 |
| Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας, Ουίνστον Τσώρτσιλ |
Κατά την εκπόνηση του σχεδίου αποφασίστηκε η προσέγγιση του ξενοδοχείου μέσω του δικτύου των υπονόμων. Μηχανικοί οδοποιίας, προσκείμενοι στο ΕΑΜ, μελέτησαν τα σχέδια της πόλης και πρότειναν δύο πιθανές διαδρομές. Επιλέχθηκε αυτή που ξεκινούσε από το Μοναστηράκι, περνούσε κάτω από την Ερμού και κατέληγε δίπλα στα θεμέλια του ξενοδοχείου. Τη νύχτα της 23ης προς 24η Δεκεμβρίου άρχισε η μεταφορά των εκρηκτικών προς τη «Μεγάλη Βρετανία». Μια εκκαθαριστική επιχείρηση των Βρετανών προς το Μοναστηράκι όμως ανάγκασε τους ιθύνοντες να αναβάλλουν την επιχείρηση για την επομένη. Επιλέχθηκε μια εναλλακτική διαδρομή. Ξεκινούσε πίσω από τον ναό του Αγίου Κωνσταντίνου, περνούσε κάτω από την πλατεία Ομονοίας και κατέληγε στο Σύνταγμα μέσω της οδού Πανεπιστημίου. Στις 21.00 της 24ης Δεκεμβρίου, οι τρεις δυναμιτιστές, επικεφαλής 80 ανταρτών, άρχισαν την μεταφορά των εκρηκτικών, των πυροδοτικών μηχανισμών και των καλωδίων πυροδότησης. Η ποσότητα της εκρηκτικής ύλης (750 κιλά νιτροτολουόλης) ήταν αρκετή για να τινάξει ολόκληρη την πλατεία Συντάγματος στον αέρα!. Μέχρι τις 07.00 της επομένης, ανήμερα των Χριστουγέννων, τα εκρηκτικά είχαν τοποθετηθεί. Απέμενε ο τελικός έλεγχος της συνδεσμολογίας και η πολυπόθητη διαταγή!
Στο μεταξύ το μεσημέρι της ίδιας ημέρας έφθασε στο αεροδρόμιο των Μεγάρων ο πρωθυπουργός της Βρετανίας Ουίνστων Τσώρτσιλ, συνοδευόμενος από τον υπουργό Εξωτερικών Άντονι Ηντεν. Ο ισχυρός άνδρας της Βρετανίας θα προσπαθούσε να βρει λύση για το ελληνικό πρόβλημα αλλά και να αντιμετωπίσει τις ενδοβρετανικές διενέξεις, που είχαν προκληθεί από τη συμμετοχή βρετανικών δυνάμεων στον ελληνικό εμφύλιο.
Ο Τσώρτσιλ και η συνοδεία προβλεπόταν να καταλύσουν στην παγιδευμένη «Μεγάλη Βρετανία»! Όμως την τελευταία στιγμή ματαιώθηκε η μετάβαση τους εκεί, καθώς κρίθηκε ότι η διαδρομή προς το κέντρο της πρωτεύουσας δεν ήταν ασφαλής! Τελικά οδηγήθηκαν στο Φάληρο, επί του θωρηκτού «Ajax». Η ηγεσία του ΕΛΑΣ, πληροφορούμενη ότι αναμένονταν προτάσεις ειρήνευσης από τον Βρετανό πρωθυπουργό, αποφάσισε την αποσύνδεση των εκρηκτικών. Την ίδια ημέρα οι τρεις δυναμιτιστές εισήλθαν ξανά στον υπόνομο για να ελέγξουν την κατάσταση των εκρηκτικών. Κοντά στην Ομόνοια όμως τους εντόπισε βρετανική περίπολος η οποία εκτόξευσε εναντίον τους χειροβομβίδες από τα φρεάτια των υπονόμων. Λόγω των νερών και των ακαθαρσιών η δραστικότητα των εκρήξεων περιορίστηκε και οι τολμηροί δυναμιτιστές διέφυγαν. Τα εκρηκτικά όμως παρέμεναν στη θέση τους. Η ελληνική κυβέρνηση και το βρετανικό επιτελείο κάθονταν στην κυριολεξία σε «ένα καζάνι έτοιμο να σκάσει» χωρίς να το γνωρίζουν. Εν τω μεταξύ ο Τσώρτσιλ προετοίμαζε, μαζί με τον αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό, τη διάσκεψη μεταξύ των εμπλεκόμενων μερών.
