Θα περάσουν πολλά χρόνια για να μπορέσει να ξεχαστεί το ολοκαύτωμα που διαδραματίστηκε το καλοκαίρι του 1993 στην όμορφη Ικαρία. Δεκατρείς συνάνθρωποί μας θυσιάστηκαν όταν ένας περίεργος εμπρησμός, που ξεκίνησε από δύο σημεία, μετέβαλε σε παρανάλωμα σχεδόν ολόκληρο το αιγαιοπελαγίτικο πανέμορφο νησί.
Κάποιοι από αυτούς βρήκαν τραγικό θάνατο, στην προσπάθειά τους να σώσουν από βέβαιο θάνατο άλλους συνανθρώπους μας! Σύμφωνοι με ενημέρωση που είχα από τον δήμο, δύο μήνες μετά τη συμφορά μια μάνα έθεσε τέρμα στη ζωή της. Δεν άντεξε τον τραγικό θάνατο που βρήκε το παιδί της στη φοβερή πυρκαγιά.
Γράφαμε τότε και λέγαμε πολλά γι' αυτή τη φονική υπόθεση, ενώ υπήρχαν υπόνοιες ότι κι αυτός o εμπρησμός μπορεί να ήταν έργο των Τούρκων πρακτόρων που έβαζαν φωτιές στα νησιά και σε διάφορες άλλες περιοχές της χώρας μας. Επίσημα δεν αποδείχτηκε για την Ικαρία.
Δεν θα ξεχάσω και την κρατική αδιαφορία ή, να το πω καλύτερα, την τυφλή πολιτική αδράνεια, όταν η πύρινη και ανθρωποκτόνος λαίλαπα σκόρπιζε τον πανικό, τον θάνατο και την καταστροφή, η βοήθεια δεν έφτανε με κανέναν τρόπο σ' αυτούς που τη χρειάζονταν και καίγονταν!
Όλα ξεκίνησαν τις πρώτες απογευματινές ώρες της Παρασκευής 30 Ιουλίου 1993, όταν δασοπυροσβέστες ενημερώνονται από έναν αστυνομικό του τοπικού τμήματος ότι έχει ξεσπάσει πυρκαγιά μάλλον μικρής έκτασης, βόρεια της Παναγιάς. Σε χρονικό διάστημα 10-15 λεπτών, η φωτιά επεκτείνεται και παίρνει γρήγορα ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Οι εποχικοί δασοπυροσβέστες διέθεταν όλα κι όλα δύο πυροσβεστικά οχήματα. Όμως, μέχρι να φτάσει το πρώτο όχημα, οι φλόγες είχαν ήδη πλήξει την Παναγιά και επεκτείνονταν στις γύρω περιοχές. οι κάτοικοι τρέχουν τρομοκρατημένοι να σωθούν από την ταχύτατη αλλά και φονική μανία της φωτιάς, η οποία είχε σύμμαχο έναν φοβερό αέρα. Οι καμπάνες στα γύρω χωριά χτυπούσαν ασταμάτητα.
Όλα τα χωριά και οι οικισμοί χτυπήθηκαν από τις φλόγες και όσοι από τους κατοίκους μπόρεσαν, κατέβηκαν με ό,τι μέσο διέθεταν στο λιμάνι του Αγίου Κηρύκου για να βρουν καταφύγιο. Δυστυχώς δεν τα κατάφεραν όλοι, όπως θα δούμε στη συνέχεια!
Κάποιοι άλλοι από τους κατοίκους αρνούνταν πεισματικά να εγκαταλείψουν τα σπίτια και το βιος τους, αλλά οι πύρινες γλώσσες δεν αστειεύονταν! Πάντως οι περισσότεροι από τους κατοίκους, αυτοί που είχαν τη δύναμη, προσπάθησαν να εμποδίσουν την επέκταση της φωτιάς με ό,τι μέσο διέθεταν, αλλά o αγώνας ήταν άνισος! Η φωτιά, αυτό το φοβερό στοιχείο της φύσεως, δεν παλεύεται εύκολα!
