Βασιλεύς Γεώργιος Α' και Βασίλισσα Όλγα

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α'

Ο Γεώργιος Α ' (Χριστιανός - Γουλιέλμος, Φερδινάνδος - Αδόλφος - Γεώργιος) γεννήθηκε στην Κοπεγχάγη το 1845 και καταγόταν από τον Κλάδο Σλέσβικ-Χόλσταϊν - Ζόντερμπουργκ- Γλύξμπουργκ του ηγεμονικού οίκου του Ολδενβούργου. Ήταν δευτερότοκος γιος του βασιλέως της Δανίας Χριστιανού και της Λουίζας της Έσσης-Κάασελ. Τον Μάρτιο 1863, με την έγκριση των Προστάτιδων Δυνάμεων, η Β' Εθνοσυνέλευση των Αθηνών τον εξέλεξε παμψηφεί βασιλέα των Ελλήνων. O Γεώργιος έφτασε στην Αθήνα σας 17 Οκτωβρίου και δύο μέρες αργότερα ορκίστηκε σε συνεδρίαση της Εθνοσυνέλευσης. Με ψήφισμα του Σώματος αυτού είχε ήδη κηρυχτεί ενήλικος και έτσι δεν χρειάστηκε να συσταθεί Αντιβασιλεία.

O ελληνικός λαός στήριξε την εποχή εκείνη όλες τις ελπίδες του στον νέο ηγεμόνα. Τον θεωρούσε ως έναν «από μηχανής θεό», ο οποίος θα τερμάτιζε την κατάσταση εμφύλιας διαμάχης που επικρατούσε κατά την περίοδο της Μεσοβασιλείας, δηλαδή από την Έξωση του Όθωνος έως την άφιξη του Γεωργίου. Οι ελπίδες αυτές αναπτερώθηκαν από το γεγονός ότι η άνοδος του νέου βασιλέως στον θρόνο συνοδεύτηκε και από την ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα (Μάιος 1864), δηλαδή την πρώτη αύξηση της ελληνικής επικράτειας μετά την Ανεξαρτησία. Λίγους μήνες αργότερα, τον Νοέμβριο 1864, ψηφίστηκε από την Εθνοσυνέλευση το νέο Σύνταγμα, το σποίο καθιέρωνε το πολίτευμα της Βασιλευομένης Δημοκρατίας, με βασιλείς τον Γεώργιο και τους απογόνους του. Το πολίτευμα αυτό ίσχυσε, με εξαιρέσεις την περίοδο 1924-35, ως το 1967.

Το βασιλικό ζεύγος Γεωργίου Α' - Όλγας
κατά τον χρόνο του γάμου τους. 

Ο Γεώργιος Α' γρήγορα κατανόησε την πολιτική πραγματικότητα της νέας του πατρίδος. Από τους σημαντικούς πολιτικούς ηγέτες της βασιλείας του, διατηρούσε πολύ καλές σχέσεις με τον Γεώργιο Θεοτόκη, o οποίος συνέχιζε την ανορθωτική προσπάθεια του Χαρίλαου Τρικούπη. Στα τελευταία χρόνια της βασιλείας του (1910-1913), ο Γεώργιος ανέπτυξε μια σχέση αλληλοεκτίμησης σε ισότιμη βάση με τον νέο τότε πολιτικό Ελευθέριο Βενιζέλο. Ο βασιλεύς εκτίμησε την προσωπικότητα του Κρήτα πολιτικού, ενώ παράλληλα πείστηκε ότι το κόμμα του, δηλαδή το Κόμμα των Φιλελευθέρων, ήταν ένα δυναμικό και συμπαγές «κόμμα αρχών».

Γενικότερα, o βασιλεύς Α' στις σχέσεις του με τον ελληνικό πολιτικό κόσμο έδειξε μια αξιέπαινη προσαρμοστικότητα, η οποία εκδηλώθηκε σε δύο κυρίως περιστάσεις: Στην πρώτη, όταν με τον Λόγο του Θρόνου, κατά την έναρξη των εργασιών της Βουλής του 1875, αποδέχθηκε την αρχή της «δεδηλωμένης», δηλαδή της εξάρτησης της κυβέρνησης από τη Βουλή και όχι από τον θρόνο. Στη δεύτερη, όταν το 1909 συμβιβάστηκε με το πρόγραμμα του Στρατιωτικού Συνδέσμου και το λαϊκό αίτημα της αλλαγής.

