Αιγέας

Ο Θησέας σκοτώνει τον Μινώταυρο 
(Ψηφιακή αναπαράσταση με AI)

Ο ένατος χρονολογικά βασιλιάς των Αθηνών (1354 π.Χ.), γιος του Πανδίονος και της Πυλίας. Ο Πανδίων ήταν γιος του Κέκροπος και η Πυλία κόρη του Πύλα, βασιλιά των Μεγάρων, όπου είχε καταφύγει ο Πανδίων, όταν τον έδιωξαν από την Αθήνα στασιαστές Μητιονίδες. Μετά το θάνατο του Πανδίονος, ο Αιγεύς και οι αδελφοί του, Πάλλος (ή Πάλλας), Νίσος και Λύκος (υπήρχαν και δύο αδελφές, η Πρόκνη και η Φιλομήλα) νίκησαν τους Μητιονίδες και κατέλαβαν την Αθήνα. 0 Αιγεύς, που ήταν ο μεγαλύτερος, πήρε την Αθήνα και την ανωτάτη αρχή της Αττικής, ο Πάλλας πήρε την ορεινή χώρα γύρω από την Παλλήνη, ο Νίσος τη Μεγαρίδα και ο Λύκος την ακτή του Ευβοϊκού Κόλπου. Ο Αιγεύς νυμφεύθηκε τη Μηλίτη και έπειτα τη Χαλκιόπη, επειδή όμως δεν έκανε παιδιά με καμιά, τις έδωσε σε φίλους και συνέζησε με πολλές γυναίκες. Η ατεκνία του τον ανησυχούσε, ιδίως επειδή ο αδελφός του, Πάλλας, είχε 50 γιους. Ίδρυσε λοιπόν στην Αθήνα το ναό της Ουρανίας Αφροδίτης, γιατί απέδιδε σε αυτήν την ατυχία του, και ζήτησε τη συμβουλή του Μαντείου των Δελφών, που του μήνυσε να μη λύσει το χοιρινό πόδι (λουρί) του ασκού του πριν φτάσει στα σύνορα των Αθηνών. Ο Αιγεύς βρήκε τον χρησμό ανεξήγητο, αλλά το Μαντείο εννοούσε πως δεν έπρεπε να μεθύσει πριν γυρίσει στην Αθήνα, γιατί αλλιώς θα πέθαινε από τη θλίψη του. Στο δρόμο της επιτροφής από τους Δελφούς, σταμάτησε στην Κόρινθο, όπου η Μήδεια τον έβαλε να ορκιστεί πως θα την προστάτευε απ' όλους τους εχθρούς της αν κατέφευγε στην Αθήνα, και εκείνη θ' αναλάμβανε να του προμηθεύσει ένα γιο με μαγικό τρόπο. Έπειτα επισκέφθηκε την Τροιζήνα, όπου βασίλευε ο Πιτθεύς, γιος του Πέλοπος και σοφότατος άνθρωπος, για να του ζητήσει τη γνώμη του. Ο Πιτθεύς, στενοχωρημένος για την παρατεινόμενη παρθενία της κόρης του, Αίθρας, που ήταν μνηστευμένη χωρίς ελπίδα με τον Βελλερεφόντη, μέθυσε τον Αιγέα και τον έβαλε να κοιμηθεί με την κόρη του. Η Αθηνά όμως έστειλε στην Αίθρα, μετά την πράξη, ένα όνειρο, που την έκανε να σηκωθεί από το κρεβάτι του μεθυσμένου Αιγέα και να περιπλανηθεί μέχρι τη μικρή νήσο Σφηρία, απέναντι στην Τροιζήνα, για να τιμήσει τη μνήμη του Σφήρου, οδηγού του άρματος του Πέλοπος. Εκεί ο Ποσειδών την έκανε δική του και η Αίθρα αργότερα μετονόμασε το νησί σε Ιερά, ίδρυσε εκεί ένα ναό της Αθηνάς και όρισε πως κάθε κοπέλα της Τροιζήνας θα αφιέρωνε στο εξής την παρθενική της ζώνη στη θεά πριν από το γάμο της. Ο Ποσειδών πάντως παραχώρησε στον Αιγέα την πατρότητα κάθε παιδιού που θα γεννούσε η Αίθρα (Απολλόδωρος). Κατά τον Πλούταρχο, η συμμετοχή του Ποσειδώνος ήταν επινόηση του Πιτθέως για να προφυλάξει τον εγγονό του από τους εχθρούς του Αιγέως.