Οι τρεις ήρωες
Αργότερα και ενώ συγκεντρώθηκαν πολλοί κάτοικοι στο λιμάνι, o δασοπυροσβέστης Ηλίας Φυσίδας εκτιμά ότι ο θείος του Κώστας Μπρατσής, κάτοικος Πουλάτου, δεν θα κατάφερε να ξεφύγει από τον κλοιό της φωτιάς. Ψάχνει παντού, κι αφού δεν τον βρίσκει στο λιμάνι, φεύγει μαζί με τους φίλους του Δημήτρη Τσαγανό και Γιώργο Κήρυκο και πάνε στο χωριό. Φτάνουν στο σπίτι του και τον βρίσκουν. Ήταν καλά. Στο σπίτι του είχαν καταφύγει και οι τρεις γείτονες του Σταματούλα, Στράτος και Κούλα Πούλου. οι φλόγες ήδη κατέκαιγαν τη γειτονιά. Αποφασίζουν και οι επτά να πάρουν τον δρόμο γιοι το βουνό για να σωθούν. Πριν προλάβουν να φτάσουν στην κορυφή, o δυνατός αέρας αλλάζει κατεύθυνση. Κάνουν προσπάθειες να ξεφύγουν προς άλλα σημεία. Όμως διέξοδος δεν βρισκόταν πουθενά. Παντού φωτιές και καπνοί σε δυσθεώρητα ύψη. Τελικά παγιδεύονται στις φλόγες που τους είχαν ζώσει και βρίσκουν φρικτό θάνατο όλοι, και οι επτά!
Όταν είχα πάει στην Ικαρία με ελικόπτερο για να καλύψω τη φονική πυρκαγιά για την ΕΡΤ, είχα συναντήσει πολλούς συναδέλφους, μεταξύ των οποίων την Τόνια Μανιατέα που ήταν απεσταλμένη μαζί με τον φωτορεπόρτερ Μιχάλη Κωνσταντινίδη. Και με τους δύο δουλεύαμε μαζί στην εφημερίδα Έθνος, και θυμάμαι ότι είχαμε εντυπωσιαστεί μ' αυτό το φοβερό περιστατικό και το συζητούσαμε συνέχεια. Εννοείται ότι τότε είχαμε δώσει τη δέουσα προβολή για την αυτοθυσία των τριών παλικαριών.
Κάτοικοι της Ικαρίας μας ανέφεραν και μια άλλη φοβερή σκηνή του δράματος που έζησαν στο νησί, και συγκεκριμένα στο χωριό Γλαρέδο. Οι φλόγες έχουν ζώσει τα σπίτια του χωριού κι έχουν μπει και στο μαγαζί του Σιδερή Λιάρη. Μαζί με τη σύζυγό του Καλλιόπη και τους συγχωριανούς τους Γιώργο και Κατερίνα Πεσκέση εγκαταλείπουν το μαγαζί και με το αυτοκίνητο του Λιάρη φεύγουν για να σωθούν. Καθ' οδόν βρίσκουν και παίρνουν μαζί τους μια κοπέλα για να τη γλιτώσουν από τη μανία της φωτιάς, τη Γεωργία Ξυλά.
Σε κάποιο σημείο, ο οδηγός τυφλώνεται από τους πυκνούς καπνούς που έπνιγαν την περιοχή και το αυτοκίνητό του ξεφεύγει από την πορεία του δρόμου και πέφτει σε στηθαίο με αποτέλεσμα να ακινητοποιηθεί. Κατεβαίνουν, και με τα πόδια ακολουθούν το μονοπάτι από το μεγάλο ποτάμι που οδηγεί προς τη θάλασσα. Δυστυχώς κι εδώ σημειώθηκε αλλαγή της φοράς του δυνατού αέρα, o οποίος επενέβη ολέθρια. Αποτέλεσμα ήταν να παγιδευτούν και οι πέντε και να αφήσουν, σ' αυτό το μονοπάτι, την τελευταία τους πνοή! οι συμπατριώτες τους βρήκαν απανθρακωμένα τα άψυχα κορμιά τους.