Ο Γεώργιος Α' κατά τα πρώτα 
χρόνια της βασιλείας του. 
Φωτογραφία Πέτρου Μωραΐτη

Στον εξωτερικό τομέα o Γεώργιος ταυτίστηκε με τα αλυτρωτικά όνειρα των Ελλήνων, χωρίς όμως να επιδοθεί στις μεγαλοϊδεατικές εξάρσεις του προκατόχου βασιλέως Όθωνος. Κύριος άξονας ήταν να εκμεταλλεύεται η Ελλάδα τις διεθνείς περιστάσεις, χωρίς όμως να διακινδυνεύει o ίδιος τον θρόνο του και το ελληνικό κράτος την υπόστασή του. Οι κυριότερες εξωτερικές περιπλοκές κατά τη διάρκεια της βασιλείας του υπήρξαν η μεγάλη Κρητική Επανάσταση του 1866-1869, η Ανατολική Κρίση του 1875-1878, μετά τη λήξη της οποίας η Ελλάδα προσάρτησε (1881) τη Θεσσαλία και την Άρτα, και o Ελληνοτουρκικός Πόλεμος του 1897.

Η ελληνική ήττα στον πόλεμο αυτόν προκάλεσε την έντονη αντίδραση της κοινής γνώμης εναντίον του θρόνου, με αποκορύφωμα την απόπειρα δολοφονίας του Γεωργίου Α' στην Αθήνα, στη λεωφόρο Συγγρού, στο σημείο όπου κτίστηκε αργότερα η εκκλησία του Αγίου Σώστη (14 Φεβρουαρίου 1898). Τότε ο βασιλεύς οργάνωσε τη μοναδική «προεκλογική» εκστρατεία της ζωής του, περιοδεύοντας στην επαρχία και εκφωνώντας λόγους, με τους σποίους απέδιδε την εθνική ήττα στους πολιτικούς και στα κόμματα, με αποτέλεσμα να αποκτήσει και πάλι λαϊκό έρεισμα.

Πάντως, σε όλες τις εξωτερικές εμπλοκές που προαναφέρθηκαν η Ελλάς ήταν διπλωματικά απομονωμένη και στρατιωτικά ανέτοιμη. Αντίθετα, κατά τον A' Βαλκανικό Πόλεμο (1912-1913), τον τελευταίο πόλεμο της βασιλείας του Α', η σύναψη της Βαλκανικής Συμμαχίας σε μια εποχή που η Αγγλία είχε εγκαταλείψει το δόγμα της ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, καθώς και η πολεμική προπαρασκευή της χώρας από τον Θεοτόκη, την Επανάσταση του 1909, απέφεραν τους καρπούς τους. Απελευθερώθηκαν τότε η Μακεδονία, η Ήπειρος, τα νησιά του Αιγαίου και η Κρήτη.

Κατά την περίοδο αυτήν και συγκεκριμένα από τις 29 Οκτωβρίου 1912, o Γεώργιος Α' είχε εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη για να υπογραμμίσει τα δικαιώματα της Ελλάδος στην περιοχή. Εκεί δολοφονήθηκε, στις 5 Μαρτίου 1913, από τον Αλέξανδρο Σχινά. Στον θρόνο τον διαδέχθηκε o πρωτότοκος γιος του Κωνσταντίνος Α ' , από τον γάμο του το 1867 με τη Μεγάλη Δούκισσα της Ρωσίας Όλγα. Άλλα παιδιά του Γεωργίου ήταν οι Πρίγκιπες Γεώργιος, Νικόλαος, Ανδρέας και Χριστόφορος και οι πριγκίπισσες Αλεξάνδρα, Μαρία και Όλγα, η οποία απεβίωσε έξι μήνες μετά τη γέννησή της.

