 |
| Το Βασιλικό ζεύγος Γεωργίου Β ' και Ελισάβετ |
Πρωτότοκος γιος του βασιλέως Κωνσταντίνου και της βασιλίσσης Σοφίας, γεννήθηκε στη Δεκέλεια το 1890. Απεφοίτησε το 1909 από τη Σχολή Ευελπίδων ως υπολοχαγός Πεζικού και μετεκπαιδεύτηκε στο Βερολίνο. Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα συνόδευσε τον διάδοχο και αρχιστράτηγο πατέρα του ως υπασπιστής του στις επιχειρήσεις της Μακεδονίας και της Ηπείρου και στους Βαλκανικούς (1912-1913).
Τον Μάρτιο 1913, όταν δολοφονήθηκε ο βασιλεύς Γεώργιος Α ' στη Θεσσαλονίκη, o γιος του Κωνσταντίνος έγινε βασιλεύς και ο εγγονός του Γεώργιος διάδοχος. Όταν τον Μάιο 1917 ο βασιλεύς Κωνσταντίνος μετά τη σύγκρουσή του με τον Ελευθέριο Βενιζέλο εγκατέλειψε την Ελλάδα, βασιλεύς δεν ανακηρύχθηκε o Γεώργιος, αλλά o νεότερος αδελφός του Αλέξανδρος. Και τούτο διότι θεωρείτο ύποπτος εξαιτίας της μετεκπαίδευσής του στο Βερολίνο και της πιθανολογούμενης ανάμιξής του στα «Νοεμβριανά» (1916). Ακολούθησε έτσι τους γονείς του στην εξορία της Ελβετίας.
Με τις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου, στις οποίες ηττήθηκε ο βενιζελισμός, και με το επακόλουθο δημοψήφισμα, ο βασιλεύς Κωνσταντίνος ανέκτησε τον θρόνο και ο Γεώργιος τα δικαιώματα του διαδόχου, δεδομένου ότι o Αλέξανδρος είχε λίγο πιο πριν πεθάνει. O Γεώργιος τότε βρισκόταν στη Ρουμανία, όπου είχε μνηστευθεί την πριγκίπισσα Ελισάβετ, θυγατέρα των βασιλέων Φερδινάνδου και Μαρίας. Ο γάμος, ο οποίος δεν έμελλε να καρποφορήσει και να ευημερήσει, έγινε στο Βουκουρέστι (24 Φεβρουαρίου 1921) και διαλύθηκε τυπικώς τον Ιούλιο 1935.
Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα το 1920, ο Γεώργιος ακολούθησε με τον βαθμό του συνταγματάρχη την εκστρατεία του ελληνικού στρατού ως τον Σαγγάριο, όπου κινδύνευσε να αιχμαλωτιστεί. Αλλά η καταστροφή επερχόταν με συγκλονιστικές διαστάσεις. Η Επανάσταση του 1922, την οποία κήρυξε o Νικόλαος Πλαστήρας στη Χίο, επιχείρησε να περιορίσει το μέγεθος της εθνικής συμφοράς. O βασιλεύς Κωνσταντίνος υποχρεώθηκε πάλι να εκπατριστεί.
Τη 14η Σεπτεμβρίου 1922 ο Γεώργιος έδωσε βασιλικό όρκο μέσα σε μια ατμόσφαιρα πένθους, αλλά και καχυποψίας. Όλες οι εξουσίες ανήκαν στην Επανάσταση και ο κλοιός γύρω από τον «ανώτατο άρχοντα» ήταν ασφυκτικός. H λεγόμενη «Δίκη των Έξι» αποτέλεσε την υπέρτατη δοκιμασία. O βασιλεύς πλέον Γεώργιος Β ' δεν κατόρθωσε να γλιτώσει τους έξι πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγήτορες από το εκτελεστικό απόσπασμα. Μερικοί τότε τον κατηγόρησαν για έλλειψη σθένους, ενώ άλλοι υποστήριξαν ότι τον συγκράτησε ο Άγγλος πρεσβευτής ή o Ιωάννης Μεταξάς.
Τον Οκτώβριο 1923 εκδηλώθηκε το αντεπαναστατικό κίνημα των Γαργαλίδη - Λεοναρδόπουλου - Ζήρα, το οποίο, αν και κατεστάλη ακαριαία, πυροδότησε εκρηκτικές εξελίξεις. Βέβαιο είναι ότι οι αδιάλλακτοι δημοκρατικοί αξιωματικοί βρήκαν το πρόσχημα για να θέσουν πιεστικά πολιτειακό ζήτημα, ενώ ο Γεώργιος B ' είχε ήδη αποκαταστήσει τις σχέσεις με τον Ελ. Βενιζέλο.