Στις 26 Δεκεμβρίου ο Τσώρτσιλ, υπό ισχυρότατη συνοδεία, έφθασε στην βρετανική πρεσβεία επί της οδού Βασιλίσσης Σοφίας. Εκεί ενημερώθηκε για την ανακάλυψη και την αποσύνδεση των εκρηκτικών κάτω από τη «Μεγάλη Βρετανία». Η περίπολος που είχε εντοπίσει τον Βρατσάνο και τους άνδρες του, ενημέρωσε τη διοίκηση. οι μεθοδικοί Βρετανοί διέταξαν έρευνα η οποία απέδωσε την ανακάλυψη των εκρηκτικών. Ο Τάκης Μεγαλοοικονόμου, μαχητής της Χ και οπλίτης του 143 Τάγματος Εθνοφρουράς θυμάται: «Μια ομάδα του λόχου μου είχε τη φύλαξη του κεντρικού υπονόμου των Αθηνών. Πάντα τρεις φύλαγαν. Στη γωνία Πανεπιστημίου και Β. Σοφίας, κάτω από τη Μεγάλη Βρετανία, οι Εγγλέζοι είχαν βάλει κάγκελα και συρματοπλέγματα. Μια ομάδα του ΕΛΑΣ κατάφερε κάποια στιγμή να διαφύγει της προσοχής των ανδρών που φύλαγαν τον κεντρικό υπόνομο και τοποθέτησε εκρηκτικά, προκειμένου κάποια στιγμή να τα πυροδοτήσουν.
Στη βάρδιά μου, παρέα μ' έναν Άγγλο στρατιώτη, τα εντοπίσαμε και αμέσως καλέσαμε τους πυροτεχνουργούς, οι οποίοι τα εξουδετέρωσαν» (Φάνης Χαμόδρακας, ΘΗΣΕΙΟ, Αθήνα 2009).
Ο Τσώρτσιλ μετέφερε τη διάσκεψη στο υπουργείο Εξωτερικών. Σε αυτή παρίστατο ο ίδιος, ο Έλληνας πρωθυπουργός, αντιπρόσωποι των ξένων δυνάμεων, ο Πλαστήρας, αντιπρόσωποι του ΕΛΑΣ και ο προεδρεύων αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός ζήτησε ουσιαστικά την συνθηκολόγηση του ΕΛΑΣ, με προσεκτικά διατυπωμένες προτάσεις όμως, ύστερα από την υπόδειξη του Αλεξάντερ ότι η συντριβή των κομμουνιστών σε πανελλαδικό επίπεδο ήταν αδύνατη για τις διαθέσιμες βρετανικές δυνάμεις. Η αντιπροσωπεία του ΕΛΑΣ, με τη σειρά της, κατέθεσε εξωπραγματικές προτάσεις. Μεταξύ άλλων απαιτούσε τη συμμετοχή της Αριστεράς στην κυβέρνηση σε ποσοστό 40-50%, τη διάλυση της Χωροφυλακής, της Εθνοφυλακής, της ΙΙΙ ΕΟΤ και του Ιερού Λόχου και τη δημιουργία εθνικού στρατού με την επιστράτευση όλων των εθελοντικών σχηματισμών, δηλαδή διοχέτευση ολόκληρου του ΕΛΑΣ στις Ένοπλες Δυνάμεις, εφόσον αυτός ήταν μακράν ο μεγαλύτερος εθελοντικός σχηματισμός! ΟΙ εκπρόσωποι του ΕΛΑΣ επέμεναν στις ίδιες προτάσεις και την επομένη. Όπως ήταν φυσικό οι συζητήσεις ναυάγησαν εν μέσω ύβρεων και απειλών. Ο Τσώρτσιλ επέστρεψε στο Λονδίνο. Ο λόγος ανήκε και πάλι στα όπλα.
Στο σημείο αυτό θα πρέπει να επισημάνουμε ότι αν είχε υλοποιηθεί η επιχείρηση ανατίναξης της «Μεγάλης Βρετανίας» και ο Βρετανός πρωθυπουργός βρισκόταν σ' αυτό, οι εξελίξεις όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο θα ήταν ανυπολόγιστες. Το ΚΚΕ θα βαρυνόταν με τον θάνατο του «πατέρα της νίκης» και θα προκαλούσε βίαιες αντιδράσεις εναντίον του. Αντιδράσεις οι οποίες πιθανότατα θα επέφεραν την πλήρη εξολόθρευσή του. Πάντως οι αριστερές πηγές δεν έχουν συμφωνήσει ακόμα σχετικά με την απόπειρα ανατίναξης της «Μεγάλης Βρετανίας», καθώς πολλές απ' αυτές θεωρούν ότι η επιχείρηση οργανώθηκε εκτός κομματικής γραμμής.
Πηγή: Νίκος Γιαννόπουλος, Δεκέμβριος 1944: Η Αθήνα στις φλόγες