Η δολοφονία του συνετού βασιλέως A ' είχε τραγικές επιπτώσεις για τον Ελληνισμό. Αν o ηλικιωμένος αλλά βιολογικά ακμαίος βασιλεύς ζούσε και βασιλευε κατά την κρίσιμη δεκαετία 1913-1923, θα συνεχιζόταν η συνεργασία των Ανακτόρων με τον Βενιζέλο. Οπότε θα αποτρεπόταν o Εθνικός Διχασμός και οι συνέπειές του, από τις οποίες η πιο τραυματική για το Έθνος υπήρξε η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.

ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΟΛΓΑ

Η βασίλισσα Όλγα ήταν
ιδιαίτερα αγαπητή στον
 ελληνικό λαό διότι 
ουδέποτε
 ενεπλάκη στα
δημόσια πράγματα 

Η Όλγα, βασίλισσα των Ελλήνων και σύζυγος του Γεωργίου Α ', γεννήθηκε στην Πετρούπολη Ρωσίας το 1851. Ήταν Κόρη του Μεγάλου Δούκα της Ρωσίας Κωνσταντίνου Νικολάγεβιτς και της Μεγάλης Δούκισσας Αλεξάνδρας Ιοσίφεβνας, πριγκιπίσσης του γερμανικού οίκου Σαξ-Άλτενμπουργκ.

Σε ηλικία 16 ετών (15 Οκτωβρίου 1867), παντρεύτηκε στην Πετρούπολη τον Γεώργιο A'. Ήταν η πρώτη φορά που μέλος του Αυτοκρατορικού Οίκου της Ρωσίας παντρευόταν με βασιλέα ορθόδοξου κράτους. Το γεγονός προκαλούσε διπλωματικά προβλήματα, αλλά χαροποιούσε ιδιαίτερα Ρώσους και Έλληνες.

Μέχρι τότε ζούσε σε έναν παραμυθένιο κόσμο, υπερπροστατευμένη και γαλουχημένη με αυτοκρατορικές συνήθειες. Όταν αρραβωνιάστηκε, ήταν ακόμη παιδί. Είναι χαρακτηριστικές οι σκηνές που περιγράφουν οι βιογράφοι της, με τον Γεώργιο Α ' να αναζητά την αρραβωνιαστικιά του στο ρωσικό παλάτι και να τη βρίσκει ανάμεσα σε παιχνίδια, στο κουκλόσπιτό της!

Ο βασιλεύς Γεώργιος Α' με τη σύζυγό του
βασίλισσα Όλγα στο κέντρο. Διακρίνονται 
δύο από τις κόρες τους, η Αλεξάνδρα
(δεξιά της Όλγας)
και η Μαρία (αριστερά στη φωτογραφία)

Προσαρμόστηκε όμως γρήγορα στην ελληνική πραγματικότητα. Φτάνοντας στην Ελλάδα, ζήτησε να μη γίνουν έξοδα για την υποδοχή της. Τα χρήματα ήθελε να διατεθούν για την περίθαλψη των Κρητών προσφύγων που έφταναν κατά δεκάδες στην Αθήνα, αφού βρισκόταν σε εξέλιξη ένας από τους ξεσηκωμούς της Μεγαλονήσου (1866-1869). Όταν μπήκε στη Μητρόπολη των Αθηνών, ασπάστηκε το Ευαγγέλιο και έκανε τον σταυρό της ως χριστιανή ορθόδοξη, δίνοντας το «σύνθημα» για τις σχέσεις της με τον ελληνικό λαό. Υποσχέθηκε να του αφιερώσει τη ζωή της και το έπραξε. Παρέμεινε βασίλισσα περίπου μισό αιώνα (1867-1913) και συνέδεσε το όνομά της με το σημαντικότερο δίκτυο φιλανθρωπίας που γνώρισε η οικουμένη.

Η Ελλάς, λόγω οικονομικής αδυναμίας, δεν διέθετε δίκτυο κοινωνικής και ιατρικής περίθαλψης. Η βασίλισσα Όλγα τέθηκε επικεφαλής εκστρατειών που κατέληξαν, στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, στη δημιουργία ενός αξιοθαύμαστου δικτύου κοινωνικής πρόνοιας, στην κορωνίδα του οποίου βρέθηκε το Θεραπευτήριον «Ο Ευαγγελισμός». Ιδρύματα για την περίθαλψη των παιδιών, μαιευτήρια, βρεφοκομεία, σχολές αδελφών νοσοκόμων και μακρά σειρά νομικών προσώπων (σύλλογοι, αδελφότητες, παρθεναγωγεία, σχολές νοσοκόμων, δήμοι, κοινότητες, εκκλησίες κ.ά.) βρέθηκαν υπό την αιγίδα της.

Τα πέντε από τα παιδιά του βασιλέως
 Γεωργίου Α ' και της βασιλίσσης Όλγας.
 Στην πρώτη σειρά η Μαρία με τον
 Νικόλαο και στη δεύτερη από αριστερά ο
 Γεώργιος, ο Κωνσταντίνος και η
 Αλεξάνδρα. Φωτογραφία Πέτρου
 Μωραΐτη.

Στα τέλη του 19ου αιώνα η χώρα διέθετε πλέον ικανοποιητικές δομές, στηριγμένες κατά το πλείστον στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Το 1872 ξεκίνησε με τον Σύλλογον υπέρ της γυναικείας Εκπαιδεύσεως και τα Εργαστήρια Απόρων που εξασφάλιζαν εργασία σε χιλιάδες υπάρξεις. Συνέχισε με τον «Ευαγγελισμό», που υπήρξε το κατεξοχήν έργο ζωής της βασιλίσσης. Δεν δίστασε, όταν χρειάστηκε, να αντλήσει χρήματα και σημαντικά κεφάλαια από την οικογένειά της στη Ρωσία, προκειμένου να ολοκληρώσει το έργο της.

Ήταν αγαπητή στον ελληνικό λαό, διότι ουδέποτε ενεπλάκη στα δημόσια πράγματα. Σε δικές της ενέργειες, οι οποίες δεν έχουν αποκαλυφθεί σε όλο το εύρος τους, οφείλεται η δημιουργία Τόσο των Γυναικείων όσο και των Εφηβικών Φυλακών (Αβέρωφ) που ανεγέρθηκαν στη λεωφόρο Αλεξάνδρας. «Η εν Χριστώ Αδελφότης», η οποία πρωταγωνιστούσε σε όλες τις ενέργειες, υπήρξε δικό της δημιούργημα. Επίσης, πολλά οφείλουν στις δραστηριότητές της φορείς που συνεχίζουν να ακμάζουν ακόμη στις ημέρες μας, όπως η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία και το Αμαλίειον Ορφανοτροφείον.

Οι αδελφές πριγκίπισσες Αλεξάνδρα
 και Μαρία, κόρες του βασιλέως
Γεωργίου Α ' και της βασιλίσσης Όλγας.
 Φωτογραφία Πέτρου Μωραΐτη (1880).

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα υπήρξε η πρωτοβουλία της για μετάφραση του Ευαγγελίου στην καθομιλουμένη γλώσσα, ώστε να γίνει κτήμα και των ολιγογράμματων τάξεων του ελληνικού λαού. Απευθύνθηκε στους καθηγητές του πανεπιστημίου και στην Ιερά Σύνοδο αλλά υπήρξε απροθυμία. Έτσι ανέθεσε την εργασία στην Ιουλία Σωμάκη, αργότερα σύζ. Καρόλου, ανεψιά του καθηγητού της Φιλοσοφικής Σχολής Πανταζίδη. Αλλά όταν υπέβαλε το αποτέλεσμα της εργασίας στην Ιερά Σύνοδο, απορρίφθηκε αναφανδόν ως θεολογικώς αδόκιμο.

Τότε η βασίλισσα Όλγα εστράφη στον Φ. Παπαδόπουλο, με τον οποίο είχε αναπτύξει φιλική σχέση στηριγμένη στην κοινή αφοσίωση στη θρησκεία. Γιος του ιερέως Παναγιώτη και γεννημένος στην ελληνικότατη τότε Βάρνα της Βουλγαρίας, o Φ. Παπαδόπουλος υπήρξε σπουδαίος Έλλην και διδάσκαλος. Αφιλοκερδώς ανέλαβε την αναθεώρηση και ουσιαστικώς την εξαρχής μετάφραση των τεσσάρων Ευαγγελίων. H εργασία υποβλήθηκε και εγκρίθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Ενώ είχε αρχίσει η εκτύπωση και διανομή, εμφανίσθηκε απρόσμενα n δημοσίευση της μετάφρασης του Αλ. Πάλλη στην εφημερίδα «Ακρόπολις».

Ο βασιλόπαις Ανδρέας 

Η μετάφρασις Πάλλη σε «εξεζητημένη μαλλιαρή» δεν είχε εγκριθεί από εκκλησιαστική αρχή και προκάλεσε αντιδράσεις, αλλά και συγχύσεις. Τα βέλη ηθελημένα εστράφησαν προς τη βασίλισσα Όλγα και τον Φ. Παπαδόπουλο, οι οποίοι ωστόσο δεν είχαν σχέση με τη μετάφραση που δημοσίευε η «Ακρόπολις». Υποστηρίχθηκε τότε και πολλοί υποστηρίζουν ακόμη πως n βασίλισσα Όλγα πλήρωσε την έκδοση της μεταφράσεως Πάλλη. Η είδηση ήταν και είναι αναληθής, αλλά αρκούσε για να βρεθεί η εστεμμένη στο επίκεντρο των αντιδράσεων σε περίοδο εθνικής έξαρσης. H βασίλισσα Όλγα αγάπησε πραγματικά την Ελλάδα σαν πατρίδα της. Μεταξύ άλλων, απαίτησε το περιβάλλον της να τιμά την εθνική μας ενδυμασία. Καθιέρωσε ειδικό ένδυμα το οποίο έπρεπε να φορούν οι κυρίες της Αυλής τις ημέρες των γιορτών και των επίσημων εκδηλώσεων στο παλάτι. Από το 1867, όταν πάτησε το πόδι της στην Ελλάδα, εισήγαγε το επίσημο ένδυμα για την ίδια και την Αυλή της. Το ειδικά σχεδιασμένο ένδυμα έφερε έντονα τα στοιχεία της νυφικής και γιορτινής φορεσιάς της Αττικής, σε συνδυασμό με στοιχεία από ενδύματα.

Ο πρίγκηπας Νικόλαος. 
Φωτογραφία Πέτρου Μωραΐτη 

Όταν έφυγε από τη ζωή o Γεώργιος Α ' , το αυλικό περιβάλλον του γιου της Κωνσταντίνου A' της συζύγου του βασιλίσσης Σοφίας δεν την αντιμετώπισε με την προσήκουσα ευγνωμοσύνη. H ευαίσθητη και υπερήφανη Όλγα προτίμησε να επιστρέψει στη Ρωσία. Από εκεί παρακολούθησε τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και την επέλαση των μπολσεβίκων, που ξεκλήρισαν την οικογένειά της. Κατόρθωσε να ξεφύγει χάρη σε γερμανική διπλωματική παρέμβαση. Βρέθηκε στην Ελβετία, κοντά στον εξόριστο γιο της Κωνσταντίνο Α'.

Μετά τη νίκη των αντιβενιζιλικών (Νοέμβριος 1920) ανέλαβε για μικρό χρονικό διάστημα καθήκοντα Αντιβασίλισσας μέχρι την αποκατάσταση του γιου της στο βασιλικό αξίωμα. Έμελλε να εγκαταλείψει τα εγκόσμια, σχεδόν τυφλή, Ρώμη (18 Ιουνίου 1926), «συνεπεία οξυτάτης εντερίτιδος». Προηγουμένως είχε βιώσει τον θάνατο της τριτότοκης κόρης της Αλεξάνδρας (+1891), τον θάνατο του εγγονού της βασιλέως Αλεξάνδρου (+1920) και του πρωτότοκου γιου της Κωνσταντίνου Α' (+1923). Τάφηκε στη Ρωσική Εκκλησία της Φλωρεντίας και το 1936 έγινε η μετακομιδή των οστών της στο Τατόι.

Πηγή κειμένου και φωτογραφιών: Ελευθέριος Γ. Σκιαδάς, "ΟΙ ΒΑΣΙΛΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ", ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