Στις εκλογές που διεξήχθησαν τον Δεκέμβριο 1923, επιβλήθηκαν οι αδιάλλακτοι και o συναρχηγός της Επανάστασης Στυλιανός Γονατάς αξίωσε από τον βασιλέα να εγκαταλείψει προσωρινά την Ελλάδα. Ο Γεώργιος Β ' συμμορφώθηκε και έφυγε στις 19 Δεκεμβρίου για το Βουκουρέστι, χωρίς να παραιτηθεί, ενώ η αντιβασιλεία ανατέθηκε στον ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη. Εντέλει τέσσερις μήνες μετά, η Εθνοσυνέλευση με ψήφισμά της (25 Μαρτίου 1924) κήρυξε έκπτωτη τη δυναστεία, γεγονός που επικυρώθηκε με το δημοψήφισμα της 13ης Απριλίου, κατά το οποίο 69,95% του λαού εκδηλώθηκε υπέρ της Αβασίλευτης Δημοκρατίας. Το δωδεκάμηνο της πρώτης, άδοξης βασιλείας του Γεωργίου ακολούθησε η δωδεκάχρονη εξορία του, με επίκεντρο το Λονδίνο. H αναζωπύρωση του καθεστωτικού στην Ελλάδα άρχισε με την αποτυχημένη απόπειρα του Πλαστήρα να αποτρέψει τη νίκη της αντιβενιζελικής παράταξης τον Μάρτιο 1933. Οξύνθηκε με τη νέα απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου (1934) και γνώρισε την αποκορύφωσή του όταν εκδηλώθηκε το κίνημα του Μαρτίου 1935. Ταυτόχρονα, τα νέφη που συσσωρεύονταν στον διεθνή ορίζοντα ενίσχυσαν στους Άγγλους τη σκέψη ότι o Γεώργιος Β ' μπορούσε να διασφαλίσει τα συμφέροντά της στην περιοχή.
Απεσταλμένος των πιστών στο Στέμμα αξιωματικών συνάντησε τον Γεώργιο Β ' στο Λονδίνο, στις αρχές 1935, προτείνοντάς του να εγκατασταθεί σε νησί του Ιονίου, απ' όπου θα μπορούσε να επηρεάζει τις εξελίξεις. Ο Γεώργιος Β ' δίστασε. Μυστικές διαπραγματεύσεις μεταξύ του πρωθυπουργού Παναγή Τσαλδάρη και του Ελ. Βενιζέλου κατέληξαν στην προκήρυξη εκ μέρους του πρώτου δημοψηφίσματος τη 15η Νοεμβρίου και στην υπόσχεση εκ μέρους του δευτέρου ότι θα αναγνωρίσει τη λύση του καθεστωτικού ως οριστική.
Υποσχέσεις, όμως, για πρωτεύοντα ρόλο είχε φαίνεται πάρει από τον Γεώργιο B ' και o Γεώργιος Κονδύλης. Οργάνωσε το πραξικόπημα της 10ης Οκτωβρίου, κάτω από την πίεση του οποίου η Εθνοσυνέλευση, ενώ αποχωρούσε ο K. Τσαλδάρης και οι νομιμόφρονες βουλευτές, κήρυξε την κατάργηση της Αβασίλευτης Δημοκρατίας. Διόρισε τον Κονδύλη αντιβασιλέα και πρωθυπουργό, και όρισε την 3η Νοεμβρίου ως ημερομηνία διεξαγωγής του δημοψηφίσματος. H ψηφοφορία έγινε ενώ ίσχυε στρατιωτικός νόμος και εμφανίστηκε αποτέλεσμα 97% υπέρ της βασιλείας.
Στις 25 Νοεμβρίου ο Γεώργιος Β ' επέστρεψε στην Αθήνα, δήλωσε ότι είναι «Βασιλεύς όλων των Ελλήνων», απέλυσε τον Κονδύλη που διαφωνούσε στο θέμα της αμνηστίας των κινηματιών του Μαρτίου, έδωσε την εντολή στον Κωνσταντίνο Δεμερτζή και επίσπευσε τις εκλογές. Ωστόσο, οι εκλογές αυτές (26 Ιανουαρίου 1936) δεν έδωσαν λύση στο πολιτικό πρόβλημα: οι δύο μεγάλες αντίπαλες παρατάξεις βγήκαν ισοδύναμες από τις κάλπες που έδινε ρυθμιστική σημασία στη δεκαπενταμελή κομμουνιστική ομάδα.
