 |
Κορμός κούρου υπερφυσικού
μεγέθους, έργο που βρέθηκε
στα Μέγαρα και χρονολογείται
στα μέσα του 6ου αι. π.Χ
(Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο
Αθήνα) |
Πόλη στον κόλπο του Σαρωνικού, ανάμεσα στην Αττική και στην Κόρινθο. Η ονομασία της προέρχεται κατά τον Παυσανία από τον πληθυντικό της λέξης μέγαρο (από τις υποχθόνιες θεότητες που λατρεύονταν εκεί, της Δήμητρος και της Περσεφόνης, και που ο δισυπόστατος ναός τους ονομαζόταν Μέγαρα), ενώ κατά τον Ηρόδοτο από τον επώνυμο ήρωα της πόλης, Μεγαρέα. Την προϊστορική εποχή, τα Μέγαρα συναλλάσσονταν με το νότιο Αιγαίο. Οι πρώτοι κάτοικοι είχαν εξοντωθεί με την κάθοδο των Δωριέων, γιατί στους ιστορικούς χρόνους τα Μέγαρα είχαν ομοιογενή δωρικό πληθυσμό. Τα Μέγαρα ήταν ευνοημένα από τη θέση τους και από το ότι γειτόνευαν με δύο λιμάνια: της Νισαίας στον Σαρωνικό και του λιμανιού Πηγαί ή Παγαί στον Κορινθιακό κόλπο. Είχαν προεξάρχουσα θέση στο εμπόριο από τον 8ο αιώνα π.Χ. Οι κάτοικοί τους εμπορεύονταν συνήθως με τη Σικελία, όπου είχαν ιδρυθεί και μεγαρικές αποικίες, και με τον Εύξεινο, όπου οι Μεγαρείς υπήρξαν οι πρόδρομοι του ελληνικού εμπορίου. Στην Προποντίδα (θάλασσα του Μαρμαρά) είχαν να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό των κατοίκων της Σάμου και της Μιλήτου, αλλά στον Βόσπορο εγκαταστάθηκαν σε δικούς τους οικισμούς, στη Χαλκηδόνα (675) και στο Βυζάντιο (658). Στον Εύξεινο εξερεύνησαν τις ακτές του Πόντου και της Σκυθίας. Κυριότερες αποικίες τους ήταν ο Αστακός και η Ηράκλεια στη Βιθυνία και μια άλλη Ηράκλεια στην Κριμαία. Αργότερα, το εμπόριό τους αυτό άρχισε να φθίνει μπροστά στην εμπορική δραστηριότητα της Μιλήτου και των Αθηνών στον Ελλήσποντο. Στη Σικελία πάλι τους εκτόπισαν οι Κορίνθιοι και οι Κερκυραίοι. Η οικονομική εξέλιξη των Μεγάρων επέβαλε μια αλλαγή στην πολιτική εξουσία. Η αριστοκρατία των γαιοκτημόνων άρχισε να χάνει την επιβολή της πάνω στην κοινότητα των βιοτεχνών. Ακολούθησε (640-650) η σύντομη τυραννία του Θεαγένους. Η εξουσία των ευγενών έσπασε με τον πόλεμο που έκαναν εναντίον των Αθηναίων, όπου τα Μέγαρα έχασαν τη Σαλαμίνα (γύρω στο 600 π.Χ.). Έπειτα από μια περίοδο δημοκρατίας, το σύνταγμα έγινε μετριοπαθές ολιγαρχικό. Κατά τους Περσικούς πολέμους, το κράτος, που ακολούθησε τον πελοποννησιακό συνασπισμό, μπορούσε να συγκεντρώσει 5.000 οπλίτες. Αλλά η επέκταση των Αθηνών κατέστρεψε το εμπόριο των Μεγάρων. Το 460, μια επίθεση των Κορινθίων ανάγκασε τον λαό των Μεγάρων να καλέσει σε βοήθεια τους Αθηναίους, που, για να προστατεύσουν τα Μέγαρα, έχτισαν μακριά τείχη ανάμεσα στην πρωτεύουσα και στο λιμάνι της Νισαίας. Το 446 οι Μεγαρείς έσφαξαν την αθηναϊκή φρουρά τους. Οι Αθηναίοι αντεκδικήθηκαν, παρεμποδίζοντας το εμπόριο των Μεγαρέων σε όλη την αυτοκρατορία τους (432) και κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο προκάλεσαν την αθλιότητα των γειτόνων τους με αποκλεισμό και ετήσιες επιδρομές. Το 424 οι Αθηναίοι εξασφάλισαν το λιμάνι της Νισαίας, που το κράτησαν έως το 410. Κατά τον 4ο αι. τα Μέγαρα ξαναβρήκαν κάποια ευημερία, αλλά έπαιξαν ασήμαντο ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις και τελικά (243) ενσωματώθηκαν στην Αχαϊκή Συμπολιτεία. Στον πόλεμο ανάμεσα στους Ρωμαίους και στην Αχαϊκή Συμπολιτεία παραδόθηκαν στον Μέτελλο χωρίς αντίσταση. Το 146 π.Χ. περιήλθαν στη ρωμαϊκή επιρροή και έναν αιώνα αργότερα έγιναν ρωμαϊκή κτήση. Τα Μέγαρα ανέδειξαν πολλούς πνευματικούς άνδρες, από τους οποίους οι πιο σπουδαίοι ήταν ο Ευκλείδης, ο φιλόσοφος που ίδρυσε τη Μεγαρική ή Εριστική λεγόμενη φιλοσοφία, ο μαθητής του, Στίλπων, ο Σουσαρίων, πατέρας της κωμωδίας, ο ποιητής Θέογνις, ο αρχιτέκτονας Ευπάλινος, o Θεόκοσμος, γλύπτης και συνεργάτης του Φειδίου, και άλλοι. Στο διάστημα της τυραννίας του Θεαγένους έγιναν τρία μεγάλα κοινωφελή και καλλωπιστικά έργα στην πόλη, δηλαδή το Θεαγένειο Υδραγωγείο, το Υδατόφραγμα Ρου και η Κρήνη Θεαγένους.
Πηγή κειμένου: ΛΕΞΙΚΟ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ, Εκδ. ΔΟΜΗ
