλέστερα τεκμήρια. Η δολοφονία του Καποδίστρια δεν φαίνεται να ήταν το αποτέλεσμα ευρύτερης συνωμοσίας. στην οποία διευθυντικό ρόλο είχαν ξένοι παράγοντες ή η ηγεσία της αντιπολίτευσης στην Ύδρα, αλλά το τελευταίο όπλο που διέθεταν τα πιο παραδοσιακά στοιχεία της ελληνικής κοινωνίας για να υπερασπίσουν την άμεσα απειλούμενη κοινωνική τους υπόσταση. Η συγκυρία έδωσε στην πράξη τους διαφορετικό περιεχόμενο: ενώ είχε τα χαρακτηριστικά μιας βεντέτας, πήρε και τη χροιά της υπεράσπισης των καταργημένων ελευθεριών.
Με την ενέργεια όμως των Μαυρομιχαλαίων δεν ματαιώθηκαν και οι προσδοκίες πολλών αντιπολιτευομένων που είχαν σπεύσει να τονίσουν με έμφαση «ή αυτός ή εμείς» και μερικοί από αυτούς δεν είχαν διστάσει να θεωρήσουν ακόμη και τη δολοφονία, λίγους μήνες πριν αυτή συντελεστεί, ως το έσχατο μέτρο ανατροπής του Καποδίστρια προτού οι Δυνάμεις αποφασίσουν να τον στηρίξουν μέχρι την εκλογή του νέου ηγεμόνα. Και δεν έκρυψαν την ικανοποίησή τους για το έγκλημα.
Η είδηση της δολοφονίας του Καποδίστρια συγκλόνισε τους πολλούς, κυρίως τους χωρικούς της Πελοποννήσου. Οι αντιδράσεις τους έδειχναν ότι είχαν χάσει τον προστάτη τους: «ο λαός τον έκλαψε και τον κλαίει ακόμα σαν πατέρα και ευεργέτη του», σημειώνει ένας σύγχρονος σφοδρός επικριτής του Κυβερνήτη. Στους πολλούς, αφού θα μένουν άλυτα τα προβλήματά τους, θα διατηρηθεί έντονα η ανάμνηση του Καποδίστρια και στα οθωνικά χρόνια.
Η τριμελής Διοικητική Επιτροπή (πρόεδρος ο Αυγουστίνος Καποδίστριας, μέλη οι Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και Ιωάννης Κωλέττης) που ανέλαβε την εξουσία μετά τη δολοφονία του Κυβερνήτη γρήγορα διασπάστηκε. Σχηματίστηκαν δύο αντίπαλα στρατόπεδα, δύο χωριστές εθνοσυνελεύσεις συνεδρίαζαν και ένας νέος εμφύλιος πόλεμος δεν άργησε να ξεσπάσει. O Αυγουστίνος αναγκάστηκε να παραιτηθεί και παραλαμβάνοντας το ταριχευμένο σώμα του αδελφού του κατέφυγε στην Κέρκυρα. Η αναρχία που κυριάρχησε στη χώρα όλο το 1832 κατέστησε αδύνατη κάθε αντίδραση στην απόφαση των τριών Δυνάμεων να επιβάλουν ως πολίτευμα της χώρας την απόλυτη μοναρχία.