H αποκάλυψη μυστικής συμφωνίας των Φιλελευθέρων με τους κομμουνιστές ενίσχυσε τη φοβία των συντηρητικών. Σε «προνουτσιαμέντο» του υπουργού Στρατιωτικών Αλέξανδρου Παπάγου, ο Γεώργιος Β ' αντέδρασε τοποθετώντας τον Ιωάννη Μεταξά στην κρίσιμη θέση για να επαναφέρει το στράτευμα στα έργα του. Για την ενέργειά του αυτή ο Γεώργιος Β ' αμείφθηκε με το εντυπωσιακότερο εγκώμιο-κατακλείδα του Βενιζέλου σε επιστολή προς τον Λουκά Κανακάρη-Ρούφο: «Από μέσα από την καρδιά μου αναφωνώ: Ζήτω ο Βασιλεύς».
Την 9η Μαρτίου ο Ι. Μεταξάς διαδέχτηκε στην πρωθυπουργία τον αποβιώσαντα K. Δεμερτζή. Ωστόσο, φαίνεται πως ο βασιλεύς ανησύχησε ιδιαιτέρως από τις ολοένα κλιμακούμενες και υποκινούμενες κινητοποιήσεις, προπαντός δε μετά την άγρια καταστολή της καπνεργατικής απεργίας της Θεσσαλονίκης (9 Μαΐου 1936). Οπότε, την 4η Αυγούστου του ιδίου έτους, δέχτηκε την εισήγηση του πρωθυπουργού να ανασταλούν ορισμένα άρθρα του Συντάγματος και να διαλυθεί επ' αόριστον η Βουλή, για να αντιμετωπιστεί η κομμουνιστική απειλή. Πολύ γρήγορα έγινε αντιληπτό ότι o Ι. Μεταξάς οικοδομούσε το δικό του δικτατορικό καθεστώς. Αν και οι σχέσεις βασιλέως και δικτάτορα δεν ήταν ειδυλλιακές, o Γεώργιος Β ' προφανώς δεν επιθυμούσε να αντιταχθεί στη δικτατορία της 4ης Αυγούστου, ακόμη κι όταν η εξέγερση στα Χανιά (28 Ιουλίου 1938) του έδωσε την ευκαιρία.Γενναία πάντως, υπήρξε η στάση του Γεωργίου Β' στην επερχόμενη πολιτική θύελλα. Ούτε στιγμή δεν παρασύρθηκε από τις επιτυχίες του Άξονα, που οδηγούσαν στην τρομακτική σύγκρουση. Για τη σταθερότητά του αυτή οι αντιφρονούντες τον είχαν αποκαλέσει «ο Βρεταννός ύπατος αρμοστής στην Ελλάδα». Η στάση του βασιλέως υπήρξε καθοριστική και για τη χάραξη της ίδιας συνεπούς εξωτερικής πολιτικής εκ μέρους του Ι. Μεταξά. Με τον απροσδόκητο θάνατο του τελευταίου (29 Ιανουαρίου 1941), o Γεώργιος Β' ανέλαβε ο ίδιος τη διεξαγωγή του νικηφόρου ως τότε αγώνα και τις κυβερνητικές ευθύνες.
Ανέθεσε την πρωθυπουργία στον Αλέξανδρο Κορυζή, υπουργό Κοινωνικής Προνοίας της 4ης Αυγούστου. Η καταστροφή επήλθε όταν η τεράστια στρατιωτική μηχανή της Γερμανίας του Χίτλερ παρενέβη για να σώσει τους Ιταλούς του Μουσολίνι από την ταπείνωση και τον Άξονα από το αδιέξοδο στα Βαλκάνια. Ωστόσο, ούτε με την κατάρρευση του μετώπου, τη συνθηκολόγηση των στρατηγών και τις τραγικές εξελίξεις στην Αθήνα, διανοήθηκε ο Γεώργιος B να αναγνωρίσει τα τετελεσμένα γεγονότα. Παρά τη σύσταση του Άγγλου στρατηγού Φράυμπεργκ, κατέφυγε στην Κρήτη με τον βενιζελικό νέο πρωθυπουργό Εμμανουήλ Τσουδερό, όπου και παρέμεινε ως τις 20 Μαΐου, οπότε οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές κατέλαβαν το Μάλεμε.