Ο Αιγεύς ζήτησε να ανατραφεί το παιδί που θα γεννούσε ενδεχομένως η Αίθρα στην Τροιζήνα και αφού έκρυψε το ξίφος του - που το κληρονόμησε από τον Κέκροπα - και τα πέδιλά του κάτω από ένα βράχο, που λεγόταν Βωμός του Σθενίου Διός, στο δρόμο Τροιζήνας - Ερμιόνης, είπε πως αν το παιδί ήταν γιος και κατόρθωνε να μετακινήσει το βράχο, έπρεπε να σταλεί στην Αθήνα με το ξίφος και τα πέδιλα, ώστε να μπορέσει να τον αναγνωρίσει. Μετά την επιστροφή του στην Αθήνα, ο Αιγεύς αναγκάστησε να εξορίσει τον αδελφό του, Λύκο, από την Αττική, επειδή συνωμοτούσε εναντίον του. Ο Λύκος κατέφυγε στη Μικρά Ασία, όπου έδωσε το όνομά του στη Λυκία. Κατόπιν άρχισε πόλεμος με το βασιλιά της Κρήτης, Μίνωα, και η άτυχη έκβασή του υποχρέωσε τους Αθηναίους να στέλνουν κάθε χρόνο στην Κρήτη επτά νέους κι επτά παρθένες, που τους κατασπάραζε ο Μινώταυρος. Εν τω μεταξύ, η Μήδεια κατέφυγε στην Αθήνα και υποσχέθηκε στον Αιγέα να του δώσει ένα γιο, αν την έπαιρνε γυναίκα του. Πραγματικά, από το γάμο του Αιγέως με τη Μήδεια γεννήθηκε ο Μήδος. Όταν ο Θησεύς, δεκαέξι ετών, ήρθε στην Αθήνα, η Μήδεια, διαισθανόμενη τον κίνδυνο, έπεισε τον Αιγέα πως ο νέος ήταν επικίνδυνος κι έπρεπε να τον δηλητηριάσουν. Μόλις όμως, στο γεύμα που του παρέθεσαν, ο Θησεύς έσυρε το ξίφος του πατέρα του για να κόψει το κρέας, ο Αιγεύς αναγνώρισε το γιο του, έχυσε την κύλικα με το δηλητήριο, τον αγκάλιασε κι έδιωξε από τα ανάκτορα τη Μήδεια και τον Μήδο. Μετά τα κατορθώματα του Θησέως και την απαλλαγή των Αθηνών από την υποχρέωση να στέλνουν θύματα για τον Μινώταυρο, ο Αιγεύς περίμενε με χαρά την επιστροφή του γιου του από την Κρήτη. Είχε συμφωνηθεί πως, αν ο Θησέας πετύχαινε να σκοτώσει τον Μινώταυρο και να γυρίσει ζωντανός, τα πανιά του πλοίου θα ήταν άσπρα. Όμως ο Θησεύς ξέχασε να βάλει άσπρα πανιά κι όταν ο Αιγεύς είδε από μακριά το πλοίο να γυρίζει με μαύρα πανιά, έπεσε από την απελπισία του στη θάλασσα, που, σύμφωνα με μια εκδοχή ονομάστηκε εξαιτίας του επεισοδίου αυτού Αιγαίο Πέλαγος,

Ο Αιγεύς, που βασίλεψε 32 χρόνια, ήταν επώνυμος ήρωας της Αιγηίδος φυλής, είχε άγαλμα στην Αθήνα και άγαλμα στους Δελφούς. Από το μύθο του εμπνεύσθηκαν η Σαπφώ, ο Σιμωνίδης, ο Σοφοκλής, ο Ευριπίδης και o κωμικός Φιλύλλιος, οι τραγωδίες Αιγεύς του Σοφοκλέους και του Ευριπίδους χάθηκαν.

Πηγή κειμένου: ΛΕΞΙΚΟ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, Ι.Λάμψα, εκδ. ΔΟΜΗ