Σε άλλες περιοχές βρέθηκαν καμένοι κι άλλοι Ικαριώτες. Η φονική πυρκαγιά περιορίστηκε και σβήστηκε τελείως δύο μέρες αργότερα αφήνοντας πίσω της 13 νεκρούς, καμένα σπίτια, μαγαζιά, αγροικίες, κοπάδια, αγροτικές καλλιέργειες και περίπου 20.000 στρέμματα δασικής έκτασης.
Ο τραγικός κατάλογος
Ο τραγικός κατάλογος, με τα 13 αθώα θύματα της φονικής και καταστροφικής πυρκαγιάς, έχει ως εξής: Γεώργιος Κήρυκος, 39 χρόνων, Δημήτρης Τσαγανός, 21 χρόνων, Ηλίας Φυσίδας, 25 χρόνων, Κωνσταντίνος Μπρατσής, 68 χρόνων, Κούλα Πούλου, 73 χρόνων, Σταματούλα Πούλου, 67 χρόνων, Στράτος Πούλος, 80 χρόνων, Σιδερής Λιάρης, 69 χρόνων, Καλλιόπη Λιάρη, 70 χρόνων, Γεώργιος Πεσκέσης, 73 χρόνων, Αικατερίνη Πεσκέση, 64 χρόνων, Δέσποινα Ξυλά, 65 χρόνων, Γεωργία Ξυλά, 18 χρόνων.
Τρία από τα θύματα, o Δημήτρης Τσαγανός, o Γιώργος Κήρυκος και o Ηλίας Φυσίδας, τιμήθηκαν ως ήρωες για την αυτοθυσία τους και από την Ακαδημία Αθηνών. Οι τρεις αυτοί Ικαριώτες έδωσαν τη ζωή τους για να βοηθήσουν και να σώσουν συνανθρώπους μας που κινδύνευαν από τη συμφορά.
Σύμφωνα με τον Πανικάριο Σύλλογο Πυροπροστασίας «Τα χελιδόνια του αιθέρα» που δημιουργήθηκε μετά την τραγωδία του 1993:
«Οι τρεις αυτοί νέοι έδωσαν τη ζωή τους για να βοηθήσουν κινδυνεύοντες συνανθρώπους τους. Η θυσία τους θα μείνει παράδειγμα και απόδειξη ότι σ' αυτόν τον τόπο θα υπάρχουν άνθρωποι της φυλής μας με ιδανικά, νέοι, έτοιμοι πάντα σε κάθε θυσία για τον συνάνθρωπό τους. Χρέος μας είναι η θυσία τους να μείνει πάντα στη μνήμη μας. Θεωρήσαμε χρέος τιμής στον τόπο που θυσιάστηκαν την ανέγερση ενός μνημείου».
Αυτό το πανύψηλο μαρμάρινο μνημείο στήθηκε επτά χρόνια αργότερα στον τόπο του μαρτυρίου του πανέμορφου νησιού, και συγκεκριμένα στην περιοχή Πουλάτου, στη μνήμη αυτών των αδικοχαμένων παλικαριών.
Όπως ενημερώθηκα, μετά από χρόνια, από τον δήμο, το φιλοτέχνησε o γλύπτης Μιχάλης Κάσσης και αναπαριστά τη θυσία αυτών των Ικαριωτών με τη μορφή τριών χελιδονιών που πάνε στην αγκαλιά της μητέρας Ικαρίας. Το μνημείο, που κατασκευάστηκε από πεντελικό μάρμαρο και χαλκό, έχει ύψος 7.30 μέτρων και βρίσκεται σε απόσταση 4 χιλιομέτρων από το λιμάνι του Αγίου Κηρύκου. Κάθε χρόνο στις 30 Ιουλίου τελείται επιμνημόσυνη δέηση και τελετή για τους αδικοχαμένους από συγγενείς, φίλους και κατοίκους του νησιού.
Πηγή κειμένου: Πάνος Σόμπολος, "ΤΑ ΤΡΑΓΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΤΡΙΑΚΟΝΤΑΠΕΝΤΑΕΤΙΑΣ", Εκδόσεων ΠΑΤΑΚΗ