Ο Γεώργιος Β ' είχε ζητήσει να μεταφέρει την έδρα του στην Κύπρο, αλλά οι Άγγλοι του αρνήθηκαν. Έτσι, μέσω Αιγύπτου, Πήρε πάλι τον δρόμο της εξορίας προς το Λονδίνο. Η νέα αυτή περίοδος εξορίας του Γεωργίου Β ' άρχισε με πρωτοφανείς τιμές. Όλοι χαιρέτισαν τον «ήρωα-βασιλέα» μιας μικρής χώρας, που πρώτη όρθωσε το παράστημά της απέναντι στον Άξονα. Γρήγορα, όμως, η δοξαστική ατμόσφαιρα μεταλλάχθηκε σε ψυχρή επιφύλαξη, κυρίως λόγω της αντίδρασης που προκαλούσε στον ελληνικό πολιτικό κόσμο, επειδή είχε υποστηρίξει το καθεστώς Μεταξά.
Έτσι, με την πίεση των Άγγλων, ο Γεώργιος Β' ανέθεσε τον Ιανουάριο του 1942 στον Εμμ. Τσουδερό να δηλώσει πως η κυβέρνηση δεν αποτελεί συνέχεια της 4ης Αυγούστου. Επίσης, ότι το Σύνταγμα του 1911 είναι προσωρινό και ότι με τη λήξη του πολέμου θα σχηματιστεί κυβέρνηση που θα στηριχθεί στη λαϊκή εμπιστοσύνη. Τον Ιούλιο 1943 δεσμεύτηκε με προσωπική δήλωση ότι θα διεξαχθούν εκλογές εντός εξαμήνου από την Απελευθέρωση. Πικραμένος από τις πιέσεις των Άγγλων, ο Γεώργιος ζήτησε για λίγο κάποιο στήριγμα στον Αμερικανό πρόεδρο Ρούζβελτ, αλλά δεν υπήρξαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Λίγο πριν από την Απελευθέρωση συναντήθηκε με τον Γεώργιο Παπανδρέου στη Νεάπολη και πείστηκε ότι πρέπει να παραμείνει στην Αγγλία «μέχρις επιλύσεως του καθεστωτικού». Την Απελευθέρωση ακολούθησε η τραγωδία του Δεκεμβρίου 1944. O Γεώργιος Β ' κινητοποιήθηκε αξιώνοντας από τους Άγγλους δυναμική βοήθεια για την αντιμετώπιση του ΕΑΜ. Μόνον όταν εξασφάλισε την υπόσχεση των Άγγλων ότι θα αναλάβουν την ευθύνη καταστολής του κινήματος, συγκατατέθηκε την 29η Δεκεμβρίου να ορίσει αντιβασιλέα τον Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό. Η Συμφωνία της Βάρκιζας, που τερμάτισε την πρώτη φάση του εμφύλιου σπαραγμού, προέβλεπε τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος εντός έτους για το Πολιτειακό. Ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, όμως, πέτυχε με επίσκεψή του στην Αγγλία να αναβληθεί επ' αόριστον το δημοψήφισμα για να προηγηθούν βουλευτικές εκλογές.
Στις εκλογές της 31ης Μαρτίου 1946 n παράταξη απέσπασε τις 206 από τις 353 έδρες και πραγματοποίησε το δημοψήφισμα την Ιη Σεπτεμβρίου. το 68,3% του λαού ψήφισε υπέρ της Βασιλευομένης Δημοκρατίας και την 28η τοι) ίδιου μήνα ο Γεώργιος Β ' επέστρεψε πανηγυρικά στην Αθήνα. Η τρίτη τελευταία περίοδος της βασιλείας του Γεωργίου Β' υπήρξε σύντομη. Κύριο μέλημά του ήταν η αντιμετώπιση της επανεμφανιζόμενης κομμουνιστικής απειλής και η ανόρθωση της κατερειπωμένης χώρας. Απεβίωσε την 1η Απριλίου του 1947 ύστερα από καρδιακή προσβολή.
Πηγή κειμένου και φωτογραφιών: Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς, "ΟΙ ΒΑΣΙΛΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ", ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ
